Tímarit Máls og menningar - 01.03.1961, Side 66

TÍMARIT MÁLS OG MENNINGAR
fljótheitum hinu nýja skipulagi. í Basmannaja lýstum við yfir hungurverk-
falli, kröfðumst þess að vera fluttir í annað fangelsi. Eg man að ég bað félaga
minn að hrækja á brauðið; ég var hræddur um að ég stæðist ekki freistinguna
og fengi mér smábita ...
Eg var fluttur í einmenningsklefa í Bútirkífangelsinu; mér var þetta sönn
refsing, en auðvitað skipti aldurinn hér meginmáli: ef mér væri nú boðið að
velja um almenningsklefann á Súséfskaja eða einmenningsklefa, þá myndi ég
ekki hika hið minnsta, en maðurinn á erfitt með að vera einn með sjálfum
sér þegar hann er sautján ára, já og það án heimsókna, bréfa, pappírs.
Eg reyndi að ná sambandi við nágrannana með því að berja í veggi, eng-
inn svaraði. Mér var ekki leyfð nein útivist. Bjart ljós sumardagsins brauzt
inn um þröngan gluggann. Utí horni stóð daunill skólpfata. Ég reyndi að lesa
kvæði upphátt, en vörðurinn hótaði mér myrkvastofu fyrir bragðið. Ég krafð-
ist pappírs til að skrifa yfirlýsingu til öryggislögreglunnar; hún var á þá leið,
að „Ilja Erenbúrg, sem hafður er í haldi í gæzlufangelsi Moskvuborgar“ vilji
ekki lengur sitja bak við lás og slá: „Fer þess á leit, að ég verði þegar í stað
leystur úr varðhaldi. Ef það á að svelta mig eða gera mig brjálaðan áður en
dómur fellur, þá bið ég um tilkynningu þess efnis.“ Ég endurskrifa þessar lín-
ur hlæjandi, en mér var sízt hlátur í hug þegar ég skrifaði þær. Yfirlýsing
þessi var númeruð og henni bætt við málsskjölin.
Fangelsislæknirinn komst að þeirri niðurstöðu, að ég væri orðinn alvar-
lega taugaveiklaður. Það var margt, sem hann ekki vissi: ég hélt áfram að
hugsa um ýms flokksvandamál, hvort nota mætti samvinnufélög í þágu flokks-
starfsins, um nokkra verkamenn í Gúzjonverksmiðjunum sem hefði þurft að
ýta undir; tók saman pappírslaust „svar til Plékhanofs“. Ég hugsaði líka um
það, að nú hefði Asja lokið prófum, innritazt á „Æðri námskeiðin“, — varla
myndu leiðir okkar liggja saman aftur. í fangelsinu hugsaði ég ekki aðeins
um þetta: ég hugsaði um lífið, um nokkur mikil vandamál, sem mér voru ekki
fyllilega ljós og ég hafði ekki mátt vera að að sinna áður. í stuttu máli sagt:
fangelsið er góður skóli ef þú ert ekki barinn eða píndur og ef þú veizt, að
það voru óvinir sem fangelsuðu þig, og samherjar þínir minnast þín með vin-
semd.
„Með öllu hafurtaski ...“ Ég hélt ég yrði fluttur á nýjan stað, en mér var
þá sýnt skjal: „Skrifið undir!“ Ég mátti ganga laus þar til dómur félli, en ég
skyldi vera undir eftirliti lögreglunnar og yfirgefa Moskvu þegar í stað, fara
til Kíef.
Ég gekk út á Dolgorúkovskaja og var sem steini lostinn. Ollu er hægt að
56