Tímarit Máls og menningar - 01.03.1961, Side 67

MENNIRNIR, ÁRIN, LÍFIÐ
gleyma, en ekki þessu. A friðartímum í friðarlandi elzt maðurinn upp, lærir,
giftist, starfar, veikist, eldist; hann getur lifað alla æfi án þess að skilja hvað
frelsi er; að líkindum finnst honum hann jafnan vera eins frjáls og hver heið-
virður borgari, gæddur venjulegu ímyndunarafli, hefur rétt til að vera. Þeg-
ar ég gekk út um fangelsishliðið stirðnaði ég upp. Eklar, strákur með harmon.
íku, göturæsi, mjólkurbúð Tsjítsjkíns, bakarí Savostjanofs, stúlkur, hundar,
tíu þvergötur, hundrað húsagarðar. Ég gat haldið beint áframt, sveigt til hægri
eða vinstri. Á þessum degi skildi ég hvað frelsið er, og sá skilningur hefur
dugað mér æfilangt.
(Aldrei gat ég ráðið gátu þessara lína Púsjkíns: „heimurinn er hamingju-
snauður, en til eru friður og frelsi.“ Oft hef ég hugsað um þessi orð en ekki
skilið þau; lífið hefur breytzt. Árið 1949 sat ég við hlið S. J. Marsjaks í sal
Bolsjojleikhússins; á sviðinu voru fluttar ræður um Púsjkín, þetta var hátíða-
fundur í tilefni afmælis skáldsins. Á eftir fórum við í kaffihús á horni Kúz-
nétskí most. Ég spurði Samúel Jakovlévítsj um það, hvaða hamingju Púsjkín
hefði dreymt um aðra en frið og frelsi; Marsjak svaraði engu).
En á Dolgorúkovskaja stóð ég lengi brosandi, síðan fór ég heim á Ostoz-
jenka, gekk eftir grænum búlevörðunum og brosti alla leiðina.
8.
Ég var fljótlega gerður útlægur úr Kíef og um leið var mér einhverra hluta
vegna bannað að búa í Kíefhéraði og Kaménets-Podolskhéraði. Ég fékk leyfis-
bréf til Poltava, þar bjó móðurbróðir rninn, frjálslyndur málafærslumaður.
Mér féll borgin vel: fáfarnar götur, garðar með haustgullnum trjám, hvít
smáhús; en jafnvel sveitasælunni í Poltava gat lögreglueftirlitið stórspillt. Auð-
vitað tók frændi minn mér ágætlega vel, en ég skildi, að því sjaldnar sem ég
heimsækti hann, því betra fyrir hann. Ég tók að leita að herbergi, og neyddist
til að tilkynna húsráðendum um að ég væri undir eftirliti lögreglunnar. Eftir
slíka viðvörun var mér alltaf neitað, sumir voru hranalegir, aðrir afsökuðu sig
með sektarsvip, bentu á það að nógu erfitt væri að lifa samt. Að lokum rakst
ég inn til skraddarans Brave, sem ákvað að fengnu samþykki konu sinnar að
leigja mér smákytru. Ég tók upp bækur mínar og ritföng, og ákvað að koma
vel undir mig fótum í Poltava. Heila viku gekk ég um borgina þvera og endi-
langa til að komast að því, hvort spæjari hefði verið settur mér til höfuðs.
Ellefta nóvember skrifar yfirmaður öryggislögreglunnar í Poltava, Nésterof
höfuðsmaður: „Viðvíkjandi flokksdeild Rússneska sósíaldemókrataflokksins.
57