Tímarit Máls og menningar - 01.03.1961, Blaðsíða 73

ÁGREININGSEFNI SIGURÐAR NORDALS OG EINARS KVARANS
vitað bar honum að sýna því meiri
nærgætni og hófsemi sem hann var
upphafsmaöur deilunnar, og á byrj-
un annarrar greinar hans er óþarflega
mikið persónulegt stælusnið frá því
sjónarmiði séð.
Einhversstaðar hefur því verið hald-
ið fram að þessi ritdeila, sem mun
hafa vakiö mikinn áhuga almennings
þegar hún var háð, sé jafn tímabær nú
og þá. En það liggur í augum uppi að
fyrirfram er næsta ólíklegt að svo sé:
ritdeilur fjalla vanalega um einhver
þau mál sem efst eru á baugi hverju
sinni og ákvörðuð eru af því menn-
ingarástandi sem deilendur eiga við
að búa; þær verða varla nokkru sinni
jafn tímabærar í augum eftirkom-
enda, þó þær hinsvegar úreldist mis-
jafnlega, og nýr tími geti skapað þær
aðstæður sem endurnýi að einhverju
leyti skírskotun þeirra. Enda þótt því
skuli ekki neitað að sitthvað í þessum
greinum Sigurðar Nordals og Einars
Kvarans geti verið beinlínis aðgengi-
legt lesendum í dag, þá má ætla að
hugsunarháttur íslendinga hafi
breytzt svo á meira en þrjátíu árum
að margt sem þar stendur hljóti nú að
virðast þeim annarlegt. Samt er verð-
mæti greinanna ómetanlegt, og felst í
því að þær eru heimildargagn bæði
um þróun höfundanna, og þó einkum
og sér í lagi um andleg viðhorf á ís-
landi á tímabili er mjög veröur veitt
athygli af þeim sem leitast munu við
að lýsa íslenzkum menntum á fyrri
helmingi 20. aldar. Sá sem vill lesa
greinarnar sér til gagns veröur því
fyrst og fremst að beita þær söguleg-
um skilningi.
Ekki er ólíklegt að renni á menn
tvær grímur í fyrstu ef þeir vilja átta
sig á hvert hafi verið mesta misklíð-
arefni Sigurðar Nordals og Einars
Kvarans í þessari deilu. Höfundar
fjalla um nokkuð margt, t. d. bók-
menntir, heimspeki, siðfræði, guð-
fræði, trúarbrögð, og í rauninni er
ekki svo vel að deiluaðiljum komi
saman um hvert sé aöalatriði deilunn-
ar, margskonar áherzlumismunur
kemur í lj ós. Þessvegna er framar öllu
nauðsynlegt að spyrja hver hafi veriö
kjarni hennar og þá fyrst hvert hafi
verið aðalefnið í ádeilu málshefjanda,
en tína burt það sem er aukaatriði og
út í hött. Þar af leiðir að ekki er fært
að miða aöeins við það sem höfund-
arnir deila harðast um, því sjálfsagt
er að láta persónulegar erjur liggja
milli hluta. Ennfremur er vænlegast
að binda sig aðeins við það sem er
áþreifanlegast í deilunni, en einn
þáttur hennar er mjög svo óáþreifan-
legur öðrum en guðfræöingum. Ég
á við umræöurnar um einhyggju og
tvíhyggju. Höfundar nota þessi hug-
tök ekki í heimspekilegum skilningi,
heldur trúarlegum, guðfræðilegum,
og lenda út í ótræði þangaö sem
lítt fýsilegt er að fylgja þeim eftir,
enda þótt þar með sé ekki sagt að
63