Tímarit Máls og menningar - 01.03.1961, Qupperneq 83

UMSAGNIR UM BÆKUR
skuggar mínir
og verið hjá mér
og verið hjá mér
þegar ég jer.
Yfirleitt gætir bölsýnitóns að meira eða
minna leyti í flestum ljóðunum, einnig þeim
þjóðfélagslegu, þótt mesta kvæði bókarinn-
ar Stalingrad veiti hér mótvægi sem munar
um: bjartsýnni lífsóð getur vart. Hér við
bætist, að form kvæðisins er blessunarlega
ferskt, laust við tilgerð ríms og stærðfræði-
lega hendingalengd. Óðurinn hefst og rís í
veldi lífsins þegar í upphafi:
Grœnkandi akrar viS brautina báSumegin,
bylgjandi akrar í sléttunnar mistraSa lojti,
döggvaðir akrar í árdagsins fölskvuðu birtu
umluktir skýlandi reinum ...
hnígur síðan fram með þungu falli sögunn-
ar þar sem örlagastefið „Verður Stalingrad
varin?“ myndar þungamiðjuna, unz sigur-
fögnuðurinn þjappast allur í eitt einasta
orð sem ljóðteknískt séð stendur nákvæm-
lega á réttum stað, eitt í línu: Bardagaborg.
Hér nær hrifið hámarki, en skáldið kann
líka að slaka listamannslega á spennunni,
gefa fögnuðinum dýpt með hlýju umfaðm-
andi niðurlagi:
Það er söngur í trjám þínum, ungum,
grœnum og grönnum,
gróandasöngur,
söngur dirfsku og þreks
í þínum rísandi húsum
og þínu glóandi stáli.
Frumlegasta kvæði bókarinnar er án vafa
Ajhending. Fjallar það um eðli skáldskapar
ar og endalok í upphafi geimferðaaldar.
Tengslin hafa slitnað við móður jörð og
skáldskapurinn þannig verið sviptur þeirri
einu næringu sem hann getur tileinkað sér
— hinum jarðneska safa. Kvæðið er þrung-
ið tregablandinni bölsýni, uppgjöf:
Við kunnum ekkert lag við Ijóð þess dags,
ajl hans og hraði er ekki þeirra manna
er þreyttu göngu, héldu burt á hestum
úr hlaði, og komu síðan frœgir heirn,
fróðir um nœstu grös og holt og hœðir.
Kvæðinu lýkur með því, að skáld jarðar af-
hendir frumburðarrétt sinn þeim sem einir
eru verkefninu vaxnir: skáldum „frá Mara
og Venus“. Með þessu kvæði verður Guð-
mundur fyrstur íslenzkra skálda til þess að
yrkja raunhæft ljóð um þau alnýju viðhorf
og vandamál sem upphaf geimaldar skapar
Að óathuguðu máli hefði mátt ætla ungu
skáldunum þann hlut. Þó má það ljóst vera,
að hér fer allt með felldu: ungu skáldin eiga
margt enn eftir ókannað á hinum jarðnesku
vegum. Hvort þau muni Ijúka þeirri könnun
þeim mun fyrr sem geimurinn knýr fastar á,
mun náin framtíð skera úr. En það er trú
mín, þrátt fyrir sannfæringarkraftinn í upp-
gjafarkvæði Guðmundar, að skáld „móður
jarðar“ muni vandanum vaxin þegar til
kastanna kemur.
Við vatnið: djúphugsað formbyltingar-
Ijóð uiri forgengileikann, hringrás aldanna
og þögn allra þagna; athyglisvert er, að
ljóðið er allt sagt fram í annarri persónu
nema niðurlagið þegar skáldið brýzt sjálft
gegnum ástríðudaufan ávarpsstílinn með
örvæntingarkenndum óskum sjálfu sér til
handa: ljóðið er sönn spegilmynd andlegs
hugrekkisferils sem förlast andartaksstund,
þegar dregur nær endalokunum.
Vísur til séra Friðriks er sálmur í víðustu
merkingu, vel ortur í hefðbundnum ljóðstíl.
einstakur að umburðarlyndi og víðsýni;
hingað er sótt nafn bókarinnar:
Menn gjalda lof, menn gjalda þökk
þeim guði er styrk þeim veitir
og sama hvort hann sést eða ei
og sama hvað hann heitir.
Minn guð og þinn og þeirra guð
er þúsundanna bróðir,
73