Tímarit Máls og menningar - 01.03.1961, Síða 88

TÍMARIT MÁLS OG MENNINGAR
um gaf hann út Spánverjavígin 1615 (frá-
sögn Jóns lærða ásamt Víkinga rímum) og
Valla-Ljóts sögu, en eftir heimkomuna hef-
ur hann séð um útgáfu 9. bindis íslenzkra
fornrita, Eyfirðinga sagna (Víga-Glúms
saga og sjö aðrar íslendinga sögur og þætt-
ir).
Dínus saga drambláta er til í þremur
gerðum; sú elzta er líklega frá 14. öld, næsta
(„miðgerð") frá 15.—16. öld, og hin yngsta
sennilega frá 18. öld. Elzta gerð er fyrir-
mynd hinna tveggja þótt yngsta gerð beri
einnig nokkurn svip af sérkennum miðgerð-
ar eins og útgefandi tekur fram, og hann
lætur nægja að því er tekur til yngstu gerð-
ar að prenta í inngangi nokkra orðrétta
kafla og klausur auk þess sem hann gjörir
grein fyrir handritunum sem liana varð-
veita, án þess þó að fara út í rækilegan
samanburð.
Elzta gerð sögunnar er svo varðveitt að til
eru af henni tvö álíka stór brot á leifum
skinnbókar frá 15. öld í Árnasafni og nem-
ur lesmál þeirra ríflega fjórðungi allrar
sögunnar. En textinn er allur varðveittur í
mörgum pappírshandritum frá 17. öld og
síðari öldum og eru allar þessar uppskriftir
(alls 23) runnar frá uppskrift sem gjörð
hefur verið eftir skinnbókinni á meðan hún
var enn heil (þó máð og torlæsileg á stöku
stað eins og leifarnar eru nú).
J. K. hefur leitt í ljós að ein sex þessara
pappírshandrita hafa að geyma texta sem er
nokkurs virði, en hin eru gagnslaus því að
ekkert þeirra varðveitir leshætti sem geti
verið upphaflegri en texti þeirra sex fyrr-
nefndu. Þó er eigi svo að skilja að útgefandi
sýni þessum seytján handritum engan sóma
í innganginum; hann greinir frá uppruna
þeirra eftir því sem kostur er á, skyldleika
við aðrar uppskriftir og tínir til dæmi um
afbrigðilega leshætti þeirra.
Þess má geta að nítján þessara pappírs-
handrita eru varðveitt hér í Reykjavík, (í
Landsbókasafni), en hin fjögur erlendis
(þrjú í Stokkhólmi og eitt í Lundúnaborg).
Prentun sjálfs textans hagar J. K. svo að
hann birtir texta skinnbókarbrotanna svo
langt sem þau ná, en fyllir eyðurnar með
bezta pappírsbókartextanum og prentar þá
neðanmáls orðamun hinna pappírsbókanna
fimm (þó með nokkrum takmörkunum að
því er tekur til eins af þrem flokkum þess-
ara handrita og er það frávik á gildum rök-
um reist).
Hér er eins og í öðrum stafréttum útgáf-
um fylgt stafsetningu handritanna sjálfra,
— en auðvitað leyst úr böndum (án skálet-
nrs) og skammstafanir fylltar í svigum.
Sömuleiðis er fylgt greinarmerkjasetningu
hlutaðeigandi handrits. Er satt að segja að
hvorugt er til hagræðis venjulegum nútíma
lesendum, enda er útgáfan ekki fyrst og
fremst ætluð þeim.
Miðgerð sögunnar er ekki til nema í
tveimur pappírsbókum frá 17. öld og er önn-
ur skrifuð af Jóni Gissurarsyni (hálfbróð-
ur Brynjólfs biskups), en hina hefur séra
Jón Erlendsson ritað — og sennilega eftir
handriti nafna síns. Ámi Magnússon komst
yfir bæði þessi handrit á sínum tíma og
með þeim virðist þessi gerð sögunnar hverfa
úr landinu, því að engar aðrar uppskriftir
hafa fundizt. Það var því tiltölulega einfalt
verk að gjöra hinn prentaða texta þessarar
gerðar úr garði þegar gengið hafði verið úr
skugga um að eitt handrit aðeins kom til
greina. Hann er prentaður hér næst á eftir
elztu gerð.
Rímur hafa tvisvar verið kveðnar af Dín-
us sögu og í bæði skiptin farið eftir elztu
gerð hennar. Dínus rímur hinar fomu em
taldar kveðnar á fyrra hluta 15. aldar.
Tilgangur þessarar útgáfu er að leiða í
Ijós hvemig varðveizlu textans er háttað,
greiða úr þeirri margslungnu flækju sem
venjulega er fömnautur margra uppskrifta
af sömu sögu, og búa síðan niðurstöðuna í
78