Morgunblaðið - 11.12.2014, Blaðsíða 73

73
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 11. DESEMBER 2014
Frostið herðir Björn Rúnar Lúðvíksson, læknir og prófessor í ónæmisfræði, kórónar hressandi sjósund í Nauthólsvík með því að skokka sér til heilsubótar á ströndinni í norðangarranum.
RAX
Þegar stjórnvöld telja
nauðsynlegt að gera sér-
staka ívilnunarsamninga
við fyrirtæki er það ekki
merki um jákvætt viðhorf
til uppbyggingar eða skyn-
samlega langtímastefnu í
atvinnumálum. Íviln-
unarsamningar, hvort
heldur er um skattamál eða
aðra þætti sem marka um-
gjörð atvinnulífsins, eru
birtingarmynd úreltrar hugmyndafræði
fyrirgreiðslu og forréttinda sem eru óskil-
getin afkvæmi klíkukapítalismans.
Árið 2008 var tekjuskattur fyrirtækja
15% en vinstristjórn Samfylkingar og
Vinstri-grænna hækkaði skattinn strax í
18% árið 2009. Ekki þótti það nægilega
mikil hækkun því árið 2010 var skatturinn
hækkaður í 20%. Þetta var í takt við aðrar
umfangsmiklar skattahækkanir jafnt á at-
vinnulífið sem á óbreytta launamenn.
Undir lok maí 2013 tók ríkisstjórn
Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks
við völdum. Í september 2014 undirrituðu
stjórnvöld ívilnunarsamning við fyrirtæki
sem hyggst reisa verksmiðju til að fram-
leiða sólarkísil. Í tíu ár mun fyrirtækið
njóta skattalegra sérréttinda. Tekjuskatt-
ur verður 15% (það sama og hann var fyr-
ir fall fjármálakerfisins), veittur verður
50% afsláttur af tryggingagjöldum og
50% afsláttur af fasteignasköttum. Fleiri
samkynja forréttindasamningar hafa ver-
ið gerðir á undanförnum árum og ekki
skal efast um góðan vilja sem að baki þeim
liggur; að örva fjárfestingu og atvinnu-
sköpun.
Merki um sjúkt ástand
Með því að undirrita skattalega íviln-
unarsamninga eru stjórnvöld í raun að
viðurkenna að sú umgjörð sem íslenskt
skattkerfi sníður atvinnulífinu sé óhag-
stætt. Kerfið örvi ekki frumkvæði ein-
staklinganna og hamli fjárfestingum og
dragi þar með þróttinn úr efnahagslífinu
almennt. Forréttindasamningar væru
óþarfir ef skattaleg umgjörð og annað
regluverk væri hagfellt og með jákvæðum
hvötum til efnahagslegra framkvæmda.
Ívilnunarsamningar við útvalin fyr-
irtæki eru því merki um sjúkt ástand.
Fyrir utan óréttlætið sem er
innbyggt í forréttindasamn-
inga opinberra aðila við fá-
eina útvalda er sú hætta fyrir
hendi að stjórnmálamenn
komi sér undan því að skera
upp kerfi sem þeir telja þó
sjálfir nauðsynlegt að gera
göt á til að ný fyrirtæki taki
til starfa.
Hugmyndafræðinni sem
liggur að baki ívilnunarsamn-
ingum – forréttindum – er
hægt að lýsa ágætlega með
því að fara í smiðju Ronalds
Reagans, fyrrverandi forseta Bandaríkj-
anna, sem sagði:
„Ef það hreyfist, skattleggðu það. Ef
það heldur áfram að hreyfast, settu lög.
Ef það stoppar, settu það á ríkisstyrk.“
Á Íslandi starfa þúsundir lítilla og með-
alstórra fyrirtækja. Á hverjum einasta
degi velta eigendur þessara fyrirtækja
fyrir sér hvort og þá hvernig skynsamlegt
kunni að vera að ráðast í fjárfestingar; í
nýjum tækjum, nýjum tölvum og öðrum
búnaði, í húsnæði og ekki síst að ráða nýja
starfsmenn. Ekkert þessara fyrirtækja
nýtur forréttinda. Öll þurfa þau að sætta
sig það skattalega umhverfi sem vinstri-
stjórn Jóhönnu og Steingríms bjó til.
Mörg þeirra eru enn að berjast í ójafnri
samkeppni við fyrirtækjasamsteypur sem
lögðu undir sig markaðinn. Litli atvinnu-
rekandinn sem áður glímdi við stórfyr-
irtæki, sem virtust hafa ótakmarkaðan að-
gang að láns- og áhættufé, glímir við sömu
aðila, sem hafa fengið milljarða afskrifaða
og nýtt áhættufé.
Ágæt forskrift
Ef einhverjir eiga rétt á skattalegum
ívilnunarsamningum eru það sjálfstæðir
atvinnurekendur sem hafa byggt upp
glæsileg fyrirtæki, staðið við sínar skuld-
bindingar og veita tugum þúsunda at-
vinnu. Það eru litlu og meðalstóru fyr-
irtækin sem eru burðarásar í íslensku
efnahagslífi. Þess vegna er það eitt helsta
verkefni ríkisstjórnar Framsóknarflokks
og Sjálfstæðisflokks að skera upp skatt-
kerfið, lækka tekjuskatta á fyrirtæki og
launafólk, lækka tryggingagjald, tolla og
óbeina skatta samhliða því að einfalda allt
regluverk. Fyrstu skrefin hafa verið tekin
en það þarf að ganga rösklegar fram.
Ívilnunarsamningar eiga að tilheyra
fortíðinni, líkt og áætlunarbúskapur og
forræðishyggja teknókrata sem telja að
hægt sé að skipuleggja efnahagslífið og
umsvif atvinnulífsins á teikniborðum
stjórnarráðsins. En hitt er svo annað að
sérréttindasamningurinn sem undirrit-
aður var í september síðastliðnum er ágæt
forskrift að þeim breytingum sem á að
gera á skattaumhverfi atvinnulífsins: 15%
tekjuskattur og 50% lækkun trygginga-
gjalds.
Á kostnað fjöldans
Þannig getur ríkisstjórnin rutt brautina
til aukinnar hagsældar með almennum að-
gerðum. Snjöllum og útsjónarsömum ein-
staklingum verður gert kleift að njóta
ávaxtanna án sérréttinda sem aðrir greiða
fyrir beint eða óbeint. Í stað klíkukapítal-
isma – sem sameinar allt hið versta úr
áætlunarbúskap sósíalismans og markaðs-
hyggju kapítalismans – verður til lifandi
og heilbrigt atvinnulíf undir aga sam-
keppni og einfalds gagnsæs reglu- og
skattaverks.
Markaðurinn verður dómarinn þar sem
allir eru jafnir fyrir lögum og reglum. Eng-
um er tryggð velgengni en allir hafa mögu-
leika á að leita hennar á grunni hæfileika
og útsjónarsemi.
Hægrimenn hafa lengi haldið því fram
að þeir vilji móta þjóðfélag þar sem hin
sanna dyggð mannanna er hæfileikinn til
þess að geta lifað saman sem jafningjar,
þannig að hver einstaklingur krefst eigi
annars fyrir sjálfan sig en þess, sem hann
veitir öðrum af frjálsum vilja, svo vitnað
sé í John Stuart Mill.
Skattkerfi og allt regluverk hins op-
inbera yrði heilbrigðara og réttlátara ef
unnið yrði eftir þessari forskrift. Við Ís-
lendingar eigum a.m.k. að vita af biturri
reynslu að sérréttindi fárra eru alltaf á
kostnað fjöldans.
Eftir Óla Björn
Kárason »Ef einhverjir eiga rétt á
ívilnunarsamningum
eru það sjálfstæðir atvinnu-
rekendur sem hafa byggt
upp fyrirtæki og staðið við
sínar skuldbindingar.
Óli Björn Kárason
Úrelt hugmyndafræði
forréttinda og fyrirgreiðslu
Höfundur er varaþingmaður
Sjálfstæðisflokks.
Guðlaugur Þór Þórðarson al-
þingismaður hefur að undanförnu
sett fram hæpnar fullyrðingar
um fjármál Ríkisútvarpsins. Hef-
ur hann m.a. borið brigður á þá
kunnu staðreynd, sem greint var
frá í fréttatíma Ríkisútvarpsins,
að Alþingi hefur jafnan ákveðið í
fjárlögum að Ríkisútvarpið fái
ekki útvarpsgjaldið óskert. Taldi
fréttastofa Ríkisútvarpsins óhjá-
kvæmilegt að árétta frétt sína
um útvarpsgjaldið af þessu til-
efni. Guðlaugur telur sig greini-
lega hafa fengið hirtingu sem
undan svíður og krefst nú afsök-
unar frá Ríkisútvarpinu. Vandinn
er hins vegar sá að á und-
anförnum vikum hefur Guðlaugur
ítrekað farið með staðlausa stafi
um fjármál Ríkisútvarpsins og
beitt fyrir sig útúrsnúningum sem
hvergi snerta kjarna málsins.
Hann verður að sætta sig við að á
það sé bent.
Talnaleikfimi sú sem Guðlaugur
hefur borið á borð felst í því að
vísa hálfan áratug, og lengra, aft-
ur í tímann til þess að finna rök-
stuðning fyrir máli sínu. Guð-
laugur burðast við að reikna út
hver fjárframlög Ríkisútvarpsins voru fyrir árið 2009, með
mistækum árangri, eins og það hafi nokkra einustu þýð-
ingu fyrir umræðu um þá stöðu sem nú er uppi. Á meðan
eru staðreyndirnar sem máli skipta nærtækar og skýrar; á
síðastliðnum fimm árum hefur um 1.650 milljónum af inn-
heimtu útvarpsgjaldi verið ráðstafað til annarra verkefna
hins opinbera.
Einkennilegast er þó að Guðlaugur bregst ekki við
áréttingu Ríkisútvarpsins með því að draga fram stað-
reyndir málsins, t.d. með því að leggja fram upplýsingar
úr fjárlögum undangenginna ára. Þess í stað kveður hann
Steingrím J. Sigfússon, fyrrverandi fjármálaráðaherra, til
vitnis í málinu, þar sem Steingrímur mun einhvern tímann
hafa sagt eitthvað svipað og hann sjálfur. Það virðist að
mati þingmannsins vera fullnægjandi grundvöllur fyrir
kröfu hans um afsökun.
Hlýtur að teljast nokkurt nýnæmi að þingmaður Sjálf-
stæðisflokksins leggi slíkt traust á yfirlýsingar og upplýs-
ingar frá Steingrími J. Fram til þessa hefur traust milli
þingmannanna tveggja ekki virst gagnkvæmt. Það skyldi
þó ekki vera að Guðlaugur grípi þetta síðasta hálmstrá
þegar rökþrot blasir við?
Rökþrot
þingmanns?
Eftir Ingva Hrafn Óskarsson
» Vandinn er
sá að Guð-
laugur hefur
ítrekað farið
með staðlausa
stafi um fjármál
Ríkisútvarpsins
og beitt fyrir
sig útúr-
snúningum.
Höfundur er lögmaður og formaður stjórnar Ríkisútvarpsins ohf.
Ingvi Hrafn Óskarsson