Morgunblaðið - 11.12.2014, Síða 118

118 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 11. DESEMBER 2014
Veröld ljóðskáldsins Russells Edsons áengan sinn líka. Faðir breytist ínaut, maður tekur á móti halakörtuúr handarkrika móður sinnar og
kona uppgötvar að brjóstkassi hennar er út-
varp og kveikir á því með vinstri geirvörtunni.
Þar ber móðir apa í heilu lagi á borð fyrir
föður og faðirinn æpir að
hann vildi óska þess að hún
færði „þessa apa í nær-
buxur; þó ekki væri nema í
pungbindi“. Hún vænir hann
um afbrýðisemi og spyr
hvort hann haldi að hún
„legði hann svo á borð fyrir
eiginmann minn og að eigin-
maður minn skóflaði svo í
sig sönnunargögnum
ótryggðar minnar …“ Auðvitað er það ekki
málið: „Ég er bara að segja að ég er orðinn
dauðleiður á að fá apa á hverju kvöldi, æpti
faðirinn.“
Russell Edson fæddist 1935. Faðir hans,
Gus Edson, var teiknari og teiknaði teikni-
myndapersónurnar Andy Gump og Dondi.
Eins og Óskar Árni Óskarsson, þýðandi bók-
arinnar, bendir á í formála má segja að „ein-
hver skyldleiki sé á milli hinnar súrrealísku
ljóðveraldar hans og teiknimyndasagna og má
það kallast harla óvenjulegur áhrifavaldur fyr-
ir ljóðskáld“.
Edson nam listir á unglingsárum. Hann gaf
út sína fyrstu ljóðabók 1961 og þá síðustu 2009.
Hann hélt sig út af fyrir sig og þýðandinn segir
að hann minni þar á landa sína, rithöfundana
J.D. Salinger og Thomas Pynchon. Edson bjó
ásamt konu sinni, Frances, í Stamford og Dar-
ien í Connecticut. Hann lést í apríl á þessu ári.
Edson hefur verið kallaður „guðfaðir prósa-
ljóðsins í Bandaríkjunum“.
Edson dregur upp myndir og segir stuttar
sögur í ljóðum sínum. Frásögnin er oft draum-
kennd og stundum óhugnanleg, en um leið
geta ljóðin verið leiftrandi fyndin og skemmti-
leg.
Verk súrrealistanna koma í hugann við lest-
urinn, en Edson spyrti sig þó ekki við súrreal-
istana. Einhvern tímann sagði hann í viðtali að
Andre Breton hefði ekki fundið upp ímynd-
unaraflið. (Á sama stað sagði hann að allir
gætu skrifað eins og Edson, hann væri alltaf
að því.)
„Verk mín, þegar þau ganga upp, bera sig-
urorð af rökunum fyrir glundroða, þótt þau
séu full af skrítnum atburðum, í gegnum rök-
vísi málsins og heildarmynd samsetningar
sinnar,“ sagði hann í sama viðtali. „Fyrir mér
er prósaljóðið þegar best lætur lítið, heildstætt
verk, fullkomlega rökrétt innan eigin brjál-
semi. Það er annað en súrrealismi, sem yf-
irleitt tekur það venjulega, gerir það skrítið og
lætur þar við sitja.“
Það er mikill fengur að þýðingum Óskars
Árna á úrvali af ljóðum Edsons. Þýðingin er
listavel gerð og lesturinn áreynslulaus. Þetta
er bók, sem unun er að blaða í og lesa aftur og
aftur, og þeir sem eiga draumlausar nætur
gerðu margt vitlausara en að hafa hana alltaf á
náttborðinu hjá sér.
Frábær furðuveröld Edsons
Ljóð
Músin sem gelti á alheiminn bbbbm
Eftir Russell Edson.
Þýðandi Óskar Árni Óskarsson.
Bókasmiðja, 2014. 72 bls.
KARL BLÖNDAL
BÆKUR
Furðuheimur „Þetta er bók, sem unun er að
blaða í og lesa aftur og aftur, og þeir sem eiga
draumlausar nætur gerðu margt vitlausara
en að hafa hana alltaf á náttborðinu hjá sér,“
segir rýnir um bók Edsons.
Heimsendir í nánd
Töfradísin bbbnn
Eftir Michael Scott.
Íslensk þýðing: Guðni Kolbeinsson.
JPV, 2014. 439 bls.
Bókaflokknum um ævintýri tvíbur-
anna Josh og Sophie sem slást í för
með gullgerðarmanninum ódauðlega
Nicholas Flamel og eiginkonu hans
seiðkonunni Per-
nelle lýkur með
þessari bók, sjöttu
bókinni. Finnst
eflaust ýmsum
tími til kominn,
ekki síst þeim sem
þurft hafa að bíða
ár eftir næsta
þætti í sögunni,
því allar enda
bækurnar þannig að maður getur
varla beðið eftir framhaldinu.
Þegar Töfradísin hefst hafa þau
Sophie og Josh náð saman að nýju og
horfið aftur í tímann til að hitta for-
eldra sína, Isis og Osiris. Það verða
þó ekki fagnaðarfundir, því fljótlega
kemur í ljós að foreldrarnir ætla að
notfæra sér börnin í valdatafli – fórna
þeim ef þarf. Þegar hér er komið
sögu hafa vinir orðið óvinir og óvinir
orðið, tja, kannski ekki vinir, en ekki
þeir óvinir sem maður hélt. Við sögu
koma galdramaðurinn John Dee og
líka Mars, Hel, Óðinn, Machiavelli,
Billi barnungi, Prómeþeus, Quetzal-
coatl, Jóhanna af Örk, Shakespeare
og svo má lengi telja – maður má hafa
sig allan við til að átta sig á öllum of-
urmennum sögunnar, ímynduðum
sem raunverulegum.
Fljótlega verður flækjan nánast
óbærileg, en svo snýr Scott snyrti-
lega upp á allt saman með óvæntri
fléttu og lesandinn rekur upp stór
augu. Fínn endir á annars lang-
dregnum bókaflokki.
Enn heimsendir
Artemis Fowl: Berserkjahliðið
bbmnn
Eftir Eoin Colfer.
Íslensk þýðing: Guðni Kolbeinsson.
JPV, 2014. 332 bls.
Fyrsta Artemis Fowl-bokin var
skemmtilega á skjön við þá hefð í
bókum fyrir ungmenni að söguhetjan
eigi að vera algóð eða verða algóð í
sögulok, eða svo gott sem. Artemis
Fowl er aftur á móti alvondur snill-
ingur í fyrstu
bókinni sem hét
bara Artemis
Fowl og kom út á
íslensku fyrir
þrettán árum.
Með tímanum
hefur hann þó
mýkst og fyrir
vikið hefur held-
ur dofnað yfir
bókunum, þær eru ekki sama
skemmtilega togstreitan milli snill-
ingsins illa (með gullhjartað) og bú-
álfsins hugprúða Holly Short.
Víst koma önnur illmenni til sög-
unnar og í þessari lokabók flokksins
hittum við Opal Koboi í fjórða sinn, en
með tímanum hefur hún orðið helsti
djöfull Artemis, var meinleysisleg í
Artemis Fowl: Samsærið en síðar
kom í ljós að hún var almagnaður
óþokki og þungt haldin oflæti í þokka-
bót. Bókin hefst þar sem Artemis hef-
ur sigrast á Atlantisduldinni og allt
virðist í lukkunnar velstandi. Annað
kemur þó á daginn, því Opal er með
djöfullega áætlun um heimsyfirráð og
dauða. Upphefst mikill hamagangur,
mikil eyðilegging og fjölmargir deyja
– þegar allt er talið toppar þessi Arte-
mis-bók aðrar bækur bókaflokksins
hvað varðar hraða og spennu og
óreiðu og er þá langt til jafnað.
Kuldaleg spenna
Rauð sem blóð bbbmn
Eftir Salla Simukka.
Íslensk þýðing: Erla E. Völudóttir.
Vaka-Helgafell, 2014. 240 bls.
Salla Simukka er metsöluhöfundur
í Finnlandi, heimalandi sínu, og kem-
ur ekki á óvart því hún kann að skrifa
krassandi spennubækur eins og
sannast á þessari kraftmiklu ung-
lingabók. Söguhetjan er Mjallhvít
Andersson, eins konar finnsk útgáfa
af ofurtöffaranum Lisbeth Salander,
en ekki eins geggjuð, enn sem komið
er að minnsta
kosti. Hún held-
ur sig til hlés, vill
fá að vera í friði
og helst ekki sjá
neinn nema þá
sem hún neyðist
til að umgang-
ast. Það forðar
henni þó ekki frá
því að flækjast
inn í snúið glæpamál þegar hún rekst
á fúlgu fjár inni í myrkraherbergi í
skólanum sínum og áttar sig snemma
á því að peningarnir hafa verið
þvegnir í orðsins fylltu merkingu,
skolaðir til að ná af þeim blóði.
Þetta mun fyrsta bókin í þríleik um
Mjallhvíti og þótt fyrsta hluta þrí-
leiksins ljúki með eins konar sögulok-
um, þá blasir líka við að það sé sitt-
hvað ósagt, sitthvað eigi eftir að
gerast – það er nóg af lausum endum.
Mjallhvít er líka persóna sem maður
vill gjarnan hitta aftur og kynnast
betur og svo þarf að láta óþokkana fá
makleg málagjöld, maklegri en við
blasa í sögulok.
Yfirlit yfir nýútkomnar erlendar unglingabækur
Árni Matthíasson arnim@mbl.is
Krassandi „Salla Simukka er metsöluhöfundur í Finnlandi, heimalandi sínu,
og kemur ekki á óvart því hún kann að skrifa krassandi spennubækur.“
Fínn endir Michael Scott.
Tveir endar og
eitt upphaf
Hamagangur Eoin Colfer.
Út er komin býsna skemmtileg hand-bók um vinsælan drykk. Bjór –Umhverfis jörðina á 120 tegundumminnir um margt á heimsreisu því
höfundum tekst að spinna hina löngu sögu
bjórsins við furðumargt út um víða veröld.
Bókin er síður en svo til þess eins fallin að
kveikja þorsta lesenda, þó
svo að hún geti sannarlega
gert það, heldur er hún
seðjandi fyrir fróðleiks-
þyrsta því hægt er að læra
fjölmargt við lestur þess-
arar bókar.
Uppsetningin er
skemmtileg og fær hver
bjórtegund sem til umfjöll-
unar er eina opnu í bókinni þar sem sagt er fyr-
ir hverja tegundin er, hvernig hún er, hvaðan,
hversu sterk, hve auðvelt er að nálgast tegund-
ina, með hverju bjórinn er góður og síðast en
ekki síst er reitur fyrir eiganda bókarinnar þar
sem hann getur skrifað hvað honum sjálfum
fannst um bjórtegundina. Þetta er sett fram á
einfaldan hátt og er auðvelt að glöggva sig á
þessum grunnupplýsingum, nema kannski
liðnum fyrir hverja bjórtegundin er en hann er
settur fram meira í gríni en getur þó vel lýst
ákveðnum tegundum fólks. Eins og til dæmis:
„Bjór fyrir fólkið sem ekur hverfa á milli til að
kaupa vatnskenndan rjómaís.“ Er nokkur þörf
á frekari skýringum? Ég held ekki. Eða eins
og segir um íslenska bjórinn Móra sem fram-
leiddur er af Brugghúsinu Ölvisholti: „Bjórinn
sen er fyrir draugabana og Sunnlendinga.“
Höfundar eru mjög hnyttnir og gott flæði í
textanum. Af lestrinum má ráða að höfundar
hafi haft einstaklega gaman af að skrifa bókina
og má nánast greina skríkjandi kátínu sem er
æðislega skemmtilegt í bók af þessu tagi. Hún
er skrifuð af alúð og ást á viðfangsefninu.
Bjórgerð er vísindagrein í raun og veru og
rétt eins og aðrar vísindagreinar á þessi sitt íð-
orðasafn ef svo má segja. Lesendur fá skýr-
ingar á því hvað ESB og IPA stendur fyrir.
Margir kunna að halda í fyrstu að verið sé að
vísa með laumulegum hætti til Evrópusam-
bandsins og hinna margumræddu IPA-styrkja
en svo er sannarlega ekki og enginn grein-
anlegur pólitískur undirtónn í bókinni góðu um
bjórinn. Til að vera vel heima í bjórnum er
nauðsynlegt að geta talað hikstalaust um
„Extra Special Bitter“ (ESB) og „India Pale
Ale“ (IPA). Slíkt má læra í þessari bók auk
þess sem farið er djúpt í muninn á belgíska
hveitibjórnum og þeim suðurþýska, hvað er
öðruvísi í lífrænni bjórframleiðslu, hvar Davíð
keypti ölið, tildrög bjórbannsins og svo margt
fleira. Ekki má gleyma stórskemmtilegum og
kómískum teikningum eftir Rán Flygenring
sem prýða bókina. Rétt eins og annað í þessari
vönduðu bók eru þær fræðandi, flottar og
fyndnar í senn.
Handbók
Bjór – Umhverfis jörðina á 120 tegundum
bbbbm
Eftir Stefán Pálsson og Höskuld Sæmundsson.
Crymogea, 2014. 258 bls.
MALÍN BRAND
BÆKUR
Morgunblaðið/Þórður
Upplýsandi Höfundar bókarinnar Bjór – Umhverfis jörðina á 120 tegundum, Stefán Pálsson og
Höskuldur Sæmundsson. „Höfundar eru mjög hnyttnir og gott flæði í textanum,“ skrifar rýnir.
Bók fyrir bjórþyrsta þjóð