Bændablaðið - 10.09.2015, Side 36

36 Bændablaðið | Fimmtudagur 10. september 2015
Helstu nytjaplöntur heimsins
Cannabis sp.
– misskilin nytjaplanta
Af öllum þeim um það bil 400 þús-
und plöntum sem greindar hafa
verið í heiminum er engin jafn
umdeild og á sama tíma jafn nyt-
samleg og Cannabis sativa.
Plantan telst til tveggja heima.
Nytjaplanta með marga möguleika
til lækninga og iðnaðar og planta
sem getur leyst úr læðingi hlátur og
hughrif, vanlíðan og þunglyndi.
Samkvæmt flokkun grasa-
fræðinnar er Cannabis sativa ein
tegund sem skiptist í tvær undir-
tegundir, C. sativa og C. indica,
eftir að plantan þróaðist við ræktun
í mismunandi áttir frá upprunalegum
heimkynnum sínum í Mið-Asíu og
við Himalayafjöll. Undirtegundin C.
sativa þróaðist í norður frá fjöllunum
til textílgerðar en C. indica í suður
sem vímugjafi. Um tíma var einnig
talað um þriðju undirtegundina sem
nefndist C. ruderalis en því er nú
hætt.
Til aðgreiningar eru plönturnar
kallaðar hampur og kannabis
Undirtegundin C. sativa, hampur,
hefur um aldaraðir gegnt veigamiklu
hlutverki vegna þess hversu trefjarík-
ir stofnar plöntunnar eru. Trefjarnar
hafa í aldaraðir verið nýttar til að
spinna klæði og þær voru notaðar
til að búa til segl og kaðla sem voru
undirstaða landafundanna miklu. Í
seinni tíð hafa yrki af C. sativa verið
kynbætt þannig að þau veiti vímu.
Kannabis er unnið úr þurrkuð-
um laufum, blómum og fræjum
C. indica. Talið er að hermenn
Napóleons hafi flutt þann sið að
reykja plöntuna með sér til Evrópu
eftir stríð þeirra í Egyptalandi þar
sem slíkar reykingar voru vel þekkt-
ar. Efnið sem veldur áhrifunum sem
sóst er eftir við neyslu heitir delta-
-9-tetrahydrocannabinol, skamm-
stafað THC, og var fyrst einangrað
árið 1964.
Ræktunarafbrigði, yrki og stað-
brigði af báðum undirtegundum
skipta hundruðum ef ekki þúsundum
og því hugsanlega kominn tími til
að greina þriðju undirtegundina sem
mæti kalla C. cultura. Sem dæmi um
heiti á yrkju má nefna BC Bud, G-13,
Northern Lights, Purple Kush, Haze,
Acapulco Gold og skúnkur.
200 milljónir neytenda
Fyrir skömmu var sagt frá því í
fjölmiðlum að Íslendingar neyttu
þjóða mest af kannabis miðað
við höfðatölu. Samkvæmt tölum
fíkniefna- og afbrotamálaskrifstofu
Sameinuðu þjóðanna (UNODC)
eiga 18,3% Íslendinga á aldrinum
18 til 68 ára að hafa neytt kanna-
bis árið 2012 sem er vel meira en
gert er á Jamaíka. Eitthvað munu
starfsmenn UNODC þó hafa reikn-
að skakkt og féll landið niður um
29 sæti þegar tölurnar voru endur-
skoðaðar.
Talið er að rúmlega 200 milljón
manns á jörðinni neyti kannabis
ólöglega, í afþreyingar- eða lækn-
ingaskyni, á hverjum degi. Áætluð
ólögleg heimsvelta með kannabis er
um 142 milljarðar bandaríkjadala
á ári sem jafngildir rúmum 18.000
milljörðum í íslenskum krónum. Til
samanburðar var verg landsfram-
leiðsla Íslands árið 2014 rétt undir
2000 milljörðum króna.
Engar tölur eru til um heildar-
framleiðslu á kannabis í heiminum
en í skýrslu Sameinuðu þjóðanna
2010, World Drug Report, er hún
áætluð frá 13.300 til 66.100 millj-
ón tonn og að land undir ræktun
plöntunnar sé á bilinu 200 til 642
þúsund hektarar. Breiddin í tölun-
um sýnir hversu lítið er vitað um
framleiðslu kannabis í heiminum.
Ræktun á iðnaðarhampi er leyfð
í um 30 löndum og hefur saman-
lögð framleiðsla þeirra á honum
legið í kringum 175 milljón tonn á
ári. Árið 2010 framleiddu Kínverjar
mest og Suður-Kórea næstmest. Í
kjölfarið komu svo Holland, Síle
og Austurríki.
Árið 2012 var mest ræktað af
kannabis í Afganistan og nam árs-
framleiðslan um 3.000 tonnum á
ári. Næst á eftir koma Mexíkó,
Paragvæ og Bandaríkin en nánast
ómögulegt er að segja til um hversu
mikið er ræktað í hverju landi fyrir
sig.
Kannabis gefur mest
Séu bornar saman tölur um rækt-
un og hagnað af plöntuafurðum
kemur í ljós að langmest er ræktað
af hveiti, maís, hrísgrjónum og
Vilmundur Hansen
vilmundur@bondi.is
Ræktun á iðnaðarhampi er leyfð í um 30 löndum og hefur samanlögð framleiðsla þeirra verið í kringum 175 milljón
tonn á ári.
Hugmyndir um neyslu á kannabis skiptast í svart og
hvítt. Annar hópurinn telur neysluna skaðlausa og
jafnvel mannbætandi. Hinn hópurinn segir neysluna
stórhættulega og geta valdið alvarlegum sjúkdómum
eins og þunglyndi og geðklofa.
Úr fræinu er unnin olía sem er notuð í lækningaskyni
og sem fæðubótarefni í matvæli. Úr trefjum hamps er
búinn til pappír og vefnaðarvara.