Félagsbréf - 01.06.1961, Blaðsíða 21

Félagsbréf - 01.06.1961, Blaðsíða 21
FÉLAGSBRÉF 19 Hér skýrir Santayana frá því, eins og hann væri spámaður —¦ heitið ný- gagnrýni var ekki einu sinni komið í notkun á þessum árum — hver áhrifin og árangurinn verður af of mikilli hollustu við vísindalegar aðferðir, eink- um að því er snertir minnkandi áherzlu á mikilvægi sálarlífsins og hversu mjög það er háð fegurðarskyni mannsins. Hér verður með öðrum orðum vart áhrifa af „vísindalegri gagnrýni". Breytingin verður aðsópsmeiri í Bandaríkjunum en Englandi, því að enda þótt tveir hinna fyrstu nýgagn- rýnenda hafi verið Englendingarnir, I. A. Richards og William Empson, þá er það fyrst og fremst í Bandaríkjunum, sem þessi stefna hefur náð yfirráðum í ríki gagnrýninnar. Almennt eru menn sammála um, að stefnan hafi haft áhrif, einkum fyrst í stað, kenning hennar orkaði þá sem hressandi og bætandi lyf. Undan- gengna áratugi höfðu allt of margir gagnrýnendur einskorðað hlutverk sitt við heimspekilegar, sögulegar, félagslegar og móralskar umsagnir, en brugð- ust þeirri skyldu sinni að fjalla um ljóð, leikrit eða skáldsögu út frá þeirri forsendu, að það væri fyrst og fremst listaverk og ætti því að vera metið út frá fagurfræðilegu (estetisku) sjónarmiði. Það er af þeim ástæð- um, að nýgagnrýnendurnir krefjast „hreinnar" gagnrýni á bókmenntalegu Hstaverki, gagnrýni, sem er með öllu ópersónuleg, óhlutlæg, jafnvel vís- indalega nákvæm skilgreining á innri byggingu verksins, myndrænu inni- haldi þess og líkingum. Þess sem eldri gagnrýnendur höfðu nefnt „merk- ingu" ljóðsins, skyldi nú leita í byggingu þess og líkingum; siðfræðin átti þar engan hlut að lengur. Gagnrýnandinn átti að ganga til verks af sama tilfinningaleysinu og hann væri að skilgreina samsetningu vélar. Ekki skyldi heldur miðað við neina „almenna mælistiku snilldarinnar", jafnvel ekki neinn siðfræðilegan stuðul: sérhvert ljóð eða skáldsaga var ákveðið og einstakt fyrirbæri, „sem ekki gat hlýtt neinu öðru en sínu eigin og sjálfskapaða lögmáli." Á ljóðið var litið þeim augum, að það væri miklu fremur afsprengi undirvitundar skáldsins en skýr „sjálfstjáning," sem skáldið væri sér fyllilega meðvitandi um. — Gagnrýnendum viktoríutíma- bilsins hætti við að skýra ljóð að nokkru leyti á grundvelli þess, hvað vitað var um höfundinn; nýgagnrýnendurnir byggðu skýringar sínar á höfundinum (ef þeir létu sér hann þá nokkru varða) aS meira eSa minna leyti á, hver hin ósjálfráðu, skáldlegu viðbrögð hans voru. Auðvitað var gagnrýnandinn miklu betur settur en höfundurinn til að dæma um það, hvort ljóðið hafði tekizt vel eða illa. Nýgagnrýnendurnir héldu því fram,
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68

x

Félagsbréf

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Félagsbréf
https://timarit.is/publication/1060

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.