Orð og tunga - 01.06.2015, Side 78

Orð og tunga - 01.06.2015, Side 78
66 Orð og tiinga 3 Orðasambönd og hugræn fræði 3.1 Um orðasambönd, myndhvörf og líkingar Efniviður í orðasambönd, orðtök og orðatiltæki er gjarnan sóttur í smiðju myndhvarfa og líkinga. Að undanförnu hafa fræðimenn, sem aðhyllast hugræn fræði, skoðað myndhvörf í orðasamböndum með það fyrir augum að greina þau, einkum þann hugtakslega veru- leika sem liggur að baki þeim, til dæmis í orðasamböndum sem tjá hræðslu, hungur, ofát, reiði og fleira í þeim dúr. Vöngum er velt yfir því hvaða hugtakslíkingar liggi að baki orðasamböndum eins og náfólna af skelfingu, springa úr reiði, vera gutlandi svangur eða éta sig í belg. Eins og áður sagði eru hugfræðingar almennt þeirrar skoðunar að líkingar og myndhvörf eigi gjarnan upptök sín í líkamsreynslu. Þegar við finnum fyrir hræðslu þá bregst líkaminn við með ýmsum hætti, til dæmis örari hjartslætti eða öfugt, hækkuðum blóðþrýstingi, breyttu hitastigi, örari andardrætti, jafnvel þvagláti ef því er að skipta. Svipað er uppi á teningnum þegar við reiðumst eða sveltum heilu hungri. Viðbrögð líkamans eða manneskjunnar geta orðið kveikjan að orðasambandi. Og þar sem lífeðlisfræðileg viðbrögð líkamans eru alla jafna sammannleg (Wierbizcka 1999) má álykta sem svo að hug- taksmyndhvörfin, sem liggja að baki orðasamböndum af því tagi sem hér eru til umfjöllunar, séu algild (sjá Kövecses 1995:181-182). Þá má allt eins álykta að orðasambönd af sama toga séu það líka. í skrifum sínum bendir Pamies (2001b, 2002) á að hugræn fræði, einkum hugræn merkingarfræði, hafi auðveldað til muna rannsóknir í orðasambandafræði og boðið upp á kenningaramma sem hefur gert fræðimönnum á þessu sviði kleift að skipa orðasamböndum í kerfi í samræmi við hugtakslíkingar, vensl þeirra og andstæður sem þau mynda. Slík flokkun og skilgreining er að hans mati markvissari og nákvæmari en aðferðir sem hafa verið notaðar hingað til, t.a.m. flokkun eftir stafrófsröð. Einnig telur hann að kenningar hugfræðinga nýtist í þýðingarfræði með þeim hætti að flokkun byggð á hugtakslíkingum auðveldi að finna viðeigandi jafnheiti orða eða orðasambanda á milli ólíkra tungumála (Pamies 2001b, 2002; Penas (ritstj.) 2009).
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170
Side 171
Side 172
Side 173
Side 174
Side 175
Side 176
Side 177
Side 178
Side 179
Side 180

x

Orð og tunga

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Orð og tunga
https://timarit.is/publication/1210

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.