Morgunblaðið - 07.01.2017, Blaðsíða 6

6 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 7. JANÚAR 2017
ÆvintýraheimurKína
sp
ör
eh
f.
Fararstjóri: Inga Ragnarsdóttir
Í þessari draumaferð um Kína skoðum við allt það sem
landið er frægast fyrir á tveimur vikum. Terrakotta herinn,
sigling um Yangtze, Shanghai og Peking, Torg hins himneska
friðar og Forboðna borgin. Ásamt því munum við kynnast
matarhefðum og menningu á skemmtilegan hátt.
8. - 22. september
Bókaðu núna á baendaferdir.is
Sími 570 2790 | bokun@baendaferdir.is | Síðumúla 2, 108 RVK
Allir velkomnir á kynningarfund 9. janúar kl. 20:00
hjá Bændaferðum í Síðumúla 2, 2. hæð.
Kristján H. Johannessen
khj@mbl.is
Gera má ráð fyrir að fjölmargir hundar og kettir hafi
verið undir áhrifum kvíðastillandi lyfja hér á landi yfir
nýliðin áramót og þrettánda, en að sögn dýralækna
verða sum gæludýr, sérstaklega hundar, ofsahrædd þeg-
ar skoteldar springa með tilheyrandi hávaða, ljósleiftri
og reykjamekki. Alþekkt er að önnur
dýr, s.s. hestar og fuglar, sýni
hræðslueinkenni um áramót og eru
dæmi um að hross í hesthúsum meið-
ist vegna þessa.
Hanna María Arnórsdóttir, dýra-
læknir á Dýraspítalanum í Garðabæ,
segir eigendur gæludýra sýna þessu
mikinn skilning og leituðu því fjöl-
margir ráða hjá spítalanum fyrir ný-
liðinn áramótafögnuð.
„Það voru mjög margir sem
höfðu samband við okkur í þeim til-
gangi að leita upplýsinga og voru þeir nokkuð fleiri en
árið á undan. En svo var einnig töluverður fjöldi sem
hafði fyrri reynslu af því að dýr þeirra, einkum hundar,
hefðu orðið hrædd og fengu þeir því kvíðalyf,“ segir
Hanna María og bætir við að sum dýranna þurfi á lyfja-
meðferð að halda í nokkra daga fyrir og eftir áramótin.
„Sum dýr fara hreinlega í lost eftir þessi læti í mannfólk-
inu,“ bætir hún við.
Sumir hundar eru viðkvæmari en aðrir
Hanna María segir það vera nokkuð misjafnt eftir
hundategundum og fjölskyldulínum hvernig þeir bregð-
ast við látunum, en helst séu það Border collie-hundar og
blendingar af þeim sem verði hvað hræddastir.
„Hundar sem notaðir eru við veiðar verða síður
hræddir. Þar er búið að rækta það í þeim að þeir eru
taugafastir í hávaða, en ef fyrsta reynsla þeirra er slæm
er hins vegar mjög erfitt að kenna þeim að slaka á í
svona aðstæðum,“ segir hún.
Aðspurð segist hún einnig vita dæmi þess að eig-
endur annarra gæludýra, m.a. páfagauka, hafi gripið til
úrræða til þess að bæta líðan dýra sinna. „Þá hefur
reynst vel að hafa ljósin vel kveikt innandyra, draga
gluggatjöldin fyrir og kveikja á góðri tónlist. Það er þó
mjög erfitt að útiloka þessar drunur sem fylgja spreng-
ingunum, en líkt og menn vita skelfast dýr þegar þrumur
og eldingar ganga yfir – það er bara í eðli þeirra að leita
sér skjóls við slíkar aðstæður.“
Fjölmörg gæludýr á kvíða-
stillandi lyfjum inn í nýtt ár
 Skoteldar mannfólksins fara oft illa í málleysingja
Morgunblaðið/Kristinn
Afslöppun Mun sjaldgæfara er að köttum séu gefin ró-
andi lyf fyrir áramót en hundum, að sögn dýralækna.
Hanna María
Arnórsdóttir
Vilhjálmur A. Kjartansson
vilhjalmur@mbl.is
Stökkbreyting varð á flæði fjár-
magns til aflands- og lágskattasvæða
á fyrsta áratug þessarar aldar segir í
nýrri skýrslu frá fjármála- og efna-
hagsráðuneytinu um eignir Íslend-
inga á aflandssvæðum.
Fjöldi aflandsfélaga í eigu Íslend-
inga fertugfaldast frá 1999 fram að
hruni og eignir í stýringu íslensku
bankanna í Lúxemborg 46-faldast á
sama tímabili samkvæmt skýrslunni
en þar segir enn fremur að þessi afla-
ndsvæðing íslenskra eigna hafi verið
öðrum þræði „þjóðernissinnuð“, því
aflandsfélögin fjárfesta í stórum stíl
á Íslandi. Þannig eru 56% Úrvalsvísi-
tölu Kauphallarinnar í eigu afla-
ndsfélaga í árslok 2007, eða um 1.500
milljarðar kr. Þessi félög voru að
langmestu leyti í eigu Íslendinga og
sama gilti um óskráð félög í aflands-
eignarhaldi. Á þessum tíma má ætla
að allt að 70% eignasafns eignastýr-
ingar íslensku bankanna í Lúxem-
borg hafi verið bundin í íslenskum
hlutabréfum.
Íslenska fjármálaundrið
Umfang aflandsvæðingar íslensks
efnahagslífs er einstakt í heiminum
frá aldamótum til bankahruns sé mið
tekið af Panamaskjölunum. „Aflvak-
inn var íslenska fjármálaundrið og
drifkrafturinn skattahagræðing og
virk markaðssetning íslenskrar sér-
bankaþjónustu í Lúxemborg,“ segir í
skýrslunni.
Þá líta skýrsluhöfundar svo á að al-
þjóðleg einkabankaþjónusta við vel
stæða einstaklinga nýti í miklum
mæli aflandseignarhald fyrir þeirra
hönd og hafa menn notfært sér það
til þess að áætla umfang heildareigna
á aflandssvæðum. Segir í skýrslunni
að vitað sé að þetta átti við um eign-
astýringarþjónustu íslensku bank-
anna í Lúxemborg fyrir hrun skv.
lekagögnum og að mikill meirihluti
aflandsfélaga íslenskra þegna voru
stofnuð fyrir milligöngu þeirra. Þá
segir jafnframt að hlutdeild íslenskra
aðila í heildarumsvifum eignastýr-
ingar íslensku bankanna að frádreg-
inni skuldsetningu hafi verið um 3,8
milljarðar evra af tæplega 13 ma.
evra heildarumsvifum þeirra árið
2007, eða um 345 ma.kr. á gengi þess
árs. Fyrir liggja vísbendingar um að
allt að 70% eignasafnanna var fjár-
festur í íslenskum hlutabréfum sem
töpuðu 90% af verðgildi sínu í
hruninu.
Erfitt að meta tjónið
Tekið er fram í skýrslunni að erfitt
getur verið að meta tjón hins opin-
bera af skráningu eigna á aflands- og
lágskattasvæðum þar sem bæði get-
ur verið erfitt eða jafnvel ómögulegt
að meta óbeinan skaða og þau auknu
umsvif sem t.d. í fjárfestingum sem
að líkindum hefur aukið tekjur rík-
isins fyrir tímabilið sem skoðað var.
Sex ólíkum nálgunum var beitt til
þess að meta skaðann. Lutu tvær að-
ferðanna að því að meta uppsafnað
skattatap af aflandsvistun eigna hér-
lendis yfir tvö afmörkuð tímabil, þ.e.
árin 2006-2009, þegar fjármagns-
tekjur einstaklinga voru óvenjuháar í
sögulegu samhengi og 2009-2014 á
meðan auðlegðarskattur var við lýði
hér á landi. Niðurstaða þeirra út-
reikninga var sú að hefðu þessir
skattar innheimst hefði ríkisbúskap-
urinn haft úr samtals 56 milljörðum
kr. að moða yfir þetta níu ára tímabil
umfram það sem raunin varð.
Staðan í lok árs 2015
Aðkoma aflandsfélaga að eignar-
haldi á félögum skráðum í Kauphöll-
ina er óveruleg miðað við stöðuna í
lok árs 2015 samkvæmt skýrslunni.
Það er aðeins í tveimur félögum Öss-
uri hf. og Eimskip sem erlend eign-
araðild er veruleg, þ.e. um 30% í
Eimskip hf. og 57% í Össuri. Skýrist
hún af aðkomu erlendra aðila sem
ekki verður séð að hafi tengingu við
aflandsfélög eða séu í óbeinni eigu Ís-
lendinga.
Af öðrum félögum er Síminn í 12%
erlendri eigu og Eik, VÍS, TM og Ný-
herji 6-8% en önnur félög undir 5%.
Tekið er fram að í mörgum félögum
er eignarhald í formi safnreikninga
sem ekki er hægt að greina frekar.
Aflandsfélög allsráð-
andi fyrir hrunið
 Um 56% félaga í kauphöll í eigu aflandsfélaga í árslok 2007
Morgunblaðið/Ómar
Fjármagn Hlutur aflandsfélaga í Kauphöllinn hefur farið minnkandi og var
óverulegur í árslok 2015 miðað við árin fyrir bankahrun.
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
Með því að gera átak í orkuskiptum í
samgöngum og á nokkrum stöðum í
atvinnulífinu eykst raforkunotkun
sem svarar til samanlagðs uppsetts
afls Búrfellsstöðvar og Búðarháls-
stöðvar. Það myndi jafnframt draga
úr losun gróðurhúsalofttegunda um
nærri 340 þúsund tonn á ári sem
svarar til 7% af heildarlosun á Íslandi
árið 2014. Með enn frekari orkuskipt-
um væri unnt að draga margfalt
meira úr notkun jarðefnaeldsneytis
og útblæstri.
Landsnet hefur gefið út skýrslu
um möguleg orkuskipti á Íslandi. Þar
eru dregnar saman upplýsingar um
aflþörf og sparnað í losun á gróð-
urhúsalofttegundum. Upplýsing-
arnar voru teknar saman við und-
irbúning kerfisáætlunar Landsnets
fyrir tímabilið 2016 til 2025.
Möguleikar í samgöngum
Fengnar voru upplýsingar hjá
markaðsaðilum og gerðar nokkrar
sviðsmyndir fyrir áætlaða þróun til
ársins 2030.
Mestu möguleikarnir eru í sam-
göngum á landi. Ef allar bifreiðar, hjá
einstaklingum, fyrirtækjum og ferða-
mönnum, yrðu knúnar með rafmagni
yrði aflþörfin 544-743 MW og við það
myndi sparast 1,4 milljónir tonna af
gróðurhúsaloftegundum. Munar
mest um þetta, af þeim mögulegu
orkuskiptum sem könnuð voru. Einn-
ig var lagt mat á áhrif þess ef rafvæð-
ingu fiskimjölsverksmiðja yrði lokið,
rafmagn yrði notað meira í iðnaði í
stað jarðefnaeldsneytis og skip
myndu nota rafmagn þegar þau eru í
höfnum í stað þess að brenna jarð-
efnaeldsneyti. Loks var litið til auk-
innar ylræktar. Ísland yrði sjálfbært í
ræktun á helstu grænmetistegundum
og afskornum blómum. Ekki eru til
sambærileg gögn um aðra mat-
vælaframleiðslu. Sá sparnaður út-
blásturs gróðurhúsalofttegunda sem
þessi aðgerð myndi leiða til svarar til
32% af heild-
arlosun Íslend-
inga.
„Þetta er
tæknilega mögu-
legt. Hvort af
þessu verður fer
síðan eftir því
hvaða stefnu
stjórnvöld setja.
Ljóst er að þessi
þróun verður ekki
hröð nema með einhverjum hvötum,
kolefnasköttum eða losunargjöldum,“
segir Gnýr Guðmundsson, verk-
efnastjóri áætlana hjá Landsneti.
Gnýr telur fyllilega raunhæft að
sviðsmynd sem nefnd er rafvætt sam-
félag verði að veruleika fyrir árið
2030. Hún miðast við að 27% fólksbíla
verði rafknúinn og 45% bílaleigubíla.
Jafnframt er gert ráð fyrir áð-
urnefndum orkuskiptum í atvinnu-
rekstri. Þessi sviðsmynd kallar á
fleiri virkjanir eða betri nýtingu
þeirra virkjana sem fyrir eru því afl-
þörfin er 346 megavött. Nettósparn-
aður í losun gróðurhúsalofttegunda
er nærri 340 þúsund tonn á ári vegna
minni brennslu jarðefnaeldsneytis og
samsvarar það 7% af heildarlosun Ís-
lendinga.
Byggja þarf upp innviði
Gnýr bendir á að byggja þurfi upp
innviði til að slík breyting geti orðið.
Þannig geti Landsnet ekki flutt
orkuna um landið nema með nýrri og
afkastameiri byggðalínu. Þá megi bú-
ast við miklu álagi hjá dreifiveitum, til
dæmis við hótel úti á landi sem þurfi
að hafa hleðslustöðvar fyrir rútur og
bílaleigubíla.
Annars er reiknað með að mikill
hluti hleðslunnar fari fram heima hjá
fólki. Því þurfi að gera ráð fyrir lögn-
um að öllum húsum þannig að hver
íbúð í fjölbýlishúsum geti haft að-
stöðu til hleðslu eins bíls. Það muni
einnig auka álagið að gera má ráð fyr-
ir að meginhluti álagsins verði á sama
tíma. Flestir stingi í samband síðdeg-
is, þegar komið er heim úr vinnu.
Unnt að draga
mjög úr útblæstri
Gnýr
Guðmundsson
 Orkuskipti í samgöngum kalla á nýj-
ar virkjanir og uppbyggingu innviða