Dagblaðið Vísir - DV - 11.08.2017, Blaðsíða 10

10 Helgarblað 11. ágúst 2017fréttir
Margar kynslóðir
undir sama þaki
Í
myndum okkur þriggja hæða
hús, á miðhæðinni búa hjón,
fyrir ofan þau býr sonur þeirra
og á jarðhæðinni búa svo amma
og afi. Þetta er kynslóðahús, fyrir­
komulag sem þekktist vel fyrr á
árum bæði hér á landi og víð­
ar en minna sést af í dag. Það að
margar kynslóðir búi í nálægð
við hver aðra þarf ekki endilega
að einskorðast við hús, það getur
líka átt við fjölbýlishús, raðhús,
parhús, hæðir og minni hús sem
byggð eru á lóðum einbýlishúsa.
Fram eftir tuttugustu öldinni var
alls ekki sjálfsagt að hver kynslóð
ætti sitt eigið húsnæði, hvað þá
að hver einstaklingur ætti sitt eig­
ið herbergi. Það hefur hins vegar
breyst á síðari árum með öðruvísi
viðhorfi samfélagsins til hús næðis
í bland við sterkari efnahag. Nú
á tímum mikils húsnæðisskorts,
sérstaklega á höfuðborgarsvæð­
inu, er fullt tilefni til að velta fyrir
sér viðhorfum okkar til húsnæð­
is og hvort það geti verið jákvætt
að flytja ekki að heiman. Blaða­
maður ræddi við nokkra aðila um
kynslóðahús, Pétur Ármannsson
arkitekt um þróunina á húsnæði,
Eygló Harðardóttur, þingmann og
fyrrverandi ráðherra húsnæðis­
mála, um lagalegu hliðina og
mögulegar lausnir og Kolbrúnu
Baldursdóttur, sálfræðing og for­
mann Barnaheilla, um áhrif þess á
fólk að búa með stórfjölskyldunni.
Hús voru kynslóðahús
„Hús hér í gamla daga voru meira
eða minna kynslóðahús, það var
mjög algengt að stórfjölskyldur
byggju saman. Í sveitunum bjó
stórfjölskyldan saman undir einu
þaki og það var oft líka þannig
í þéttbýli. Í bæjum var algengt
að stórfjölskyldan byggi saman
í einu húsi, það var jafnvel at­
vinnurekstur, verkstæði eða versl­
un, á jarðhæðinni,“ segir Pétur H.
Ármannsson, arkitekt og sviðs­
stjóri hjá Minjastofnun.
„Á þeim tíma þá var það ekki al­
gengt að hver einstaklingur hefði
eigið herbergi, það var sofið í hverju
herbergi í húsinu og þannig var það
lengi fram eftir tuttugustu öldinni.
Til dæmis í Norðurmýrinni, sem
byggðist á kreppuárunum, þá var
sofið í bæði stofu og svefnherbergj­
um í mörgum húsum.“
Það var ekki merki um fátækt
heldur um efnahagsstöðu þjóðar­
innar á þeim tíma. Á heimil­
um efnaðra einstaklinga voru þó
dæmi um að börn hefðu sitt eigið
svefnherbergi. Það varð svo al­
gengara eftir miðja tuttugustu öld
þegar farið var að skipta húsum í
dagálmu og svefnálmu.
„Þá fengu herbergin sér­
hæfðara hlutverk, gerð þeirra og
stærð var löguð að ákveðnum
notkunarþörfum. Áður fyrr, eins
og margir þekkja úr gömlum hús­
um, þá voru herbergin öll mjög
svipuð að stærð. Það var byggður
ákveðinn sveigjanleiki inn í eldri
hús, unnt var að taka hús sem var
teiknað sem einbýlishús og skipta
því upp í minni íbúðir. Sama átti
við um herbergin, það var hægt að
nota svefnherbergi sem stofu og
öfugt.“
Eftir stríðsárin breyttist gerð
húsa, stofurnar stækkuðu og fengu
stærri glugga, hús voru byggð með
svefnálmum og svefnherbergin
urðu minni en fleiri. Svefnher­
bergin hafa síðan stækkað eftir
því sem nær dregur nútímanum.
„Þetta var viðleitni til að laga hús­
næði að notkunarþörfum og nú­
tíma lífsháttum, en að sama skapi
þá dró úr sveigjanleikanum, sem
gerir það að verkum að það er ekki
eins auðvelt að taka íbúðir eða hús
sem verið er að byggja í dag og
skipta þeim upp.“
Nefnir Pétur sem dæmi hús
sem byggð eru í halla þar sem ein
kynslóð gat búið á efri hæðinni
með sér inngangi á meðan önnur
kynslóð bjó á neðri hæðinni.
Dæmi eru um að tekið hafi verið
mið af fleiri en einni kynslóð undir
sama þaki í skipulagi hverfa:
„Í Seljahverfi í Breiðholti var ein
hugmynd skipulagshöfunda sú að
hluti hverfisins samanstæði af kyn­
slóðahúsum, það var innbyggð­
ur möguleikinn á fleiri en einni
íbúð í hverju húsi og að tvær til
þrjár kynslóðir gætu búið saman.“
Pétur sjálfur þekkir dæmi um tvílyft
raðhús, þar sem afinn á heimilinu,
n Kynslóðahús og viðbótarhús geta verið ein lausn á húsnæðisvandanum
Ari Brynjólfsson
ari@pressan.is Fleiri búa lengur
hjá foreldrum
Samkvæmt tölum Hagstofunnar
hefur hlutfall ungs fólks sem býr hjá
foreldrum sínum hækkað á undan-
förnum árum, á árunum 2005 til 2015
hækkaði hlutfallið í aldurshópnum
20 til 24 ára úr rúmum 48% í tæplega
59%. Einnig varð tæplega 6 pró-
sentustiga hækkun í aldurshópnum
25 til 29 ára á sama tímabili, fór það
úr 15,5% í 21,4%. Svipaða þróun má
sjá í Bandaríkjunum þar sem hlutfall
ungmenna í foreldrahúsum hefur
ekki verið jafn hátt í 75 ár. Ekki eru til
tölur um margar kynslóðir undir sama
þaki en í Bandaríkjunum búa hátt í 60
milljónir manns í húsnæði með fleiri en
tveimur kynslóðum.
Pétur H. Ármannsson Arkitekt og sviðsstjóri hjá Minjastofnun.