Læknablaðið - apr 2019, Page 13

LÆKNAblaðið 2019/105 165
R A N N S Ó K N
lyfja. Meðferðarheldni ræðst af mörgum þáttum, svo sem fjölda
lyfja, aukaverkunum og kostnaði, en einnig af því að gláka getur
verið einkennalaus.8,9 Hafa verður í huga að fjöllyfjameðferð, sjúk-
dómsbyrði einstaklings og færniskerðing getur gert sjúklingum
erfitt fyrir að koma dropanum í augað, sérstaklega þar sem margir
hverjir hafa misst sjónina til að leysa það verkefni af hendi með
góðum árangri.8,9 Mikilvægt er að ræða þessi atriði við einstak-
linga sem nota augndropa að staðaldri og meta hvort þörf sé á
ráðgjöf og aðstoð.
Mikilvægt er að heilbrigðisstarfsfólk hafi í huga að augndrop-
ar eru lyf sem geta haft margvíslegar líkamlegar aukaverkanir
þrátt fyrir að lyfin séu aðeins gefin staðbundið í augu. Lyf í augn-
dropaformi frásogast í táru, slímhúð í táragöngum og nefi og ná
þannig dreifingu í blóði og geta aukaverkanir verið svipaðar eins
og lyfið sé gefið um munn.10 Mikilvægt er að fylgja leiðbeiningum
framleiðanda þegar sjúklingum er kennt að nota augndropa til
þess að minnka frásog lyfsins og dreifingu þess í blóðrás. Rann-
sóknir hafa sýnt að með því að þrýsta fingri hjá nefrót til þess
að loka táragangi og hafa augun lokuð í nokkrar mínútur eftir
að augndropi er gefinn, fæst hámarksvirkni lyfs í auga og frásog
minnkar.11,12 Sannreynt hefur verið að styrkur lyfs í blóði getur
minnkað um 40-60% ef lokað er fyrir táragöng með þessum hætti
ásamt því að hafa augu lokuð.13,14 Í töflu V má sjá helstu aukaverk-
anir glákulyfja.
Áhrif meðferðar annarra sjúkdóma á gláku
Yfir helmingur sjúklinga í rannsókninni notaði blóðþrýstings-
lækkandi lyf. Þetta er í samræmi við aðrar rannsóknir sem hafa
sýnt samband á milli hækkaðs blóðþrýstings og gláku.15 Talið er að
blóðþrýstingslækkandi lyf geti minnkað blóðflæði til sjóntaugar
(reduced perfusion pressure) og þannig ýtt undir skemmdir á sjón-
taug þeirra sem eru með gláku.16 Það er því mikilvægt að fylgjast
vel með sjón og einkennum glákusjúklinga þegar blóðþrýstings-
meðferð er hafin. Þessi lyf geta haft fjölþættar milliverkanir við
glákulyf, sjá í töflu VI.
Fjölmörg lyf geta ýtt undir þrönghornsgláku.17 Þeirra á meðal
eru andkólínvirk og adrenvirk lyf. Andkólínvirk lyfhrif eru þekkt
aukaverkun margra lyfja og hjá öldruðum sem taka ýmis lyf getur
samanlögð andkólínvirkni aukið þessa hættu enn frekar.18 And-
kólínvirk lyf geta þannig valdið hækkuðum þrýstingi í auga með
því að slaka á brárvöðva (ciliary muscle) þannig að lithimna og
Tafla III. Undirflokkar algengustu lyfja.
Blóðþrýstingslyf Fjöldi
Beta-blokkar 30
Angíótensín II-viðtakahemlar (ARB) 27
Ca++ gangalokar 20
Díhýdrópyridín 19
Ekki-díhýdrópyridín 1
Angíótensín-breytihvatahemlar (ACE) 9
Þvagræsilyf Fjöldi
Þíazíð 23
Fúrosemíð 13
Amilorid 9
Spírónalaktón 2
Blóðþynning Fjöldi
Asetýlsalisýlsýra 20
Warfarín 9
Klópídrógel 3
Xa-hemill 3
Enoxaparín 1
Svefn- og kvíðastillandi lyf Fjöldi
Zópíklón 29
Oxasepam 10
Alprazolam 4
Zolpidemtartrat 3
Flunitrazepam 1
Brómazepam 1
Díazepam 1
Tafla IV. Helstu sjúkdómsgreiningar þýðisins.
Sjúkdómur Fjöldi
Hár blóðþrýstingur 62
Háar blóðfitur 31
Maga- og bakflæðissjúkdómur 28
Kransæðasjúkdómur 22
Kvíði og þunglyndi 22
Gigt 21
Vanvirkur skjaldkirtill 12
Gáttatif 11
Astmi og langvinn lungnateppa 11
Heilablóðfall 9
Blöðruhálskirtilsstækkun 8
Sykursýki 6
Tafla V. Helstu aukaverkanir augnþrýstingslækkandi meðferðar.
Augnþrýstingslækkandi
meðferð
Helstu aukaverkanir
Prostaglandín-hliðstæður Roði í táru (conjunctivu), litabreyting á lithimnu
(iris), ofvöxtur á augnhárum20
Beta-blokkar Lágþrýstingur, hægur hjartsláttur, þrenging í
berkju, versnun á astma41
Karbóanhýdrasa-hemlar Höfuðverkur, ógleði og beiskt bragð42
Adrenvirk lyf Höfuðverkur, þreyta, þurrkur í munni og nefi43
Karbóanhýdrasa-hemlar
um munn
Blóðsýring, náladofi, svimi, þreyta og vanlíðan,
bragðtruflanir, beinmergsbæling, nýrnasteinar42
Pílókarpín Höfuðverkur, svimi, ógleði, versnun á astma,
þokusýn39