Bændablaðið - 06.04.2017, Síða 23

23Bændablaðið | Fimmtudagur 6. apríl 2017
Bændablaðið fregnaði af því að
á Íslandi væri nú til graðfoli sem
kominn er á fjórða vetur og með
einstakan lit. Freyja Imsland,
doktor í erfðafræði, og Baldur
Eiðsson, eigandi folans, staðfestu
að svo væri.
Folinn sem um ræðir heitir
Ellert og er frá Baldurshaga. Hann
er óvanalegur á lit, bleikálóttur,
breið-blesóttur, með stórt og mikið
vagl í báðum augum. Lappirnar og
kviðurinn hvítur. Bakið er dökklitt,
en síðurnar yrjóttar eins og hálsinn.
Litmynstrið á Ellerti er kallað ýru-
skjótt.
Mikil litafjölbreytni í stofninum
Freyja Imsland, sérfræðingur í
hrossalitum, segir að litafjölbreytni
sé eitt af sérkennum íslenska hests-
ins.
„Flest þekkjum við þá liti sem
íslenski hesturinn hefur upp á að
bjóða. Þeir eru fjölmargir og marg-
breytilegir, umfram það sem sjá má
í flestum hrossakynjum. Þar má til
dæmis nefna moldótt hross, bleik,
móvindótt, glófext, grá, litförótt,
skjótt, slettuskjótt, stjörnótt og þar
fram eftir götunum. Eitt eiga erfða-
þættirnir að baki öllum þessum litum
og litmynstrum þó sameiginlegt og
það er að hafa verið til í hrossum allt
frá því fyrir landnám, því þá er einnig
að finna í erlendum kynjum, þó mjög
misalgengir séu,“ segir Freyja.
Ellert frá Baldurshaga er
einstakur
„Stundum gerist þó eitthvað óvænt,
nýr litur kemur fram á sjónarsviðið.
Folald kemur í heiminn með lit sem
ekki kemur heim og saman við það
sem þekkt er. Því miður missir fólk
oft af þessu, og liturinn glatast því
folaldið er ekki notað til undaneld-
is. Ómetanlegur og einstakur erfða-
þáttur hverfur af sjónarsviðinu. En
stundum hefur fólk augun hjá sér,
og hið nýstárlega fær möguleika
til dreifingar. Nú vill svo til að við
Íslendingar eigum glænýjan hestalit
sem einungis er til í einum hesti,“
segir Freyja og á þar við Ellert frá
Baldurshaga.
Glænýr erfðaeiginleiki
Gerð var sameindaerfðafræðileg
rannsókn á Ellerti, og leiddi hún í ljós
að hann ber glænýjan erfða-eigin-
leika sem kemur svona fram í litnum.
„Enn sem komið er er Ellert eini
hesturinn í gervallri veröld sem ber
nákvæmlega þessar literfðir. En þó
vitum við eitthvað um litinn, út frá
sameindafræðilegum skyldleika við
hóp þekktra literfða sem finna má
í ýmsum erlendum hrossakynjum.
Þessi hópur lita nefnist ríkjandi hvítt,
og er þekktastur þannig að fullorðin
hross eru oft alhvít, með bleika húð
en dökk augu,“ bætir Freyja við.

Lífsglaður og efnilegur
„Við sáum að hann var bullandi
einstakur um leið og hann kom í
heiminn, enda eitthvað sérstakt í
gangi þegar hann kemur svona útlít-
andi undan tveimur einlitum hross-
um,“ segir Baldur Eiðsson smiður,
sem ræktaði og á þennan merkilega
fola.
Ellert er undan heiðurs verðlauna-
stóðhestinum Sæ frá Bakkakoti og
Kengálu frá Búlandi úr ræktun Eiðs
Hilmissonar, fyrrverandi bónda á
Búlandi. Kengála hefur reynst
Baldri góð ræktunarhryssa sem
gefur auk þess skemmtilega liti.
Bendir Baldur á bróður Ellerts í því
samhengi. Arthúr frá Baldurshaga er
ljósmoldóttur og kom fram í kyn-
bótadómi á síðasta ári eftir aðeins
einn vetur í tamningu. Hlaut hann
þá 8,49 í einkunn fyrir byggingu og
7,91 fyrir kosti án skeiðs, þótt folinn
búi þó yfir öllum gangi. Ellert er nú
í tamningu sem lofar góðu.
„Sem folald var hann sérlega
hágengur og vel skapaður. Nú er
hann í tamningu og sýnir allan gang
eins og Arthúr bróðir hans. Hann er
geðgóður og hefur almennt gaman
af lífinu. Tamningamenn hans hafa
sagt að hann sé efnilegur einstak-
lingur, burtséð frá litnum,“ segir
Baldur og bætir við það bíði fjöl-
skyldunnar afskaplega skemmtilegt
verkefni að rækta út frá þessum glæ-
nýja lit. Komi ekkert óvænt upp á
er því stefnt með Ellert á kynbóta-
brautina nú þegar í vor, að minnsta
kosti í byggingardóm. Í framhaldinu
mun Ellert þjóna hryssum, þó í afar
takmörkuðu magni.
Líklega helmingslíkur á þessum
nýju literfðum
„Það skemmtilega og flókna þegar
eitthvað svona nýtt kemur fram á
sjónarsviðið er að það er ekki hægt
að slá því föstu hvernig liturinn
er með því að horfa bara á einn
einstakling. Litmynstrið á Ellerti
sjálfum er ýruskjótt, en enn sem
komið er vitum við ekki hvernig
afkvæmi Ellerts verða á lit. Þau
gætu orðið ýruskjótt eins og hann
sjálfur er, eða þá verið alhvít, eða
jafnvel í einhverju öðru óþekktu
mynstri. Einnig gætu þau fæðst
ýruskjótt, en orðið alhvít þegar þau
ganga úr folaldssnoðinu. Eina leiðin
til að komast að raun um þetta er að
fylgjast með því hvað kemur undan
Ellerti. Þangað til við höfum séð
folöld undan honum er ekki einu
sinni hægt að ákveða hvort þessi nýi
litur á að heita ýruskjótt, alhvítt, eða
ríkjandi hvítt. Ég get kannski sagt
ykkur eitthvað meira um það eftir
eitt til tvö ár þegar ég hef fylgst með
afkvæmum Ellerts,“ segir Freyja.
Til þess að fá sem besta mynd af
því hvernig þessi nýi litur í íslenska
hestinum lítur í raun út bendir Freyja
á að æskilegt sé að Ellert fái til sín
hryssur sem ekki hafa aðra liti sem
truflað gætu litgreininguna, svo sem
skjótt, slettuskjótt, grátt og litförótt.
Frekar ætti að velja hryssur sem eru
einlitar, til að mynda rauðar, brúnar
og jarpar. Líklegast er að hvert fola-
ld undan Ellerti hafi helmingslíkur
á að erfa þennan nýja lit. En Ellert
hefur fleira fram að bjóða en einung-
is þennan nýja lit. Hann sjálfur er
bleikálóttur á lit og gæti því gefið
álótt folöld, jafnvel er möguleiki á
að hann gefi einungis álótt þar sem
bæði faðir hans og móðir eru álótt,“
segir Freyja.
HROSS&HESTAMENNSKA
Guðrún Hulda Pálsdóttir
gudrun.hulda.palsdottir@gmail.com
Nýr hestalitur kemur fram á sjónarsviðið á Íslandi:
Einstakur litur á Ellert frá Baldurshaga
Til þess að fá sem besta mynd af því hvernig þessi nýi litur í íslenska hestin-
um lítur í raun út bendir Freyja á að æskilegt sé að Ellert fái til sín hryssur
Mynd / Freyja Imsland
Til þess að fá sem besta mynd af því hvernig þessi nýi litur í íslenska
Mynd /
Daníel Ingi Larsen
Mynd/Freyja Imsland
Komnir aftur og klárir í vorið
Hágæða haugsugur og dreifarar
Margar útfærslur fáanlegar
Áratuga ending
Hámarks nýting áburðarefna