Fréttablaðið - 05.06.2021, Blaðsíða 82

En við verðum samt að
eiga þetta samtal því
það er svo algengt að
við hrökkvum upp við
missi þar sem skyndi-
lega allt er farið.
Sigríður Bylgja.
Sigríður Bylgja
segist hafa farið
að hugsa hlutina
upp á nýtt eftir
meistaranám í
mannvistfræði.
FRÉTTABLAÐIÐ/
ANTON BRINK
Gríðarlegt landflæmi kirkju-
garða fór að trufla Sigríði
Bylgju Sigurjónsdóttur
eftir meistaranám á sviði
umhverfisfræða. Draumurinn
um að gróðursetja fólk varð í
framhaldi til og er nú orðinn
að Tré lífsins og næst er það
Lífsbókin sem við skrifum
sjálf og gæti orðið ástvinum
okkar fjársjóður.
Ég hef alltaf verið umhverf-isþenkjandi en í masters-námi í Svíþjóð má segja að sápukúla sakleysis míns á því sviði hafi sprungið.
Ég hafði verið í svo vernduðu
umhverfi hér heima og ekki áttað
mig almennilega á því hversu tengd
hvert öðru við erum. Það er mann-
eskja sem býr til þessa vöru sem
býr hinum megin á hnettinum sem
á sína fjölskyldu og sögu og ætla ég
að nota þetta einu sinni og henda
svo?“ segir Sigríður Bylgja og bendir
á plastmöppu sem hún hefur með-
ferðis með upplýsingum um verk-
efni sín: Tré lífsins og Lífsbókina.
Sigríður valdi sér meistaranám
í mannvistfræði með áherslu á
menningu, völd og sjálf bærni.
„Við tókum sjálf bærnihugtakið
alveg sérstaklega fyrir.“ Áður hafði
hún lokið grunnnámi í heimspeki,
hagfræði og stjórnmálafræði frá
Háskólanum á Bifröst. „Þar var
áfangi um umhverfisstjórnmála-
fræði sem kveikti í mér. Ég sá í fyrsta
sinn myndbönd frá plasteyjunni
sem er á stærð við Texas og fékk
sjokk eins og flestir fá þegar þeir sjá
hræin af dýrunum sem hafa drepist
þar, full af plasti.“
Örbirgðin hafði áhrif
Að loknu grunnnámi fór hún í
fimm mánaða bakpokaferðalag
um Suðaustur-Asíu. „Áður en ég fór
í það ferðalag var stefnan tekin á
meistaranám í hagfræði. Ég ætlaði
bara að stofna fyrirtæki og verða
rík. En það sljákkaði aðeins í mér
eftir að hafa ferðast um þessi lönd
og meðal annars unnið í sjálfboða-
starfi í Taílandi. Ég gat ekki annað
en hugsað af hverju ég gæti ferðast
eins og drottning á meðan örbirgðin
væri alls staðar í kring. Þar ákvað
ég að venda kvæði mínu í kross. Ég
sótti um þverfaglegt nám í Lundi í
Svíþjóð. Lýsing þess heillaði mig:
umhverfi, samfélag, heimurinn
okkar í dag, gagnrýnin hugsun,
menning, völd og sjálf bærni. Ég
hafði aldrei vitað hvað ég vildi
verða, en þetta höfðaði til mín.“
Sigríður Bylgja segist í meistara-
náminu hafa upplifað tilfinninga-
rússíbana. „Mér fannst ég hrein-
lega vitlaus! Áhersla var lögð á að fá
nemendur frá sem flestum heims-
hornum og aðeins fimmtán teknir
inn árlega svo mjög margir voru
með bakgrunn í aktívisma. Þarna
árið 2011 voru þau f lest vegan og
að „dumpster dive-a,“ segir Sigríður
Bylgja og á við svokallað gáma-
grams, þar sem leitað er ætra mat-
væla í ruslagámum stórverslana, en
hvoru tveggja, veganismi og gáma-
grams, var fjarstæðukennt í huga
Sigríðar fyrir áratug.
„Þarna hófst mín vegferð í að
læra meira. Okkur var kennt að líta
lengra en innan boxins sem okkur
hafði verið sýnt.“
Við lifum rosalega góðu lífi
Starfsnám í Belís í Mið-Ameríku
hafði einnig töluverð áhrif.
„Þar stundaði bandarískt olíu-
fyrirtæki að fara ólöglega inn á
verndarsvæði frumbyggja. Við
vorum þar til að meðal annars
aðstoða frumbyggja við málsókn á
hendur stjórnvöldum sem létu þetta
viðgangast. Það var gott fyrir mann
að upplifa þetta og fá svolítið sam-
hengi í það hvað við lifum rosalega
Erum að jarða auðlindir
góðu lífi. Það er ekkert skrítið að við
hér séum haldin mikilli forréttinda-
blindu enda upplifum við allt á eigin
skinni og út frá okkar tengingum.“
Sigríður Bylgja viðurkennir að
hafa upplifað töluvert vonleysi að
námi loknu. „Ég fór að hugsa: „Hvað
ætlum við að gera? Hvernig ætlum
við að díla við allt kerfið okkar og
gera þennan heim betri fyrir okkur
öll? Auðlindum jarðarinnar er ekki
jafnt skipt og þeim ójöfnuði er við-
haldið kerfisbundið.“
Líkaminn bara umbúðir
Sigríður Bygja segist hafa lesið grein
þar sem fjallað var um að kirkju-
garðar höfuðborgarsvæðisins væru
að fyllast.
„Ég fór þá að hugsa hvers vegna
við værum að taka svona stórt land-
svæði undir kirkjugarða. Hugsa sér
allar auðlindirnar sem við erum að
jarða? Þetta eru f lottar kistur sem
við setjum umbúðirnar utan af fólk-
inu okkar í, enda líkami okkar ekk-
ert annað en umbúðir. Geggjaðar
kistur sem koma í flestum tilfellum
utan úr heimi þar sem fólk hefur
verið að setja þær saman úr tré sem
búið er að höggva niður. Til hvers?
Til að setja tvo og hálfan metra ofan
í jörðina og grafa yfir og láta brotna
niður á einhverjum árum?“
Hún fór að upphugsa umhverfis-
vænni lausnir fyrir okkar hinstu
hvílu.
„Ég hugsaði með mér að það væri
náttúrlega geggjað ef hægt væri að
gróðursetja fólk. Bálför er mikið
sniðugri en hefðbundin jarðsetn-
ing að því leyti að það verður mikið
minna úr okkur. Í mínum huga
væri svo frábært ef við gætum bara
gróðursett tré með öskunni. Ég fór
að skoða þetta og fann aðila í Banda-
ríkjunum sem var að selja lífræn
duftker með fræi í og varð heilluð af
þeirri hugmynd. Ég hafði samband
við fyrirtækið og kannaði hvort ég
gæti orðið dreifingaraðili, flutt kerin
til Íslands og selt til útfara rstofa.“
Lögin í kringum dauðann
Það var árið 2015 að Sigríður Bylgja
átti fund með Hannesi Ottóssyni,
ráðgjafa hjá Nýsköpunarmiðstöð
Íslands, og kynnti hugmyndina.
„Hann benti mér á að skoða hvort
þetta væri lögleg leið til greftr-
unar og fleiri atriði sem ég þyrfti að
skoða.“
Skemmst er frá því að segja að Sig-
ríður Bylgja komst f ljótt að því að
ekki er löglegt að gróðursetja ösku
eins og hún vildi.
„Lagaramminn í kringum það
að deyja er frumskógur. Það sem er
leyfilegt í dag er að jarða lík í kistu
í kirkjugarði, jarða öskuna í duft-
reit innan kirkjugarðs eða dreifa
öskunni yfir haf eða óbyggðir, að
því gefnu að þú sért búinn að sækja
um leyfi til sýslumanns.
Þú mátt ekki dreifa öskunni hvar
sem þú vilt, þú mátt ekki gróður-
setja tré með öskunni og askan
verður að vera sett niður innan
kirkjugarðs. Ef þú ákveður að dreifa
henni máttu ekki setja upp neinn
minnisvarða, hvort sem það er tré
eða eitthvað annað.“
Hugmyndin var því ekki fram-
kvæmanleg og til viðbótar kveða
reglur á um að dýpt öskugrafar verði
að vera í kringum einn metri. Óskin
um að fræ myndi spretta upp úr
slíku dýpi var því úr sögunni.
Bent á að stofna trúfélag
En Sigríður Bylgja ákvað að hugsa
í lausnum og finna leiðir í gegnum
fjölmörg lög og reglugerðir.
„Það var einmitt einn sem benti
mér á að stofna trúfélag, því þann-
ig gæti ég fengið grafreit þar sem
ég mætti gróðursetja. Það var þó
ekki það sem ég vildi gera. Það sem
svíður í minni heildarmynd á þetta
er að þegar við föllum frá þurfum
við öll að enda hjá einu trúar- og
lífsskoðunarfélagi.“
Hún tekur sérstaklega fram að
hún sé alls ekki mótfallin þjóð-
kirkjunni heldur styðji hún frelsið
til að velja sjálfur.
„Það eru yfir fimmtíu trúar- og
lífsskoðunarfélög á Íslandi en það
enda allir innan kirkjugarðs. Ef
ekki innan kirkjugarðs þá geturðu
valið um bálför sem er framkvæmd
í ofnum sem hafa verið í gangi frá
árinu 1948 og uppfylla ekki nútíma-
skilyrði og eru ekki búnir meng-
unarhreinsibúnaði. Bálför er í dag
einungis framkvæmd af bálstofunni
í Fossvogi sem er rekin af Kirkju-
görðum Reykjavíkur prófastsdæma,
sem er einfaldlega ríkið. Okkar sam-
félag hefur breyst mikið á þessum 73
árum frá því bálstofan var opnuð og
það er bara eðlilegt að það sé óháður
aðili sem sjái um rekstur bálstofu.“
Sigríður Bylgja bendir á að vilji
fólk ekki greftrun innan kirkju-
garðs megi dreifa ösku yfir haf eða
óbyggðir en þá sé ekki leyfilegt að
reisa minnisvarða um þann látna.
„Fyrir þá sem eftir standa er það oft
mikilvægt. Að hafa stað til að heim-
sækja.“
Ætlaði aldrei að opna bálstofu
Sigríður Bylgja komst að því að til
að geta boðið fólki upp á óháðan
grafreit þar sem gróðursetja mætti
öskuna við tré, þyrfti hún að opna
bálstofu.
„Ég ætlaði aldrei að opna bál-
stofu,“ segir hún með áherslu. „Ég
hafði bara hugsað að það væri
geggjað fyrir fólk að geta valið um
að láta gróðursetja sig.“
Björk
Eiðsdóttir
bjork
@frettabladid.is
26 Helgin 5. júní 2021 LAUGARDAGUR