Þjóðmál - 01.12.2018, Side 69

ÞJÓÐMÁL Vetur 2018 67
1. Fasteignaskattur afnuminn
Svíar afnámu fasteignaskatt árið 2008 og í
staðinn kom föst upphæð sem greidd til
sveitarstjórna. Fasteignaskatturinn var eitt
prósent af skattstofni. Nýja gjaldið er 0,75
prósent af skattstofni upp að 800.000 krónum.
Þetta þýðir að á ódýrum svæðum þar sem
skattstofn er lágur varð breytingin lítil en á
dýrum svæðum þar sem skattstofninn er hár
skiptir breytingin himinháum upphæðum.
Lítum til dæmis á eign með skattstofn upp á
fimm milljónir. Þar lækkaði skatturinn úr 50
þúsund krónum á ári í 6 þúsund krónur á ári.
en á eign með skattstofn upp á 800 þúsund
krónur lækkaði hann úr 8 þúsund krónum í
6 þúsund krónur á ári. Augljóst er að þessi
stefna hefur haft jákvæð áhrif á verð. Og
hækkandi fasteignaverð hefur að öðru jöfnu
dregið úr möguleikum ungra fjölskyldna á
því að komast inn á fasteignamarkaðinn.
2. Aukin krafa um eigið framlag við fasteignakaup
Árið 2010 var krafa um eigið framlag við
fasteignakaup hækkuð úr 10 prósentum í
15 prósent. Þetta var gert til að sporna við
auknum skuldum heimilanna (kaldhæðnis-
legt þar sem fyrri stefna hafði hækkað
fasteignaverðið). Þó krafan um hærra eigið
framlag hefði ekki komið til hafði hækkandi
fasteignaverð þegar gert fólki erfitt fyrir um
að komast inn á markaðinn. Þessi stefna
gerði ungum fjölskyldum enn erfiðara fyrir.
3. Jafngreiðslukröfur
Kröfur um jafngreiðslu lána voru fyrst settar
árið 2016 og aftur árið 2018. Fyrri krafan fól
í sér að afborgun af lánum skyldi vera tvö
prósent á ári þar til lánið væri komið niður
í 75 prósent af upphaflega láninu og síðan
eitt prósent á ári þar til lánið væri komið
niður í 50 prósent af upphaflega láninu.
Viðbótar krafan bætti einu prósenti við fyrir
heimili með lán sem var meira en fjórum og
hálfs sinnum hærri en árstekjur heimilisins.
Þótt endurgreiðslukröfur séu í sjálfu sér ekki
kostnaður breyta þær ráðstöfunartekjum
heimila (eftir að húsnæðiskostnaður hefur
verið greiddur). Þessi stefna hefur enn frekar
aukið á vandræði kaupenda.
Hvað er þá hægt að læra af sænsku leiðinni?
Eitt ætti að vera ljóst. Húsnæðismarkaðurinn
er ekki í stöðugu jafnvægi og breyting á einni
forsendu leiðir til breytinga á öðrum
Þótt þak á leiguverði kunni að virðast
aðlaðandi leið til að útvega öllum húsnæði
sem þeir hafa efni á hefur það áhrif á allan
markaðinn, annaðhvort með stórum niður-
greiddum húsbyggingum eða, ef það gengur
ekki, þá með mikilli hækkun á fasteignaverði
og auknum skuldum á þeim markaði sem
ekki lýtur afskiptum ríkisvaldsins.
Ungar sænskar fjölskyldur standa frammi
fyrir miklum framtíðarvanda.
Höfundur er lektor í fasteignafræðum
við Háskólann í Lundi.
Þótt þak á leiguverði kunni að virðast aðlaðandi leið til að útvega öllum
húsnæði sem þeir hafa efni á hefur það áhrif á allan markaðinn, annaðhvort
með stórum niðurgreiddum húsbyggingum eða, ef það gengur ekki, þá með
mikilli hækkun á fasteignaverði og auknum skuldum á þeim markaði