Þjóðmál - 01.12.2018, Blaðsíða 57

ÞJÓÐMÁL Vetur 2018 55
Höft og helsi er dæmt til að mistakast
Það verður ekki hjá því komist að spyrja dómsmálaráðherra út í þau mál sem snúa að
réttar kerfinu vegna hinna svokölluðu hrunmála en um leið því mikla eftirlitskerfi sem
hefur verið komið á fót hér á landi síðastliðinn áratug. Enn er verið að rannsaka og rétta
í hrunmálum, eftirlitsstofnanir halda áfram að vaxa og hið svokallaða Samherjamál er
nýjasta dæmið um valdníðslu opinberra aðila. Það virðist sem stjórnmálamenn geri lítið,
enn sem komið er, til að koma böndum á eftirlitsstofnanir sem hegða sér með þeim hætti
sem Seðlabankinn gerði í umræddu tilviki. Rétt er að halda því til haga að Seðlabankinn
heyrir ekki undir dómsmálaráðherra, en sem fyrr segir er rétt að varpa þeirri spurningu
fram hvað ráðherranum finnst um þessi mál heilt á litið.
„Nú liggur fyrir dómur í því máli sem þú nefnir og í sjálfu sér hef ég engu við hann að bæta.
Í víðara samhengi kann málið að vera spegilmynd þess vanda sem menn stóðu frammi
fyrir á árunum eftir hrun, efnislega og formlega. Menn töldu nauðsynlegt að grípa til tíma-
bundinna gjaldeyrishafta sem því miður urðu alltof langvinn og fór þá formið að þvælast
fyrir mönnum,“ segir Sigríður.
„Höft og helsi hverskonar er dæmt til að mistakast á einn eða annan hátt. Ef það nær að
þjóna tilgangi sínum frá sjónarhorni ríkisins, sem er alls ekki sjálfgefið, þá er alltaf veruleg
hætta á að gengið sé á grundvallarrétt borgaranna við beitingu reglnanna.“
Að mati Sigríðar eru árin eftir hrun ekki síður lærdómsrík en árin fyrir hrun.
„Í ágjöf skiptir máli að menn andi með nefinu, standi vörð um ákveðinn stöðugleika
og réttar ríkið. Bankarnir hrundu jú en aðrar helstu grunnstoðir okkar samfélags stóðu
storminn ágætlega af sér í heildina á litið,“ segir Sigríður.
„Mönnum er auðvitað vandi á höndum þegar verða áföll eins og bankahrunið sem eru
úr takti við öll hlutföll í þjóðfélaginu. Og gagnrýni á það sem var gert verður alltaf því
marki brennd að menn hafa ekki samanburð við þær leiðir sem ekki voru farnar. Það var
ekki óvænt að menn myndu láta reyna á alls konar gjörninga fyrir dómi en með tímanum
þegar litið er til baka er ég ekki viss um að hægt sé að fullyrða að innstæða hafi verið fyrir
öllum þessum málarekstri. Margir hafa átt um sárt að binda vegna þessara mála og ég
vona innilega að þeir láti þau ekki byrgja sér sýn þegar horft er fram á veginn.“
Sigríður tekur undir þá skoðun að eftirlitsþjóðfélagið sé sífellt að vaxa og hefur efasemdir
um ágæti þess.
„Við megum heldur ekki gleyma því að reglur um fjármálamarkað voru bæði miklar og
flóknar fyrir árið 2008. Það var mikið eftirlit með fjármálastarfsemi, hér sem annars staðar
á Vesturlöndum og löggjafinn hafði sett alveg gríðarlega margar reglur um fjármálafyrir-
tæki. Það eru fá ef nokkur dæmi í sögunni um starfsemi sem laut fleiri reglum,“ segir Sigríður.
„En allt kom fyrir ekki þannig að menn þurfa stundum líka að horfast í augu við það að
stundum eru áföll óhjákvæmileg og það er ekki hægt að koma í veg fyrir þau öll með
reglum og eftirliti. Það má heldur ekki skapa falskar væntingar manna til þess að með
eftirlitinu þurfi menn ekki að hafa vit fyrir sjálfum sér. Þetta er alltaf mikið álitaefni og við
lagasetningu þarf löggjafinn að huga vel að þessu, þ.e. þegar það er verið að afhenda
eftirlitsstofnunum sektarheimildir og önnur verkfæri til að beita viðurlögum. Þetta er þunn
lína, hvenær farið er yfir það sem eðlilegt má teljast í ljósi þeirra réttarfarsreglna sem hér
ríkja.“