Þjóðmál - 01.12.2018, Blaðsíða 71

ÞJÓÐMÁL Vetur 2018 69
Flestar konur gengu í sams konar fötum
vegna þess að verslanir buðu ekki upp á neitt
úrval. Á einu tímabili virtist sem allar konur í
Varsjá hefðu ákveðið að lita hárið á sér með
sama rauða litnum vegna þess að hann var
sá eini sem efnaverksmiðjurnar framleiddu.
Konur í Búdapest, Prag, Sofíu og Austur-
Berlín kvörtuðu allar undan því sama: „Engir
svitalyktareyðar eða ilmvötn voru til og
stundum jafnvel hvorki sápa né tannkrem …
Verst af öllu var að engin dömubindi voru til.
Hvað er hægt að segja annað en að þetta hafi
verið niðurlægjandi?“
Í kommúnistaríkjunum var þess vænst að
konur ynnu utan heimilisins og sinntu líka
öllum heimilisstörfum. (Engels taldi að
það væri „brjálæðislegt“ að karlar sinntu
slíkum störfum: heimilisstörf „svipta menn
karlmennskunni“) . Konurnar sem stóðu
fyrir heimilis rekstrinum fundu fyrstar fyrir
skortinum og það var þeirra hlutskipti að
finna eitthvað sem kom í staðinn fyrir hvers-
dagslegan varning. Alvarlegur skortur var á
matvælum, ungbarnamjólkurdufti, húsnæði
og um það bil öllu öðru.
Ríkið útvegaði húsnæði með því að skipta upp
þeim íbúðum sem til voru og láta fólk sem
þekktist ekkert búa saman í æ minna rými,
eins og lýst er í ritgerð Josephs Brodsky „In a
Room and a Half“ . Oft varð baðherbergið líka
að þjóna sem eldhús (sem margar fjölskyldur
deildu) og lítil skot voru talin svefnherbergi
fyrir margt fólk. Ríkið útvegaði barnagæslu
en biðlistar voru oft langir. Ríkið tryggði
konum störf en einnig gat verið skortur á
þeim. Í Júgóslavíu var meðalbiðtími eftir
starfi þrjú ár.
Á sjötta áratugnum lýstu skipuleggjendur
ríkisins í Júgóslavíu því yfir að salernis-
pappír væri óþörf munaðarvara og skipuðu
verksmiðjum að hætta að framleiða hann.
Árum saman þurfti fólk að nota dagblöð
(aldrei var skortur á pappír til að prenta
áróður á). Á meðal annars yfirlýsts óþarfa-
varnings voru kvenhattar, hanskar, þvotta-
efni, barnaleikföng, mjólk og kjöt. „Almenna
reglan var sú að allt gat hvenær sem var
orðið yfirlýst munaðarvara,“ skrifar Draculić.
Einkum var hætt við að vörur sem konur
notuðu féllu í þann flokk.
Bandaríkjamann sem fór til kommúnista-
ríkjanna á níunda áratugnum rak í rogastans
þegar hann komast að raun um að konur
þvoðu enn þvotta eins og þær gerðu í Banda-
ríkjunum fimmtíu árum áður. Þær höfðu engar
þvottavélar. Í öllum kommúnista ríkjunum
lögðu konur þvottinn í bleyti í járnbala,
beygðu sig svo yfir balann og skrúbbuðu
þvottinn á þvottabretti, suðu hann síðan á
eldavélinni og hrærðu í með langri sleif.
Þetta flókna ferli tók heilan dag í hverri viku
og hendur kvennanna bólgnuðu, sprungu
og voru þaktar sárum. Engir gúmmíhanskar
voru framleiddir til að verja húðina á höndum
þeirra – skipuleggjendur hagkerfisins sáu
enga ástæðu til að selja þá. Þeir karlar sem
sáu um skipulagið hafa að líkindum aldrei
þurft að vinna þetta „kvenmannsverk“.
Skortur á þvottaefni var útbreiddur í
kommúnista ríkjunum. Kona í Sofíu sagði við
Draculić: „Þegar ég finn það kaupi ég tvo eða
þrjá stóra pakka. Maður getur aldrei verið viss
um að það verði til aftur.“ Hún hafði aldrei
heyrt talað um þurrkara. En ef þvottavélar og
þurrkarar hefðu verið til hefði títt rafmagns-
leysi orðið til þess að ekki var hægt að reiða
sig á slík tæki.
Kommúnistaríkin framleiddu ekki vélar sem
léttu konum lífið af sömu ástæðu og þau
vanræktu aðrar þarfir þeirra og langanir. Þrátt
fyrir allar kvartanirnar yfir gróðasjónarmiðum
ýta markaðir undir að fólk uppfylli þarfir
annarra með frjálsum viðskiptum. Í ríkis-
reknu hagkerfi eru engir slíkir hvatar. Enginn
skortur er á kommúnískum fagurgala um
kynjajafnrétti en hann getur ekki bætt upp
fyrir hræsnina og misréttið sem gegnsýrir
miðstýrt hagkerfi.
Chelsea Follett er ritstjóri vefsíðunnar
HumanProgress.org. Greinin birtist á vef
CAPX en er hér birt í íslenskri þýðingu með
góðfúslegu leyfi höfundar.