Þjóðmál - 01.12.2018, Blaðsíða 96

94 ÞJÓÐMÁL Vetur 2018
Að tala um „framsal fullveldis“ og „fullveldis-
afsal“ er því rökleysa. Eitt helsta einkenni
fullvalda ríkja er þjóðréttarhæfi, þau geta
gert alþjóðasamninga - í krafti fullveldisins.
Þeir samningar geta þó auðvitað verið óhag-
stæðir eftir atvikum en ríkið er jafnfullvalda
fyrir því.
Ísland var því til að mynda ekki minna full-
valda þó svo að konungurinn væri erlendur.
Ekki frekar en fjölmörg fullvalda ríki fyrr og
síðar sem hafa sinn þjóðhöfðingja annars
staðar. Nærtækasta dæmið í okkar samtíma
er Kanada. Englandsdrottning hefur þó
staðgengil sinn þar í landi, en því var ekki að
heilsa hér á landi og færa má rök fyrir því að
það hafi verið ljóður á stjórnskipun konungs-
ríkisins Íslands.
Enn ein bábiljan í umræðum um Íslands-
söguna er að gjarnan er talað um heimsóknir
„Kristjáns X. Danakonungs“ hingað til lands
1921, 1926, 1930 og 1936. Kristján konungur
kom hingað vitaskuld ekki sem Dana-
konungur heldur sem konungur Íslands.
Alexandrína drottning varð drottning Íslands,
synir þeirra prinsar af Íslandi og önnur ætt-
menni konungs urðu prinsar og prinsessur af
Íslandi. Hér var þó enginn konungsgarður og
aldrei var smíðuð kóróna eða önnur veldis-
tákn.
Æðsti dómstóll betur settur í öðru ríki?
Í bókinni er efni sambandslaganna útlistað
vel, til að mynda það heimildarákvæði
að Íslendingar stofnuðu æðsta dómstól í
landinu sjálfu. Á árunum 1910–1919 var
innan við 4% dóma Landsyfirréttar skotið
til Hæstaréttar í Kaupmannahöfn. Þegar
Ísland varð fullvalda ríki var ekki ljóst hvort
stofnaður yrði íslenskur Hæstiréttur, en eins
og Gunnar Þór nefnir í bókinni þá töldu ýmsir
að minni trygging yrði þá fyrir réttlátum og
óhlutdrægum dómum en áður. Jón Magnús-
son forsætisráðherra sagði síðan í umræðum
um stofnun íslensks Hæstaréttar 1919 að
líkast til yrði hörgull á mönnum „sem hafa
átt svo mikið við dómstörf að jafnfærir teljist
mönnum þeim sem hæstarétt skipa í stóru
löndunum“.
Fremst í bókinni birtist hin fræga mynd af athöfninni við Stjórnarráðshúsið 1. desember 1918 sem landsmönnum hefur
fram til þessa fundist drungaleg og tengt við hörmungar ársins. En eins og Gunnar bendir á er glaðasólskin þennan dag og
Magnús Ólafsson ljósmyndari á í mesta basli með að taka myndina. Fjöldi fólks var saman kominn neðst í Bankastræti og
sömuleiðis á Lækjartorgi.