Þjóðmál - 01.12.2018, Blaðsíða 97

ÞJÓÐMÁL Vetur 2018 95
Þessar vangaveltur eru áhugaverðar og staða
Hæstaréttar í Kaupmannahöfn sem æðsti
dómstóll Íslands er rannsóknarefni út af fyrir
sig. Almenn sátt virðist hafa ríkt hérlendis um
niðurstöður Hæstaréttar Dana. Þar sátu fimm
óvilhallir dómarar í öðru landi. Vitaskuld var
þetta dýrt í framkvæmd, þýða þurfti lög,
reglulegerðir og lögskýringargögn. En hefði
ef til vill verið farsælla fyrir þróun íslenskrar
lögfræði sem fræðigreinar ef Hæstiréttur
í Kaupmannahöfn hefði áfram verið æðsti
dómstóll ríkisins? Alltént hefði íslensk
lögfræði þar með orðið í betri tengslum við
stefnur og strauma á meginlandi Evrópu.
Þetta leiðir líka hugann að því að margir af
helstu forystumönnum þjóðarinnar í byrjun
tuttugustu aldar voru mjög alþjóðlega
sinnaðir, þrátt fyrir að vera um leið miklir
þjóðernissinnar, enda voru þeir sumir
hverjir hámenntaðir og höfðu lengi dvalist
á meginlandinu. Í þeirra huga skyldi frjálst
og fullvalda Ísland verða ríki meðal ríkja, það
væri órjúfanlegur hluti Evrópu og evrópskrar
menningar. Því miður einangraðist Ísland
á þeim áratugum sem í hönd fóru. Kannski
réðu peningamálin mestu þar um.
Hörmungarsaga
séríslensks gjaldmiðils
Gunnar Þór fjallar í lok bókarinnar um það
hversu vanburðugt konungsríkið Ísland var
efnahagslega. Fram að fyrri heimsstyrjöld
höfðu öll Norðurlöndin haft með sér mynt-
bandalag, þar sem ein dönsk króna jafngiltri
einni sænskri og einni norskri. Þessar myntir
hvíldu á gullfæti, líkt og aðrar myntir þess
tíma og seðlar voru innleysanlegir í gulli. Við
gerð sambandslaganna stóðu vonir til þess
að þetta samstarf héldi og enginn sá fyrir sér
að til yrði séríslensk króna.
Efnahagsmálin voru þó komin í slíkt óefni
sumarið 1922 að tekin var upp sérstök
gengis skráning erlendra gjaldmiðla og þar
með var orðin til íslensk örmynt sem læsti
íslenskt efnahagslíf inni í haftakerfi með allri
þeirri spillingu og sóun fjármuna sem því
fylgdi.
Ísland varð þróað ríki með vanþróað
fjármálakerfi. Saga íslensku krónunnar er ein
hörmungarsaga.
Það er ágætt að halda því líka til haga í
umræðum um fullveldi að sérstakur þjóðar-
gjaldmiðill er ekki ein af forsendum fullveldis.
Örmyntir hafa um aldaskeið átt örðugt
uppdráttar. Minnstu ríkin í Evrópu hafa því
nær öll hallað sér að stærri þjóðunum í þessu
tilliti. Lúxemborgarar notuðust við belgískan
franka og íbúar Liechtenstein eru enn með
svissneskan franka. Ríki Evrópu hafa síðan á
seinni árum borið gæfu til að hverfa á nýjan
leik til aukins samstarfs í peningamálum
með evrusamstarfinu sem hefur stóraukið
viðskipti landa á milli og þar með velsæld.
Fyrirmyndarrit
Hinir útvöldu ætti að geta vakið Íslendinga
21. aldar til betri vitundar um eigin sögu
og leitt um leið til aukins skilnings á eigin
samtíma. Texti Gunnars Þór er leikandi og
léttur. Hann notar gjarnan sviðsetningar og
í bókinni er ein besta aldafarslýsing sem ég
hef séð í íslenskum fræðiritum. Hann rekur
fyrir okkur undirstöður sjálfstæðis-
baráttunnar og hvað fullveldið fól í sér.
Allur frágangur er til mikillar fyrirmyndar.
Myndaval er eins og best verður á kosið,
myndir njóta sín vel og eiga jafnan vel við
textann hverju sinni. Þá er skemmtilegt
hvernig sumar myndir eru látnar ná út í jaðra
blaðsíðnanna en sama er gert með einstaka
síður úr dagblöðum. Þessu er öllu stillt upp
af stakri smekkvísi. Prófarkalestur hefur verið
eins vandaður og frekast er kostur.
Sagnfræðirit verða ekki öllu betur úr garði
gerð.
Höfundur er doktorsnemi
í lögfræði og sagnfræði.