Þjóðmál - 01.12.2018, Blaðsíða 21

ÞJÓÐMÁL Vetur 2018 19
Leiftursókn gegn batnandi
lífskjörum gagnast engum
Kröfugerðir stærstu stéttarfélaga landsins
eru komnar fram. Samtal á milli SA og
launþegahreyfinga er hafið og þar eru
mörg flókin úrlausnarefni undir. Niðurstaða
viðræðnanna mun ráða miklu um þróun
efnahagsmála á komandi árum. Um þetta
umhverfi er fjallað í bókinni:
„Verkalýðshreyfingin hefur mikil áhrif hér
á landi. Stefna hennar í kjaramálum skiptir
sköpum að því er varðar stjórn efnahags-
mála, og gömul og ný dæmi sýna að
hreyfingin getur haft örlög ríkisstjórna í
höndum sér. En verkalýðshreyfingin er ekki
alfarið sterk, hún er hvort tveggja í senn
sterk og veik, eins og Jón Sigurðsson, fv.
forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar, komst
að orði. Sterk í þeim skilningi, að hún getur
komið fram vilja sínum í kaupgjaldsmálum
í heild. En veik í þeim skilningi, að hún
hefur ekki megnað að móta skynsamlega,
árangursríka og innbyrðis samræmda
stefnu í launa- og efnahagsmálum.“
Miklar breytingar hafa orðið á samfélaginu frá
ritun bókarinnar sem vísað er til í inngangi.
Samfélagsmiðlar, breytt neyslumynstur og
valröðun launamanna auk minni fylgispektar
við stjórnmálaflokka hefur komið róti á margt
sem áður var tregbreytanlegt. Tilfinning
manna og hópa hefur jafnvel meira vægi en
staðreyndir og það er enn meira áhyggjuefni
að fleiri og fleiri skeyta í engu um staðreyndir
og telja að mælanlegir þættir skipti yfir höfuð
takmörkuðu máli. Það þarf útsjónarsemi og
kraft til að andæfa þeirri sýn á þjóðfélagið.
Efnahagslegt samhengi kjarasamninga
Undanfarinn áratug hefur þjóðin lagt hart að
sér við að endurheimta sterka stöðu heimila,
fyrirtækja og þjóðarbúsins. Allir hafa lagst á
árarnar og árangurinn er eftirtektarverður.
Það er mikið í húfi á næstu misserum að
glutra ekki niður þeim mikla árangri. Síðustu
tvö ár hafa Samtök atvinnulífsins farið í hring-
ferð um landið og efnt til samtals á opnum
fundum við atvinnurekendur og launþega
um stöðu efnahagslífsins og kjaraviðræður.
Í þessari grein er leitast við að draga upp þá
stóru mynd sem SA hafa gert að umtalsefni á
fundum víða um land undanfarin tvö ár.
Dæmalaus árangur hefur náðst síðustu ár.
Mikill hagvöxtur um langt skeið hefur skapað
grundvöll fyrir launahækkunum sem hafa
skilað kjarabótum til heimila. Atvinnuleysi
er lítið, opinberar og almennar skuldir hafa
verið greiddar niður og ríkisfjármálin hafa
náð jafnvægi á ný. Ísland er skuldlaust og
á nettó eignir í útlöndum. Prófsteinninn
framundan er að viðhalda þeim árangri sem
áunnist undanfarin ár. Það er engin skyndi-
lausn í boði að þessu sinni.
Í því samhengi er mikilvægt að horfa til
íslenskra hagtalna í sögulegum og alþjóð-
legum samanburði. Hér að neðan eru fjögur
atriði sem mikilvægt er að draga fram og
einkenna íslenskan vinnumarkað um þessar
mundir.
1. Frá þjóðarsátt hafa laun í krónum
ríflega fimmfaldast en verðlag
þrefaldast
Þótt laun geti ávallt hækkað í krónum talið
þá stjórnast kaupmáttur af framleiðnivexti
í þjóðarbúinu. Á endanum leiðréttast
launa hækkanir umfram framleiðnivöxt
með verðbólgu. Þetta sést skýrt þegar litið
er nokkra áratugi til baka. Frá árinu 1990
hafa laun á Íslandi hækkað um 430% en
verðlag um 204%. Það þýðir að raunverulegt
verðmæti launa, kaupmáttur launa, jókst um
75%. Þetta tímabil einkenndist af mun meiri
stöðugleika en áratugirnir á undan þegar
hlutfallshækkanir launa og verðlags voru
margfalt meiri.