Þjóðmál - 01.12.2018, Blaðsíða 93

ÞJÓÐMÁL Vetur 2018 91
Um leið og sagan rekur vandræði sýslu-
mannsins fyrrverandi þá er saga Jónasar frá
Hriflu rakin. Jónas var einn áhugaverðasti
stjórnmálamaður fyrri hluta síðustu aldar.
Hann var einn stofnenda fyrsta stjórnmála-
flokks vinstri manna á Íslandi, Alþýðuflokksins,
snemma árs 1916 og svo lykilmaður í stofnun
Framsóknarflokksins í desember sama ár,
aðeins nokkrum mánuðum seinna.
Hann var gríðarlega duglegur og hugmynda-
ríkur en um leið var hann ósvífinn og ófyrir-
leitinn stjórnmálamaður sem sveifst einskis í
sókn sinni til valda. Það var og er lítill munur
á stjórnlyndi þá og nú eins og sást best
þegar Kristján X. Danakonungur hitti Jónas
á alþingishátíðinni 1930 og sagði við hann:
„Spiller De stadigvæk den lille Mussolini?“.
Konungurinn sá í þeim skýrslum sem
hann fékk frá Íslandi að á þeim sem lék
aðalhlutverkið í stjórnmálum hér og var
frumkvöðull vinstri flokkanna á Íslandi,
var stigs eða stærðar en ekki eðlismunur í
samanburði við fasistana í Suður-Evrópu.
Heift og ákefð og jafnvel innræti Jónasar á
þessum tíma sést best á því að hann lét sér
ekki nægja að setja Einar af og gera hann
eignalausan heldur sætti Jónas allra færa til
að niðurlægja Einar, út yfir gröf og dauða.
Þegar Jónas er síðar orðinn valdalaus og
sér að hann nær ekki völdum aftur, bráir af
honum og hann verður hatrammur and-
stæðingur helstefnu kommúnista og beitir
sér af afli gegn þeim þótt það hafi í engri
líkingu verið við ráðherraár Jónasar.
Davíð skrifar söguna lipurlega og fléttar inn í
hana sögulegum þáttum og innsæi sem fyllir
myndina og glæðir persónur og leikendur
lífi. Sagan rekur þannig mikilvæga atburði í
stjórnmálasögu undir lok þriðja og á fjórða
áratugnum og fléttar þá inn í söguna. Bók
Davíðs verður þannig skemmtileg skemmri
skírn lykilatburða stjórnmála þess tímabils.
Þannig fá þeir sem minna hafa lesið um
þennan tíma góða innsýn í orðfæri og átök
tímans.
Það sem stendur upp úr sögunni er hve
hættulegt það er þegar ósvífið fólk fær
mikil völd þar sem lítið aðhald er. Sagan er
harmleikur breysks manns sem á bæði við
ofurefli að etja og sjálfan sig. Allar ákvarðanir
Einars hitta hann sjálfan fyrir og hann virðist
ófær um að taka rétta ákvörðun stoltsins
vegna. Þess vegna er þessi bók prýðisgóð
saga, innsýn í Ísland 20. aldarinnar. Innsýn í
einsleitt og einhæft þjóðfélag sem er horfið
og við flest söknum ekki mikið.
Höfundur er framkvæmdastjóri.
Jónas frá Hriflu. Myndin er tekin þegar Jónas er
tæplega fimmtugur og hefur látið af störfum
sem dóms­ og kirkjumálaráðherra.