Læknaneminn - 01.10.1991, Blaðsíða 80

Lögun sjónhimnurits er ótrúlega svipuð milli
tegunda hryggdýra, þótt þar sé eilítill munur á, m.a.
vegna þess munar sem er á milli tegunda á
hlutfallslegum fjölda stafa og keilna, og mismunar í
Ijósnæmi. Sé Ijósáreitið nægilega bjart og meir en .5
sek. að tímalengd, sést fyrst sk. a-bylgja. Þetta er
spennubreyting sem er negatíf við hornhimnu, og
hefur seinkun um 10-20 msek. frá því kveikt er á
ljósáreiti. Þar næst tekur við stór spennubreyting sem
erpósitífvið comea, og kallast b-bylgja. Þessi bylgja
er stærst allra þátta sjónhimnurits og auðveldast að fá
frarn. Seinkun og spenna b-bylgju eru mun háðari
ljósmagni áreitis en a-bylgja; spenna eykst og dvöl
styttist með auknu ljósmagni. Einnig þarf ntun minna
ljósmagn til að fá fram b-bylgju en a-bylgju. A eftir
b-bylgju kemur hægfara spennubreyting sem er
jákvæð miðað við hornhimnu og kallast c-bylgja.
Þegar slökkt er á ertingu verður enn frekari
spennubreyting, sem kallast d-bylgja. Þessi bylgja er
ýmist jákvæð eða neikvæð miðað við homhimnu, eftir
því hvort stafir eða keilur eru ríkjandi gerð ljósnema.
í dýrum eins og köttum þar sem stafir eru ríkjandi
gerð, er d-bylgja neikvæð ntiðaða við hornhimnu (sjá
mynd 4), en í dýrum eins og íkornum, sent hafa nánast
eingöngu keilur, er d-bylgja jákvæð.
Við hefðbundna töku sjónhimnurits klínískt,
mælast aðeins a og b-bylgja, sem setur því takmörk.
Ástæður þessa eru tvær. I fyrsta lagi eru áreiti stutt að
tímalengd; of stutt til að vekja d-bylgju, og íöðru lagi
er notuð sk riðstraumsskráning (AC recording) við
klíníska töku sjónhimnurits, þ.e. formagnarinn hefur
rafsíur (filters) sem hleypa í gegn aðeins ákveðinni
bandvídd afsveiflutíðni sem skráningu. Við athugun
á sjónhimnuriti dýra er hins vegar oftast notuð
rakstraumsskráning (DC recording), þ.e. notaðireru
magnarar sem ekki hafa rafsíur eða mun breiðari
bandvídd en riðstraumsmagnarar.
Mynd 3 sýnir á einfaldan hátt þann mun sem er
á rak- og riðstraumsskráningu. Myndin sýnir
skráningu tveggja magnara á sínus-bylgjum sent voru
sendar í gegnum þá, þar sem tíðni var breytt en spennu
var haldið óbreyttri (mögnun var stillt á 1 í báðum).
Efri hluti myndar sýnir skráningu um rakstraums-
magnara, en neðri hlutinn skráningu um riðstraums-
magnara með rafsíur stilltar á bandvídd upp á
2-1000Hz. Tíðni sínus-byIgnanna var breytt frá 6 Hz
niður í 0.1 Hz. Eins og sjá má minnkaði spenna ekki
við lækkun tíðni þegar notuð var rakstraumsskráning,
þ.e. magnarinn skilaði “signalinu” óbrengluðu.
Hinsvegar minnkaði spenna þegar tíðni var lækkuð ef
notuð var riðstraumsskráning, og bylgjur fyrir neðan
0.5 Hz hurfu algerlega. I sjónhimnuriti erb-bylgja að
grunntíðni um 6 Hz en c- bylgja hefur tíðnisvið fyrir
neðan 0.5 Hz. Það er af þeim sökum sem c-bylgja
mælistekki í hefðbundnu klínísku sjónhimnuriti.
Það er af ýmsum sökum sem riðstraums-
skráning er notuð klínískt. I fyrsta lagi getur varanleg
skautun (polarization) skráningarskauta orsakað
Mynd 3. Skýringarmynd á þeim mun sem er á rakstraumsskráningu (efri hluti myndar) og riðstraumsskráningu. Sínus-
bylgjur með fastri sveifluvídd (amplitude) voru sendar samtímis inn í rakstraums- og riðstraumsmagnara. Myndin sýnir
samtímaskráningu á úttaki (output) þessaramagnara. Mögnun varhin sama íbáðummögnurum, en tíðni sýnus-bylgna var
breytt. Sjá nánari skýringar í texta.
78
LÆKNANEMINN 2 1991 44. árg.