Læknaneminn - 01.10.1991, Blaðsíða 77

Um klíníska raflífeðlisfræði sjónbrautar:
1. Augnrit (EOG) og sjónhimnurit (ERG)
Pór Eysteinsson, Rannsóknastofu í lífeðlisfræði.
Inngangur.
Með þessari grein og annarri sem birtast mun
síðar í Læknanemanum er ætlunin að kynna fyrir
lesendum þær aðferðir sem notaðar eru klínískt við
athuganiráraflífeðlisfræði sjónbrautar. Verðurgerð
grein fyrir þeim aðferðum sem beitt er við töku þessara
mælinga, í grófum dráttum þeint lífeðlisfræðilegu
ferlum sem liggja að baki, og nefnd nokkur klínísk
dæmi er varpa eilitlu ljósi á klínískt notagildi þessara
aðferða. Það ber að undirstrika að þessi umræða, þótt
löng sé, verðuráengan hátttæmandi. Raflífeðlisfræði
sjónbrautar verður hér og í næstu grein tekin fyrir
kerfisbundið, frá litþekju (pigment epithelium)
augans, og síðan eins og leið liggur upp eftir brautinni
að sjónberki heilans. I þessari fyrstu grein mun ég
einbeita mér að tveimur aðferðum sem gefa mynd af
starfsemi litþekju (pigmentepithelium) ogsjónhimnu
(retina).
Augnrit (electrooculogram, EOG).
Þessi aðferð í stuttu rnáli sýnir starfsemi
litþekju augans og samskipti hennar við ljósnema
augans. Einnigerhúnnæmfyrirbreytingumímiðgróf
(macula) augans, t.d hjá fólki með hrömun miðgrófar,
þótt ekki sé fylgni milli sjónskerpu (acuity) og
augnrits. Taka augnrits fer þannig fram að
skráningarskaul eru sett á húð rétt við augnkróka, og
þannig mæld sk. stöðuspenna (standing potential)
augans. Ekki er þörf á að víkka sjáöldur fyrir þessa
mælingu.
Það var lífeðlisfræðingurinn Dubois-
Reymond sem uppgötvaði það árið 1849, í fiskum, að
það er stöðugur spennumunur milli hornhimnu
(comea) og sjóntaugar, þar sent homhimna er pósitíf
miðað við sjóntaug. Þessi stöðuspenna nemur
nokkrum millivoltum og einkennir öll hryggdýr.
Homhimna, linsa, sjónhimna og litþekja hafa öll
innlegg í stöðuspennu augans, þar sem spennumunur
er yfir alla þessa vefi, en innlegg litþekju er líklega
veigamest. Noell (1952) sýndi fram áað í kanínum er
hægt að fjarlægja stöðuspennuna að mestu ef komið er
af stað sérhæfðri hrörnun litþekju með natríum iodate.
Við klíníska töku augnrits er brýn nauðsyn á
að nota staðlaða aðferð og verður lýst einni hér. Fyrst
ber að tryggja að viðnám húðar milli skráningar-
skautanna sé ekki yfir 5 Kohnt. Eftir staðsetningu
skráningarskauta er sjúklingur látinn staðsetja höfuð
inn í ganzfeld ljósertara og hreyfa augun til hliðar
einstaka sinnum með jafnri hreyfingu, en jafnframt
halda höfði kyrru. Nauðsynlegt er að nota ganzfeld
(sem er kúlulaga hvelfing með opi. Viðfang setur
höfuð inn í hvelfinguna um opið) við töku þeirra
mælinga sem rætt er um í þessari grein til að útiloka
óæskilegt ljós og til að tryggja samfellda
(homogenous) dreyfingu ertingarljóss í sjónsviði.
Bæði augnrit og sjónhimnurit, tekin klínískt, eru
heildarsvörun(massresponse)litþekju ogsjónhimnu,
en í h voru tveggjageta verið glopur (vegna sjúkdóms),
sem draga úr svörun. Það er því nauðsyn á að tryggja
að ekki séu samsvarandi gloppur í ertingarljósi.
LÆKNANEMINN 2 1991 44. árg.
75