Úrval - 01.11.1982, Side 23

RISINN GÖTHE
21
verka hans sem er hafið yfir tíma og
rúm. Söguhetjan, Werther, skýtur
sjálfan sig óður af ástarsorg. Hvell-
urinn af skotinu heyrðist um heim
allan.
Göthe var aðeins 25 ára þegar
bókin, Sorgir Werthers unga, kom
út. Hann hafði þá þegar hlotið frama
fyrir sögulegt leikrit en sagan um
Werther gerði hann heimsfrægan.
Ljóðrænn stíll verksins kemur les-
endum í algleymi. Ungir spjátrungar
klæddust bláum jökkum, gulum
vestum og buxum eins og Werther
(og Johann Wolfgang). Fáeinir
óhamingjusamir elskhugar skutu sig
meira að segja. Eftir að búið var að
þýða bókina á mörg mál varð hún
helsta umræðuefni manna á meðai í
Evrópu.
Hjá aðlinum
Ritstörfin gáfu lítið í aðra hönd og
þegar ungi hertoginn af Saxe-Weimar
bauð honum undir verndarvæng
sinn þáði Göthe boðið og settist að í
Weimar. Vinátta ungu mannanna
entist þangað til hertoginn dó 53
árum síðar.
Sem einn af ráðgjöfum hertogans
kom hann ýmsu góðu til leiðar. Hann
breytti skattakerfinu, upprætti
spillingu, fækkaði í hernum og kom á
landrækt. Síðar var hann aðlaður af
keisara Þýskalands samkvæmt uppá-
stungu hertogans og var leyft að kalla
sig von Göthe.
Og hann varð aftur ástfanginn —
kannski aðeins mikill vinur — af
Charlotte von Stein, eiginkonu yfir-
hestavarðar hertogans. Á þeim tíma
sem þau voru samvistum breytti þessi
fágaða kona unga ljóninu í verðugan
meðlim í samkvæmislífi heldra
fólksins.
í Weimar komst Göthe t fyrsta
sinn í náin kynni við náttúruna og
leyndardóma hennar. Hann fór að
skoða og skilgreina allt sem hann sá.
Hann tók eftir skýjamyndunum og
athugaði loftstrauma. Hann fór í
langar gönguferðir upp í fjöll með
hamar og pokaskjatta og safnaði
steinum og kristöllum.
Dag einn þegar hann var að
veiðum með hertoganum stansaði
hann til að ræða við skógarverði sem
voru að safna lækningajurtum. Einn
þeirra rétti honum maríuvönd og
hann varð strax hugfanginn af marg-
breytileika og fegurð blómsins. Þetta
varð til þess að hann fékk áhuga á
grasafræði sem entist honum
ævilangt.
Eitt sinn datt honum í hug hvort
til hefði verið formóðir allra plantna.
Hugmyndin hæfði vel hinu dulræna
efni í Guð — náttúran.
Hugarfóstur
Göthe tók vísindaathuganir sínar
alvarlega. „Litakenning” hans var á
tímabili í uppáhaldi hjá honum.
,,Til hafa verið betri skáld en ég og
önnur eiga eftir að koma fram á sjón-
arsviðið þegar ég er allur,” sagði
hann. ,,En það sem ég er hreyknastur
af er sú staðreynd að ég er sá eini á
i