Úrval - 01.11.1982, Page 24

22
ÚRVAL
þessari öld sem veit sannleikann um
eðli litanna.”
Verkið, þrjú bindi, olli gagnrýni en
Göthe hélt ótrauður áfram tilraunum
sínum með þrtstrenda kristalia,
spegla og kertaljós til æviloka. Margt
af því sem hann uppgötvaði um það
hvernig augun bregðast við litum er
enn í fullu gildi.
Það sem heillar okkur í vísindarit-
um Göthes er einfaldlega sú stað-
reynd'að hann skrifaði þau. Hinn
ljóðræni stíll hans skín þar alls staðar í
gegn. Það að horfa á einfaldan hrúð-
urkarl í smásjá gat vakið hjá honum
skáldlegar hugrenningar, ,,heilagar
skepnur, skrýtnar að lögun eins og
náttúran”. Sá sem hugsar á að
„rannsaka það sem hann getur rann-
sakað”, sagði hann, og „bera hljóð-
láta virðingu fyrir því órannsakan-
lega”.
Farinn
Eftir að hafa dvalist í 11 ár í Weim-
ar gerði listamannseðlið óþyrmilega
vart við sig. Hann þráði að hætta
skrifstofustörfum og yfirgefa lífíð við
hirðina sem honum fannst orðið lítil-
vægt. Hann lagði af stað á laun með
vagni til Italíu, fyrirheitna landsins,
þar sem hann skrifaði og málaði og
varð að sjálfsögðu ástfanginn af
ítalskri blómarós.
Að tveimur árum liðnum sneri
hann aftur en neitaði að láta fjötra sig
við skrifborð á ný. Hann var þá leyst-
ur undan daglegum störfum en hélt
þó bæði stöðu og launum og gat því
snúið sér óskiptur að listsköpun.
Þegar hann kom fyrst til Weimar
hafði hann með sér uppkast að leik-
riti sem hann nefndi Faust. Aðal-
söguhetjan var sextándu aldar töfra-
maður sem breska leikritaskáldið
Christopher Marlowe hafði skrifað
harmleik um. Göthe varð gagntekinn
af þessu verki og var í 60 ár að skrifa
það. Hann gaf fyrra bindið af tveimur
út þegar hann var 59 ára en baráttan
við seinna bindið entist honum til
æviloka. Hann kallaði það ,,megin-
verk” sitt, og hafði rétt fyrir sér í því.
Nú til dags er frægð hans talin meira
bundin þessu eina verki en nokkru
öðru verka hans. Leikritið er um mið-
aldra vísindamann sem lofar djöflin-
um sál sinni fyrir að fá að reyna allt
sem líflð hefur að bjóða. Það er talið
öndvegisverk þýskra bókmennta og
bergmálar sumt það besta í ljóðum
hans.
En það gefur ekki svar við öllu,
fremur en lífið sjálft, og boðskapur
verksins er ekki alltaf ljós.
,,Fólk spyr mig um hvað Faust sé,”
sagði Göthe eitt sinn. „Hvernig ætti
ég svo sem að vita það? ’ ’
Weimar var nú orðin miðstöð
þýskra bókmennta. Göthe hafði þau
áhrif á hertogann að hann bauð til stn
færustu vísindamönnum, listamönn-
um og rithöfundum — þeirra á
meðal var Friedrich von Schiller.
Göthe tók að sér að stjórna leikhúsi
hertogans og færði þar upp sín eigin
verk en auk þeirra harmleiki Schillers