Mímir - 01.04.1973, Qupperneq 30

Sveitabýli Jónasar eru ekki fátæklegir moldar-
kofar, heldur þvert á móti glæst góðbýli. Og
sjómenn hans eru fengsælir karlar og fiskisælir.
Hin efnahagslega fyrirmynd þjóðarinnar á að
vera fornöldin með bændaþjóðfélagi sínu.
Umheimurinn og vandamál hans eru utan
sjóndeildarhrings Jónasar. Það er skiljanleg af-
staða, því að nóg þurfti að bæta og vinna heima
fyrir. Allt hverfur í skuggann fyrir þeirri brenn-
andi pólitísku hugsjón, að alþingi Islendinga
verði endurreist. Og í anda rómantísku stefn-
unnar kemur aðeins einn staður til greina, hinn
forni þingstaður, Þingvellir. Andstaða Jónasar
við Reykjavík sem þingstað byggist á róman-
tískum, tilfinningalegum ástæðum, og bæði
hann og aðrir Fjölnismenn eru eins grunlausir
og börn í móðurkviði um, að endurreisn al-
þingis í Reykjavík verði upphaf innlendrar
höfuðborgar. Hið hálfdanska þorp er Jónasi
þyrnir í auga, það er bændamenninguna sem á
að efla í anda Eggerts Olafssonar. Stjórnmálalegt
lokatakmark er í augum Jónasar og vina hans
innlend stjórn, endurreisn alþingis á Þingvöll-
um. Að næsta skrefið í sjálfstæðisbaráttu þjóð-
arinnar hlyti óhjákvæmilega að verða að slíta
öll stjórnarfarsleg tengsl við Danmörku, virðist
aldrei hvarfla að þeim Fjölnismönnum, frekar
en flestum öðrum samtímamönnum þeirra. I
dag, þegar saga sjálfstæðisbaráttunnar liggur
fyrir, finnst manni sú hugsun sjálfsögð, en svo
hafur greinilega ekki verið þá. Slíkt er skiljan-
legt, nývaknaður maður skynjar aðeins nánasta
umhverfi sitt, og Jónas og félagar hans voru
rétt að bregða blundi í stjórnmálalegum skiln-
ingi.
Engu að síður er framlag Jónasar og Fjöinis-
manna til endurreisnar íslenzkrar þjóðarvitund-
ar ómetanlegt. Og það er mikill sannleikur í
orðum Halldórs Laxness um Jónas og vini hans,
sem ég vil gera að mínum lokaorðum: ’Eg átti
ekkert hreint um hálsinn, lagsmaður!’ er hið
miður skáldlega viðlag frá dögum Fjölnis. Og
úr því þeir áttu ekkert hreint um hálsinn þá
tóku þeir það ráð að endurreisa íslenzka þjóð-
menningu heldur en ekki neitt."27
Aðalheimild:
Rit eftir Jónas Hallgtímsson, I. Rv. (1929).
Aðrar heimildir:
1 Hugvekja til Islendinga. Rv. 1951. Inngangur,
bis. V.
2 Sama rit. Inngangur, bls. VII.
3 Safn Fræðafélagsins IV. Bréf til Finns Magnús-
sonar, 2'6. ágúst 1831, bls. 98—99.
4 Endurminningar Páls Melsteðs. Kh. 1912. Bls. 35.
5 Sigurður Breiðfjörð: Ljóðasafn, II. Rv. 1953.
Bls. 192.
6 Kvæði Jónasar Hallgrímssonar í eiginhandriti.
Rv. 1965. Athugasemdir og skýringar, bls. 308.
7 Rit eftir Jónas Hallgrímsson, I. Rv. (1929). At-
hugasemdir og skýringar, bls. 325.
8 Ljóðmæli og önnur rit eptir Jónas Hallgrímsson.
Kh. 1883. Athugasemdir, bls. 388.
9 Rit eftir Jónas Hallgrímsson, V. Rv. (1936). Ævi-
saga, bls. XLVI.
10 Bréf Tómasar Sæmundssonar. Rv. 1907. Bréf til
Jónasar Hallgrímssonar, 22. júní 1830, bls. 76—
77.
11 Ljóðmæli eftir Jónas Hallgrímsson. 3. útg. Rv.
1913. Um Jónas Hallgrímsson eftir Hannes Haf-
stein, bls. XIV—-XV.
12 Om de danske Provindsialstænder med specielt
Hensyn paa Island, af Baldvin Einarsson. Kh.
1832.
13 Fjölnir. Fyrsta ár, 1835, bls. 4.
14 Hugvekja til Islendinga. Rv. 1951. Inngangur,
bls. XXIII.
15 Ljóðmæli og önnur rit eftir Jónas Hallgrímsson.
Kh. 1883. Athugasemdir, bls. 390.
16 Benedikt Gröndal: Ritsafn IV. Rv. 1953. Dægra-
dvöl, bls. 300.
17 Rit eftir Jónas Hallgrímsson, II. Rv. ? Sendibréf:
Bréf til J. C. H. Reinhardt, 6. okt. 1841, bls. 111.
18 Sama rit. Bréf til J. Steenstrup, 1. maí 1842,
bls. 131.
19 Fjölnir. Níunda ár, 1846, bls. 3.
20 Fréttir frá fulltrúaþinginu í Hróarskeldu, Kh.
1840. Bls. 72.
21 Rit eftir Jónas Hallgrímsson, II. Rv. ? Sendibréf:
Bréf til J Steenstrup, 5. nóv. 1841, bls 11'6.
22 Kvæði Jónasar Hallgrímssonar í eiginhandriti.
Rv. 1965. Athugasemdir og skýringar, bls. 310.
23 Rit eftir Jónas Hallgrímsson, II. Rv. ? Sendibréf:
Bréf til Páls Melsteds, 27. sept. 1843, bls. 153.
24 Rit eftir Jónas Hallgrímsson, I. Rv. (1929). At-
hugasemdir og skýringar, bls. 355.
25 Sama rit, bls. 356.
26 Halldór Kiljan Laxness: Alþýðubókin. Rv. 1956.
Bls. 59—60.
27 Sama rit, bls. 66—67. Fríða A. Sigmðardóttir.
30