Mímir - 01.04.1973, Blaðsíða 50

ur einar fata og kylfur að vopni. Þar berjist
þeir nú til þrautar, og standi einhver eftir, þá
hafi hans þjóð borið hærra hlut. (42)
40.
Es ist ein warmer Abend, und die Dammerung
erscheint uns wie ein Tuch, unter dessen Schutz
wir uns wohl fiihlen. (59)
Það er hlýtt í veðri og rökkrið er eins og vernd-
arhjúpur, sem okkur líður vel undir. (50)
41.
Es ist erste Mensch, den ich mit meinen Handen
getötet habe, den ich genau sehen kann, dessen
Sterben mein Werk ist. (240)
Það er fyrsti maðurinn, sem ég hef drepið með
eigin höndum; sá fyrsti, sem ég sé greinilega
og sem er að deyja af mínum völdum. (199)
HVAÐ SVO?
Að góðum og gömlum sið ætla ég nú að reyna
að flokka þessi dæmi. Sú flokkun gæti t. d.
orðið á þessa leið:
I. Tilvísunarsetningu haldið í þýðingu
Við sjáum, að það er ekki nema í sumum dæm-
unum hér að fram, sem tilvísunarsetningin er
látin halda sér í þýðingunni. Til þess að svo
megi verða, þarf að breyta setningafræðilegu
hlutverki tilvísunarfornafnsins. I þýzka textan-
um er það yfirleitt eignarfallseinkunn, sem
stýrist af nafnorði, en í íslenzku þýðingunum
bíða þess ýmis örlög:
1.
tilv.fn. => frumlag: 7, 8, 13, 14, 15, 24, 28,
31, 34, 35, 37, 41.
Tilvísunarfornafnið vísar þó eftir sem áður til
hins sama í aðalsetningunni, svo að þetta hefur
gjarna í för með sér breytingu á hlutverkaskip-
an annarra orða í tilvísunarsetningunni, t. d.
fallvaldsins úr þýzku setningunni. Hann breytist
stundum í andlag úr frumlagi (28, 37), verður
hluti forsetningarliðs (24, 34, 35), þokar um
set fyrir sögn (7 og að nokkru 41) eða flyzt
alveg út úr tilv.setn. yfir í aðalsetn. (13, 14).
Noklcuð sérstöku máli gegnir um tilvik, þar
sem eignarfall tilv.fn. stjórnast af sögn í þýzka
textanum — s. s. í 8 og 15 —• en ekki af
nafnorði. Þar verða þó svipaðar hlutverkaskipt-
ingar innan tilvísunarsetningarinnar við þýðing-
una.
2.
tilv.fn. => andlag: 3, 9, 23, (ath. að hér er
litið á tala um og líta til sagnir í heild sinni).
I öllum þessum dæmum hverfur fallvaldurinn
nánast alveg.
3.
tilv.fn. => hluti forsetningarliðs: 16, 40.
Einhverjir myndu sjálfsagt vilja flokka 3 og 9
hér, en 16 e. t. v. ekki. I 3 og 9 virðast smáorð-
in um og til þó vera hluti sagnarinnar. Bendir
ýmisleg hegðun sagna af þessu tagi til þess að
svo sé, en ekki eru tök á að fara nánar út í
þá sálma hér. I 16 virðist eðlilegast að gera
ráð fyrir upphaflegu um á eftir má. hvort sem
menn tala nú um djúpgerð í því sambandi eða
liðfall (Ellipse).
II. Tilvísunarsetningin hverfur í
þýðingunni (eða ,,færist“):
1.
tilvísunarsetnmg => og- eða en-setning:
1, 4, 5, 12, 18, 19, 21, 27, 29, (e. t. v.) 30,
33, 36.
Þetta tilvik er, eins og sjá má, mjög algengt.
Bygging aðalsetningarinnar í íslenzka textan-
um verður auðvitað allmjög frábrugðin þýzku
tilvísunarsetningunni, en vant er að sjá af þess-
um dæmum nokkur sérstök lögmál í þeim breyt-
ingum. Mig grunar hins vegar, að aðferðin,
50