Fróðskaparrit - 01.01.1960, Side 53

Heimrustir
59
stemte Grund, de saakaldte Heimrustir.« Nú er tað ikki
longur nøkur treyt fyri at sleppa at seta búgv at vera
eigari í markatalinum, men hetta sigur einki um, at øll í
bygdini nú skuldu havt rættindi í heimrustunum. Tað er
ikki ókent frá føroyskum bygdarætti, at øll í bygdini eru
luthavarar í tílíkum bygdarættindum, um tey einki eiga í
markatalinum. Soleiðis er nógvastaðni við torvskurði, og
lóggávan gevur beinleiðis heimild til at taka hellufugl,101)
men so er ikki við heimrustum. Bæði í útskiftingaravgerðum
og rættaravgerðum er tað líka til dagin í dag, sbr. frammans
fyri, hildið fast um, at heimrustir hoyra til markatalið.
Meðan tann áskoðan, at heimrustirnar áttu øll í bygdini,
ikki við vissu sæst at vera sett fram nakrastaðni, var tað
tó í einari bygd í fleiri ár so, at kommunan tók sær ræði
á heimrustunum.102) Hesum er tað sum beint nú sagt eingin
heimild fyri, men her kann verða lagt aftrat, at henda
áskoðan eisini hevur verið frammi viðvíkjandi tí sonevndu
»gadejord«,103) ið er eitt sindur átøk heimrustum og ah
menningum. Tað hevur verið framborið, at ræðið á »gade=
jorden« átti at ligið hjá kommununum, men tann vanliga
hugsanin er, at hon alsamt er hjá hartkornseigarunum í
býnum.104)
Tó at heimrustir soleiðis er samogn hjá jarðaeigarunum
í bygdini (ella í býlinginum), er tað kortini einki til hindurs
fyri, at einstøk heimrustastykki kunnu gerast ogn hjá einum
manni. Longu dómurin frá 1855,105) ið áður er nevndur,
hevur ta fyritreyt, at heimrustir við útskifting kunnu gerast
»hver enkelts særlige Ejendom,« og tílík útskifting av heim=
rustum er eisini gjørd viðhvørt.106) 1 hesum sambandi skal
verða lagt aftrat, at heimrustir hvørva við vanliga innan*
garðsútskifting, tí tað, hvør eigur eftir markatalinum, fer
saman við traðarstykkjum og bøi inn undir tey nýggju
matrikulnummørini.
Eisini má haldast, at eigararnir kunnu lata fólk fáa
burturav heimrustum til byggigrundir o. tl., soleiðis at fáa
ein verunligan ognarrætt. Tílíkar avhendingar eru vanligí