Morgunblaðið - 11.12.1983, Qupperneq 46

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 11. DESEMBER 1983
94
Þegar knattspyrnan
varð almenningsíþrótt
Engin alþýðuarþreying á síðari
tímum helur náð eins mikilli hylli og
knattspyrnan og engin alþýðuhreyf-
ing heldur. Fjórðungur mannkynsins
mun hafa horft í sjónvarpi á síðustu
heimsmeistarakeppni í knattspyrnu
og þá næstu á undan, í heild eða að
hluta. I'essi íþróttagrein, sem þannig
hefur lagt undir sig heiminn, er
brczk uppfinning, óvænt afsprengi
breytinga, sem voru gerðar á brezk-
um heimavistarskólum snemma á
Viktoríutímanum.
Hrottaskapur setti svip sinn á
leiki í mörgum brezkum skólum áð-
ur en Viktoríutíminn gekk í garð,
ekki síður en kennsluna. Kn þegar
kom fram á miðja nítjándu öld voru
þeir dagar löngu liðnir, þegar senda
varð herlið á vettvang til að bæla
niður uppreisnir skólapilta í mennta-
skólunum Rugby og Winchester.
IJmbætur höfðu verið gerðar á
skólakerfinu og þeim fylgdu nýjar
reglur, sem miðuðu að því að breyta
knatLspyrnu úr skrflsofbeldi í aðferð
til skapgerðarmótunar. Nokkur
fyrstu knattspyrnufélög verkamanna
voru stofnuð. I»ar voru að verki
kirkjur, kapellur og mannvinir, sem
höfðu knattspyrnu að áhugamáli og
töldu að knattspyrnuna mætti einnig
nota til að lyfta lægri stéttunum á
hærra siðferðisstig og draga úr
veikleika þeirra fyrir áfengi.
í heilan mannsaldur var knatt-
spyrnan nánast eingöngu íþrótt
pilta í mennta- og heimavistarskól-
um og fyrrverandi skólapilta. Þeg-
ar Knattspyrnusambandið (Foot-
ball Association, FA) var stofnaö
1863 voru reglur þess og búningar
sniðnir eftir þeim reglum og bún-
ingum, sem mótazt höfðu í mennta-
skólunum.
Einni öld síðar fá enskir lands-
liðsmenn að launum 1 itríkar húfur
með skúfum og þeir hljóta að velta
því fyrir sér hvaðan þessir skúfar
eru komnir. Margir, sem fá heið-
ursmerki bikarhafa, gera sér senni-
lega heldur ekki grein fyrir því að
bikarkeppnin, sem hóf göngu sína
1871, var sniðin eftir innanskóla-
keppni í Harrow.
I lok nítjándu aldar hafði enska
knattspyrnan á margan hátt slitið
sig úr tengslum við menntaskóla-
uppruna sinn og var þá að lang-
mestu leyti orðin verkamanna-
íþrótt. Umbreyting hennar er eitt
merkilegasta fyrirbærið í sögu
stéttaátaka Viktoríutímans: beint
uppgjör milli efri og lægri stétt-
anna án hlutdeildar millistéttanna,
sem var vikið til hliðar.
Straumhvörf
Hægt er að dagsetja nákvæm-
lega hvenær þessi straumhvörf
áttu sér stað og öreigarnir urðu
ofan á. Það gerðist í úrslitaleik bik-
arkeppninnar fyrir réttum hundr-
að árum. Fram að þeim tíma höfðu
fyrrverandi menntaskólapiltar
unnið bikarinn á hverju ári. Fyrir
öld töpuðu „Old Boys“ bikarnum og
unnu hann aldrei aftur.
Árið 1882 komst verkamannalið-
ið Blackburn Rovers í úrslit bik-
arkeppninnar og úrslitaleikurinn
var í fyrsta skipti háður á Kenn-
ington Oval. Þar hittu þeir fyrir
„gamla Eton-pilta“, sem voru með
bláar og hvítar húfur, í bláum
peysum með hvítum ermum og í
síðum hvítum buxum. Þeir voru
undir stjórn mikilúðlegs fyrirliða,
Arthur Kinnaird (síðar baróns).
Þótt Kinnaird yrði að lokum
æðsti yfirmaður kirkjumála í
Skotlandi, forseti Knattspyrnu-
sambandsins og bankastjóri
Barclay’s-banka vildi hann harða
keppni og hafði tröllatrú á þeirri
leikaðferð að sparka af alefli í
sköflunginn á mótherjanum. C.B.
Fry, kunnur áhuga-knattspyrnu-
maður, greinir frá því að móðir
Kinnairds hafi eitt sinn sagt
óttaslegin við majór (síðar Sir
Francis) Marindin, annan „gamlan
Eton-pilt“ og forseta Knattspyrnu-
sambandsins: „Ég er hrædd um að
einn góðan veðurdag komi Arthur
heim með brotinn fót.“ „Það er ekk-
ert að óttast, frú,“ svaraði Marin-
din. „Það verður ekki hans fótur."
Lið Blackburn Rovers hafði farið
sigurför og skorað 192 mörk gegn
33 mörkum mótherjanna. Leik-
menn þess voru því taldir sigur-
stranglegri. En bláir og hvítir bún-
ingar þeirra voru of líkir búningum
Gömlu Eton-piltanna og það kom
þeim úr jafnvægi þegar þeir voru
beðnir að leika í torkennilegum
búningum. Hörkusókn Eton-pilta í
fyrri hálfleik, eins og „Eton College
Chronicle" orðaði það, sló þá einnig
út af laginu:
„Dunn lék knettinum af mikilli
leikni upp völlinn, gaf boltann til
Andersons, sem sendi hann beint í
markið, þótt Howarth (markvörður
Rovers) væri vel á verði. Afrekinu
var fagnað með ærandi fagnað-
arhrópum."
Blackburn Rovers hafði greini-
lega yfirhöndina í síðari hálfleik,
en „Rawlinson, sem vakti almenna
aðdáun fyrir fima markvörzlu"
hrundi „kröftugum áhlaupum"
þeirra. Gömlu Eton-piltarnir sigr-
uðu 1—0. Þegar Kinnaird hafði
veitt bikarnum viðtöku hélt hann
upp á sigurinn, eins og hans var
siður, með því að standa á höfði
fyrir framan stúkuna.
Aftur í úrslit
Árið 1883 komust Gömlu Eton-
piltarnir aftur í úrslit og mættu
aðalkeppinautum Rovers, Black-
burn Olympics. „Veðrið," sagði
„The Times", „var skínandi og að-
Arthur Kinnaird, fyrirliði Gömlu Et-
on-piltanna.
S.A. Warburton, fyrirliði Blackburn
Olympic.
sóknin (um 8.000 manns) mjög
góð.“ Að sögn „Eton College Chron-
icle“ hefðu „Old Boys" átt að „sigra
auðveldlega":
„Enginn getur neitað því að þeir
voru betra liðið, en það var einmitt
þessi vissa, sem sennilega gerði það
að verkum að þeir töpuðu leiknum.
Ef þeir hefðu ekki verið taldir si-
gurstranglegri hefðu úrslitin orðið
önnur, því að leikur þeirra í fyrri
hálfleik var of losaralegur og þeir
hefðu vissulega átt að skora meira
en eitt mark þegar þeir voru
óþreyttir."
Skömmu eftir fyrri hálfleik var
Arthur Dunn, sem keppti fyrir
Gömlu Eton-piltana og var í enska
landsliðinu, neyddur til að yfirgefa
leikvöllinn „þegar honum hafði
Lið Blackburn Olympic, sem sigraði Gömlu Eton-piltana 1883. Núverandi lið Blackburn Kovers. Um síðustu helgi var liðið í 8. sæti í 2. deild ensku
knattspyrnunnar með 27 stig eftir 17 leiki. Það gerði jafntefli við Grimsby 1—1.