Morgunblaðið - 18.09.1985, Blaðsíða 21

MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR18. SEPTEMBER1985
21
Ólögleg ljós-
ritun í skólum
Ríkið níðist á höfundum
— eftir Hörð
Bergmann
Enn er hafið nýtt skólaár án þess
að gerður hafi verið samningur um
heimild skóla til að ljósrita eða
fjölfalda með öðrum hætti úr út-
gefnum verkum. Enn virðast
menntamála- og fjármálaráðu-
neytið ætla að hundsa kröfur rétt-
hafasamtaka, sem málið varðar,
um samninga um slíka heimild —
og þær greiðslur sem fyrir hana
skulu koma. Um rétt höfunda til
að krefjast slikra samninga er
ekki efast. Þeir hafa samkvæmt
höfundalögum „ ... einkarétt til
að gera eintök af verki sínu og
birta það ... “ Þennan rétt selja
höfundar síðan útgefendum með
útgáfusamningi. Þar er að jafnaði
kveðið á um hve mörg eintök má
gefa út, gildistíma samningsins og
greiðslur til höfundar.
Ný tækni bitnar
á höfundum
Hin öra þróun ljósritunartækn-
innar bitnar einkum á höfundum
kennslugagna og fræðirita. Einnig
höfundum fagurbókmennta sem
eiga verk í safnritum — eða verk
sem er stolið í fjölfölduð safnrit.
Ljósritunin verður bæði ódýrari
og fljótlegri með hverju árinu sem
líður. Og þar með verður erfiðara
að selja kennslubækur, s.s. texta-
söfn og æfingabækur, i upplagi
sem gefur höfundi sæmileg laun —
og útgefanda útlagðan kostnað og
eitthvað í aðra hönd. Afleiðingin
er sú að færri bækur fást gefnar
út, og þær sem eru gefnar út verða
dýrari. íslenski skólabókamarkað-
urinn ber glögg merki þessarar
þróunar.
Höfundar hafa sjálfsagt ekkert
á móti því að skólar og aðrar stofn-
anir noti sér nýja og hagkvæma
tækni, svo framarlega sem það
bitnar ekki á rétti þeirra og hags-
munum. Þess vegna hafa þeir
krafið menntamálaráðuneytið um
samninga vegna þessara nýju og
auknu notkunar á verkum þeirra.
Utrunninn samningur
Staða málsins
Menntamála- og fjármálaráðu-
neytið gerðu samning í maí 1983
við þau höfunda- og rétthafasam-
tök, sem þá voru til, og krafist
höfðu samninga vegna fjölföldun-
ar útgefinna verka í skólum. Það
var vonum seinna. Rithöfunda-
sambandið hafði tekið málið upp
þegar árið 1976 — og alls staðar
annars staðar á Norðurlöndum
höfðu slíkir samningar milli rétt-
hafasamtaka og menntamálaráðu-
neytis verið í gildi árum saman.
Samkvæmt þeim samningi féll
gerðardómur í maí 1984 um að
ríkissjóður skyldi greiða rúmlega
11 milljónir kr. fyrir fjölföldun í
skólum frá gildistöku höfundalaga
1972 og fram til 1. september 1984.
Um afleiðingar þess að engin
samtök kennslugagna- og fræði-
ritahöfunda áttu aðild að þessum
samningi ætla ég ekki að ræða hér
— heldur vekja athygli á furðu-
legri og ósæmilegri stöðu þessa
máls nú.
Hún er í stuttu máli þessi: Engin
rétthafasamtök eða einstakir rétt-
hafar hafa enn fengið greiddar
bætur fyrir umrædda fjölföldun
fyrr og síðar þrátt fyrir gerðar-
dóminn — og þrátt fyrir ítrekuð
tilmæli frá Hagþenki — félagi
handhafa höfundaréttar á fræði-
ritum og kennslugögnum um
samninga fyrir hönd rétthafa í því
félagi. Sú málaleitan hófst þegar
eftir stofnun félagsins í júlí 1983.
Hvað eftir annað hefur mennta-
málaráðuneytinu verið skrifað um
Hörður Bergmann
Ríkisvaldið lætur sér
fátt um finnast þótt níðst
sé á rétti og hagsmunum
höfunda í skólum og
öðrum stofnunum þess.
málið og það rætt við ráðherra af
fulltrúum félagsins. Aðilarnir,
sem náðu áðurnefndum samningi,
hafa staðið við sinn hlut og lagt
fram tillögur um nýjan samning
eftir að hinn rann út 1. september
í fyrra. Enginn árangur hefur
náðst skv. gerðardómnum.
Að fenginni biturri
reynslu — Ályktanir
Reynsla mín af því að vinna í
þessum málum hefur kennt mér
þetta: Ríkisvaldið lætur sér fátt
um finnast þótt níðst sé á rétti og
hagsmunum höfunda í skólum og
öðrum stofnunum þess. Annað-
hvort er málið ekki sett í menning-
arpólitískt samhengi — eða ekki
áhugi á menningarpólitík sem
varðar úrval og útgáfu skólabóka
og fræðirita. Þörf er á betri sam-
stöðu höfunda til að ná rétti sínum
— og vernda verk sín. Þeir þurfa
einnig að leita eftir stuðningi
kennara í þessu máli. Það verður
e.t.v. ekki svo erfitt ef fleiri gera
sér ljóst að ein mikilvægasta for-
senda þess að unnt verði að gefa
út margar, vel-unnar kennslubæk-
ur í framtíðinni er sú að samning-
ur verði gerður um heimild til að
fjölfalda vernduð verk i skólum og
greiðslur sem fyrir það skulu
koma.
Höfundur er formadur Hagþenkis
— Félags handhafa höfundaréttar
í fræðiritum og kennslugögnum.
Fyrirlestur
um „count-
er tenór“
RODNEY Hardesty counter-tenór
frá Bandaríkjunum er staddur hér
á landi á vegum Tónlistarfélagsins
og mun halda fyrirlestur í sal
Tónlistarskólans í Reykjavík,
Skipholti 33, í kvöld klukkan 20.30.
Samkvæmt fréttatilkynningu
frá Tónlistarfélaginu fjallar fyrir-
lesturinn um þessa sjaldgæfu
rödd, counter-tenór, raddbeitingu
og repertoire. Aðgangur er ókeyp-
is og öllum heimill aðgangur með-
an húsrúm leyfir. Rodney Hard-
esty heldur tónleika á vegum fé-
lagsins laugardaginn 21. septem-
ber í Austurbæjarbíói.
SKOLINN ER TEKINN
TIL STARFA
Nemendur sem ekki hafa sótt skírteini sín hafi
samband strax. Annars látin öörum eftir.
ATH: Aukaflokkur settur fyrir framhald kl. 9.30.
Jassballettskóli
Báru
Suðurveri
TT S:
Suðurveri, Bolholti.
83730
Qestakennari frá Pineapple London kemur í nóv.
Kennarar skólans:
Bára, Anna, Sigríöur, Margrét, Agnes,
Sigrún, Irma, Guöbjörg og Margrét Ó.
Patrick