Morgunblaðið - 18.05.1989, Blaðsíða 20

Morgunblaðið - 18.05.1989, Blaðsíða 20
20 MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 18. MAÍ 1989 Jón Baldvin Hannibalsson: Eðlilegt að ríkið eignist meirihluta í Aðalverktökum Viðtal Agnes Bragadóttir JÓN Baldvin Hannibalsson utanríkisráðherra segist fyrir hðnd ríkisins ekki hafa nokkurn áhuga á að stofiia ríkisfyrirtæki um verktðku vegna framkvæmda fyrir varnarliðið á Keflavíkurflugvelli. Það sé ekki ástæð- an fyrir því að rikið vilji auka eignarhlut sinn í Islenskum aðalverktðk- um, heldur sé núverandi ástand óverjandi með öllu. Ráðherra segir einnig að ríkið eigi að eignast meirihluta í íslenskum aðalverktökum og meðal þess sem verið sé að ræða sé hugmynd um að skipta félag- inu upp í tvö félög: hið eiginlega verktakafélag og eignarhaldsfélag. Utanrikisráðherra ræddi í gær við blaðamann Morgunblaðsins um af- stöðu sína til íslenskra aðalverktaka í framhaldi af viðtali blaðsins við Thor Ó. Thors, l'orstjóra félagsins í gær. Hver er þá tilgangurinn með verndar og nánast úthlutunar á for- því að auka eignarhlut ríkisins? „Málið snýst um það, hvernig verður best fyrirkomið verktaka- starfsemi í þágu hins erlenda varnar- liðs sem hér er samkvæmt milliríkja- samningi íslands og Bandaríkjanna. Núverandi ástand er óverjandi með öllu. Það má öllum ljóst vera sem það þekkja," segir Jón Baldvin. — Af hverju er það óverjandi? . „íslenska ríkið úthlutar einu fyrir- tæki einokunarrétt frá ári til árs, til að annast þessa verktakastarfsemi. Á liðnum áratugum hefur þetta fyrir- tæki vaxið upp í að vera eitt hið öflugasta í landinu. Eignir þess, umfram og óviðkomandi hinni eigin- legu verktakastarfsemi, nema mill- jörðum. Þær samanstanda annars vegar af fasteignum og hins vegar af lausafjármunum, sem nema svo háum upphæðum í nokkrum lykil- bönkum, að þeir menn sem þeim fjár- munum stýra, geta vissulega kallast „áhrifamestu einstaklingar þessa þjóðfélags". Sumir halda því fram að þeir gætu með einu símtali bund- ið enda á tilveru nokkurra banka. Slíkri peningaeign fylgja mikil völd. En hvaðan eru þessir peningar fengnir og hver er hin félagslega ábyrgð sem þeim fylgir?" spyr ut- anríkisráðherra og svarar sjálfun „Peningarnir eru fengnir fyrir áhættulausar framkvæmdir, sam- kvæmt einkaleyfi, úthlutuðu af ríkis- valdinu, þ.e.a.s. pólitfskum flokkum, í skjóli milliríkjasamnings milli tveggja sjálfstæðra ríkja. Með öðrum orðum, þetta er fjárgóður sem á rætur sínar að rekja til pólitískrar réttindum. Það gengur ekki." — Hvaða fyrirkomulag vill ut- anríkisráðherra þá hafa? „Hér liggja fyrir í utanríkisráðu- neytinu ýmsar úttektir á Aðalverk- tökum. Sú viðamesta var reyndar gerð að frumkvæði Alþýðuflokksins f stj'órnarandstöðu á tímabilinu 1981-1983. Einnig eru hér nokkrar innanhússskýrslur. Flestum þeim sem reynt hafa að kanna málið, ber saman um að núverandi ástand gangi ekki lengur. Hins vegar eru ýmsar leiðir til um hvaða grundvallarsjónar- mið verður að hafa í huga, þegar þær Ieiðir eru valdar. í fyrsta lagi tillaga sem Þorsteinn Pálsson hefur nú gerst talsmaður fyrin opið útboð. Þessi tillaga er vanhugsuð, því hún tekur ekki tillit til staðreynda um reglur Mannvirkja- sjóðs Atlantshafsbandalagsins. Ef hún yrði fyrir valinu, þýddi það að þessar framkvæmdir yrðu þá opnað- ar fyrir verktaka í öllum öðrum NATO-löndum. Það myndi skaða íslenska hagsmuni, fslenskan verk- takaiðnað, hagsmuni ríkisins og hagsmuni starfsmanna þeirra sem þarna vinna. Grundvallarreglan er þvf sú að ríkið á að sjá til þess að það verði einn samningsaðili. Fyrir því eru ýmis rök, bæði þau sem ég nefndi áðan og eins þau að sveiflur í þessum framkvæmdum hafí sem minnst ra- skandi áhrif á íslensku hagsveifluna, nóg er hún samt. Tillögur um breyt- ingar verða að taka tillit til þeirra gríðarlegu fjármuna sem upp hafa safnast, samkvæmt þessari einokun- arúthlutun ríkisvaldsins og úthlutun forréttinda í þágu þessara tiltölulega fáu aðila. Breytingarnar verða, með öðrum orðum, að gerast á grund- velli samninga um það, með hvaða hætti þessi fjármunaeign verði út- borguð til eigenda, á hve löngum tíma og undir hvaða skilmálum. Ella gætu slíkar breytingar haft stórlega raskandi áhrif á íslenska peninga- starfsemi og efnahagslíf. Þess vegna er ein þeirra leiða sem sérstaklega hefur verið rædd, að skipta núverandi sameignarfyrir- tæki, íslenskum aðalverktökum, upp í tvö félög: hið eiginlega aðalverk- takafyrirtæki, sem byggði þá á þeim eignum sem notaðar eru við verkta- kastarfsemina og einhverju rekstr- arfé, en það er lítill hluti af núver- andi Aðalverktökum. í annan stað einskonar eignarhaldsfélag, („Hold- ing Company"), sem er raunar ekk- ert annað en samkomulag um það hvernig uppsöfnuðum auði verði skil- að til eigenda. Þá gæti ríkisvaldið til dæmis notað það fé, sem það fengi í sinn hlut, til þess að kaupa stærri hlut í verktakafyrirtækinu sem slfku, til þess að ná þar fullum yfirráðum . Það er hin rökrétta niðurstaða, vegna þess að það er ríkið sem út- hlutar einokunarleyfinu. Ríkið ákveður að aðrir aðilar komist ekki að þessum framkvæmdum á verk- takagrundvelli og á þess vegna að vera ráðandi aðili." — Hvað áttu við, þegar þú segir að eðlilegt sé að ríkið verði ráðandi aðili? „Hvað ríkið síðan gerir, sem meiri- hlutaaðili, er álitamál. Þar koma margar hugmyndir til greina. Ein er sú að þetta verði ósköp einfaldlega ríkisfyrirtæki og það verði teknar pólitískar ákvarðanir um það hvernig hagnaður þess verði notaður. Sumir segja að hann eigi að hluta til að mynda einhvern framkvæmdasjóð Suðurnesja, en aðrir segja að þetta eigi að vera rekstrarfé hins eina byggðasjóðs landsins. Hagnaðurinn af þessum framkvæmdum eigi að Aldarafmæli Gunnars Gunnarssonar: Arnagarður sýnir hand- rit að verkum skáldsins í Árnagarði hefur verið opnuð sýning í tilefni aldarafmælis Gunnars Gunnarssonar skálds, en í dag eru liðin 100 ár frá fæðingu hans. Á sýningunni eru handrit að verkum Gunnars frá ýmsmn tímum ævi hans og útgáf- ur verkanna á fjölmörgum tungumálum. Sýningin á þannig að varpa ljósi á vinnubrögð skáldsins og bera vitni um vinsældir hans vfðs vegar um heim. Þá hafa ættingjar Gunn- ars lánað til sýningarinnar myndir af honum og fjölskyldu hans og sitthvað fleira sem tengist ævi hans og störfum. Sérstaklega má nefna úrval myndskreytinga sem sonur hans og alnafni gerði við Aðventu og Fjallkirkjuna, en Gunnar yngri hefði orðið 75 ára í þessum mán- uði, ef hann hefði lifað. Einnig er á sýningunni hin nýja ljósprentun, sem bókaforlagið Vaka-Helgafell hefur gert á „sonnettukransi" sem Gunnar orti til Franzisku konu sinnar og skrautritaði sjálfur, en Gunnar yngri myndskreytti. Eftir lát Gunnars Gunnarssonar 1975 ákvað fjölskylda hans að ráð- stafa til Árnastofnunar handritum hans og þorra prentaðra bóka. „Þessi ákvörðun var tekin vegna þeirrar virðingar og kærleika, sem Morgunblaði8/Ární Sœberg Jónas Kristjánsson, forstððumaður Stofnunar Árna Magnússonar, opnaði sýninguna í gær. Gunnar bar til stofnunarinnar og þess sem þar er geymt. Árnastofn- un vill með sýningunni votta hinu mikla skáldi virðingu sína og þakk- læti," segir í frétt frá stofnuninni. Jónas Kristjánsson, forstöðu- maður Árnagarðs, sagði m.a. við opnun sýningarinnar að skipta mætti ávöxtinum af eh'u skáldsins í tvo meginþætti. Annars vegar hefði hann með verkum sínum og þýðingum stuðlað að merkilegri kynningu á íslandi erlendis svo og (slenskri menningu, þjóð og sögu. Hins vegar væri listagildi verka Gunnars Gunnarssonar, sem íslensk þjóð ætti eftir að njóta um ókomin ár og sækja til þeirra fróð- leik og yndi. Vegna fyrirhugaðrar handrita- sýningar í Árnagarði í sumar er aðeins unnt að hafa Gunnarssýn- inguna opna í fáeina daga. Hún verður opin daglega frá kl. 13.00 til 20.00 fram til næsta sunnu- dags, 21. maí. renna til uppbyggingar atvinnustarf- semi á öllu landinu. Hann á a.m.k. að renna til einhverra þjóðfélagslegra verkefna, en ekki í að hlaða upp einkaauð nokkurra pólitískra forrétt- indafjölskyldna. Önnur leið er sú að segja að það sé þrátt fyrir allt óeðlilegt að ríkið sé með slfkan rekstur, það sé nóg að ríkið sé samningsaðilinn, sem tryggi það svo að verktakafyrirtækið sem slíkt, verði almenningshlutafé- lag. Rökin fyrir því eru þau, að þá er verið að draga úr því, að þarna sé um að ræða lokað félag einhverra fjölskyldna sem hafi verið valdar af forystusauðum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks til þess vera að móttakendur þessara forréttinda, heldur verði félagið opnað almenn- ingi. Sú leið kemur fyllilega til álita, Jón Baldvin Hannibalsson utanríkisráðherra enda ætti þetta fyrirtæki í raun og veru að vera eign allrar þjóðarinnar og gæti orðið þáttur í því að byggja hér upp raunverulegan hlutáfjár- markað, en á þvf er reyndar af öðrum orsökum brýn nauðsyn. Það verður verkefni nýrrar stjórnar Aðalverk- taka að taka þessi mál öll fyrir og vinna að því að koma á þeim nauð- synlegu breytingum sem á fyrirtæk- inu iujóta að verða," sagði ráðherra að lokum." Þorsteinn Pálsson: 0. Utboð nær steftiu NATO en einokun ÞORSTEINN Pálsson, formaður Sjálfirtæðisflokksins, segist teh'a það vera mikinn misskilning að halda þvi firam að valkostirnir varðandi framkvæmdir á vegum varnarliðsins á Keflavíkurflug-velli séu aðeins á milli útboða í óllum NATO-löndunum annars vegar og einokunar á íslandi hins vegar. „Ætli útboð á íslandi sé ekki eðlilegur meðalvegur og nær meginstefhu Mannvirkjasjóðs NATO, en einokun á íslandi," sagði Þorsteinn í samtali við Morgunblaðið í gær, er hann var spurður hvort hann teldi að að annað hvort yrðu framkvæmdir á vegum Mann- virkjasjóðsins boðnar út f ðllum NATO-lðndunum, eða að þær væru i hðndum eins verktaka á íslandi. Um þetta atriði var m.a. fjallað í við- tali blaðsins við Thor Ó. Thors, forstjóra íslenskra aðalverktaka, i gær. „Mér finnst afar hyggileg og skyn- armála. Sá hinn sami ætti að koma samleg afstaða sem fram kemur í þessu viðtali við forstjóra íslenskra aðalverktaka, þar sem hann segir að hann líti ekki á það sem hlutverk sitt að gera athugasemdir við það sem forystumenn í þjóðmálum hafa fram að færa í þessum efnum," sagði Þorsteinn. „Ég hef margsinnis lýst því að mín skoðun er sú, að þessar fram- kvæmdir eigi að fara fram eins og aðrar framkvæmdir, sem að mestum hluta til fara fram á grundvelli út- boða," sagði Þorsteinn. Hann sagði að það væru hvorki viðskiptalegar né siðferðilegar forsendur fyrir því að starfsemi verktaka fyrir varnarlið- ið gæfi meira af sér en vel rekin fyrirtæki hér á landi fengju út úr útboðum. „Fyrirtæki eiga að skila hagnaði, en ef einhver heldur að varnarliðið á Keflavíkurflugvelli sé auðlind, þá hefur viðkomandi ekki mikinn skilning á grundvallarvið- horfum Sjálfstæðisflokksins til varn- og kynna sér stefnu Sjálfstæðis- flokksins í varnar- og öryggismálum í fjóra áratugi. Hún grundvallast á öryggis- og varnarhagsmunum ís- lendinga og skyldum okkar við aðrar lýðræðisþjóðir, og sjálfstæðismönn- um hefur aldrei, hvorki fyrr né síðar, komið til hugar að gera varnarmálin að útvegi. Þá værum við ekki að tala um varnir íslands," sagði Þor- steinn. „Ég get ekki skilið að það sé erfið- ara að fá undanþágu hjá Mannvirkja- sjóði NATO, frá meginreglunni um útboð í öllum NATO-löndunum, til þess að hafa útboð á íslenskum verktakamarkaði, en að viðhalda þeirri einokun sem nú er við lýði. Ég er mjög jákvæður fyrir hugmynd Thors Ó. Thors um að breyta íslensk- um aðalverktökum í almennings- hlutafélag. Hún er skynsamlegt inn- legg í þessa umræðu," sagði Þor- steinn. Þorsteinn Ingólfsson: „Torsóttara að semja um sérstakt fyrirkomulag" ÞAÐ er mat Þorsteins Ingólfssonar, skrifstofustjóra varnarmálaskrif- stofu utanríkisráðuneytisins, að það yrði torsóttara og þyngra í vðfum að semja við Bandaríkjamenn um sérstakt fyrírkomulag fyrir firam- kvæmdir á vegum varnarliðsins hér á landi nú, en hafi verið þegar upphafiegir samningar voru gerðir. Þetta sagði Þorsteinn þegar Morg- unblaðið spurði hann hvort það værí ótvírætt, að framkvæmdir á veg- um varnarliðsins yrðu boðnar út á opnum markaði í ðllum NATO- lðndunum ef einkaleyfi íslenskra aðalverktaka yrði afiiumið. Það er alveg ljóst að það fyrir- yrða. Mitt mat er það, að það væri komulag sem hér er á framkvæmd um fyrir varnarliðið er afbrigðilegt og undantekning frá almennum regl- um sem gilda um framkvæmdir sem kostaðar eru af Mannvirkjasjóði NATO," sagði Þorsteinn í samtali við Morgunblaðið í gær. \ Þorsteinn sagði að stærstu fram- kvæmdir fyrir varnarliðið væru kost- aðar af Mannvirkjasjóðnum. „Hvort hægt er að semja um eitthvað annað fyrirkomulag, það vil ég ekki full- torsótt og þyngra í vöfum að semja um sérstakt fyrirkomulag fyrir fram- kvæmdir á íslandi í dag, heldur en var þegar upphaflega var samið um þessa hluti," sagði Þorsteinn. Þorsteinn sagði að vegna þess hversu miklar framkvæmdir hefðu verið hér á landi undanfarin ár væru þær og yrðu alltaf undir smásjá af hagsmunaaðilum í öðrum ríkjum Atlantshafsbandalagsins.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.