Morgunblaðið - 19.06.1993, Blaðsíða 22

Morgunblaðið - 19.06.1993, Blaðsíða 22
22 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 19. JUNI 1993 JNtorffwðAáltíb Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Ritstjórnarfulltrúi Árvakur h.f., Reykjavík Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Björn Jóhannsson, Árni Jörgensen. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, SigtryggUr Sigtryggsson, Ágúst Ingi Jónsson. Björn Vignir Sigurpálsson. Kringlan 1, 103 Reykjavík. Símar: Skiptiborð 691100. Auglýsingar: 691111. Áskriftir 691122. Áskriftargjald 1200 kr. á mánuði innan- lands. í lausasölu 110 kr. eintakið. Velferðarútgjöld og yinstristjórnarleiðir Utgjöld skattgreiðenda til al- mannatrygginga og velferð- armála jukust úr 58 þúsund krón- um á mann í 100 þúsund krónur á tímabilinu 1980 - 1992, eða um 72%, miðað við verðlag ársins 1991. Velferðarútgjöldin hafa aukizt úr 15% af útgjöldum ríkis- ins í 18% og eru nú rúmlega 7% af landsframleiðslu í stað 4,8% árið 1980. Þetta kemur fram í riti Þjóðhagsstofnunar um búskap hins opinbera, sem Morgunblaðið vitnaði til í frétt síðastliðinn mið- vikudag. Um þrír fjórðu hlutar útgjalda til þessa málaflokks eru alls konar tekjutilfærslur til ein- staklinga og samtaka, til dæmis elli-, örorku- og sjúkralífeyrir, fæðingarorlof og atvinnuleysis- bætur. 1 riti Þjóðhagsstofnunar kemur fram að útgjöld til heilbrigðismála jukust á árunum 1980-1992 úr 17,6% af útgjöldum hins opinbera í 18,5%, og sem hlutfall af þjóðar- framleiðslu hafa þau aukizt úr 5,63% í 7,28%. Heilbrigðisútgjöld skattgreiðenda hafa aukizt úr 67 þúsund krónum á mann í um 103 þúsund krónur, eða um 54%. Þessar tölur tala sínu máli um vöxt velferðarkerfisins síðastliðin tólf ár. Séu þær settar í samhengi við vöxt landsframleiðslu á sama tímabili, er samanburðurinn slá- andi. Landsframleiðsla á mann árin 1980-1992 hefur aukizt um 11,2%, á sama tíma og velferðar- útgjöld hvers skattgreiðanda hafa hækkað um 72% og heilbrigðisút- gjöldin um 54%! Landsframleiðsl- an á mann er nú um 8% lægri en þegar hún varð mest árið 1987, en hlutfall velferðar- og heilbrigð- isútgjalda hefur hækkað talsvert frá þeim tíma. Það blasir við að tekjur þjóðarinnar standa ekki lengur undir hinu viðamikla vel- ferðarkerfl. Sjálfvirk útgjaldaaukning ríkis- sjóðs er að miklu leyti til komin vegna þessara málaflokka. Áður hefur verið vikið að því hér á þess- um vettvangi hvernig sífellt fleiri lagafrumvörp um velferðarþjón- ustu hafa hlotið samþykki Alþing- is án þess að fjármögnun sé tryggð eða reynt að sjá fyrir, hvaða útgjaldaaukningu þau muni hafa í för með sér í framtíðinni. Þjóðin eldist og sífellt fleiri eiga rétt á þeim bótum, sem velferðar- kerfið úthlutar. Verði ekkert að gert, má gera ráð fyrir að útgjöld ríkisins hækki um milljarð króna á næsta ári, eingöngu vegna breyttrar aldurssamsetningar þjóðarinnar. Verði ekki tekið á málunum strax, verður hin sjálf- virka útgjaldaaukning ríkissjóðs óviðráðanleg. Halli ríkissjóðs verður ekki minni en 13 milljarðar króna á þessu ári og að óbreyttu stefnir í að hann verði 18 milljarðar á næsta ári. Ríkisstjórnin hefur nú sett sér það markmið að ná halla næsta árs niður um tíu milljarða, niður í um átta milljarða króna. Velferðar- og heilbrigðisút- gjöld, sem falla undir heilbrigðis- og tryggingaráðuneytið, eru ná- lega tveir fimmtu hlutar ríkisút- gjaldanna. Eigi ríkisstjórnin að geta náð markmiði sínu um út- gjaldalækkun, verður að taka á þessum málaflokkum og lækka útgjöld til þeirra um að minnsta kosti fjóra milljarða króna á næsta ári. Auk þess verður að grípa til ráðstafana til þess að takmarka vöxt hinna sístækkandi hópa, sem rétt eiga á velferðarbótum. Morgunblaðið hefur áður vikið að nauðsyn tekjutengingar ýmissa almannatrygginga, svo sem ellilíf- eyris, sjúkralífeyris, barnabóta og vaxtagreiðslna. Það er ekki fær leið að lækka aðeins upphæð þess- ara trygginga, sama hver í hlut á. Það verður til þess að þeir, sem í raun og sann þurfa á þeim að halda, bera skarðan hlut frá borði. Aðstoðin á að takmarkast við þá verst settu, ekki þá sem betur mega sín. Aukín þátttaka þeírra betur settu í kostnaði við velferð- arþjónustu verður einnig að koma til. Hvað mælir til dæmis á móti því að þeir, sem leggjast inn á sjúkrahús, greiði fastagjald sem gengur að minnsta kosti upp í fæðiskostnað? Eins og nú háttar til, greiða menn komugjald á slysadeild, en ekkert fyrir sjúkra- húsinnlögn. Kostnaðarþátttaka af þessu tagi þarf þó einnig að taka mið af tekjum viðkomandi til þess að hún nái markrhiði sínu, eins og Morgunblaðið hefur áður fært rök fyrir. Nýskipaður heilbrigðisráð- herra, Guðmundur Árni Stefáns- son, hefur sagt að hann eygi ýmsa möguleika til að lækka út- gjöld í ráðuneyti sínu, en ekki greint nánar frá hugmyndum sín- um. Því miður benda nýleg um- mæli ráðherrans til að hann hygg- ist ekki takast á við útgjaldavand- arin með því hugarfari, sem til þarf. Á fundi Félags frjálslyndra jafnaðarmanna síðastliðið mið- vikudagskvöld sagði ráðherrann að fyrirsjáanlegt væri að fara yrði „allar hinar hefðbundnu leiðir" í ríkisfj'ármálunum á næsta ári. í fyrsta lagi þyrfti að lækka út- gjöld, en í öðru lagi yrði að hækka skatta, og í þriðja lagi ætti ekki að- útiloka erlendar lántökur. Þetta þjóðfélag ber ekki hærri skatta. Erlendar lántökur eru líka komnar að hættumörkum. Erlend lán nema nærri 60% af þjóðar- framleiðslunni. Að fara leiðir skattahækkana og erlendra lána eru úrelt vinstristjórnarúrfæði. Núverandi ríkisstjórn var ekki sett á laggirnar til þess að fara „hefðbundnu" leiðirnar í ríkisfjár- málum, heldur til þess að takast á vicS útgjaldavandann. Guðmund- ur Árni Stefánsson má ekki leggja á flótta frá verkefni sínu áður en það er hafið. Menn hljóta að horfa til hins nýja heilbrigðis- og trygg- ingaráðherra um raunverulegar lausnir á vandanum. Ástin á íslandi er innst í hjarta okkar Þjóðhátíðarræða Davíðs Oddssonar forsætisráðherra Hér fer á eftir hátíðarræða Davíðs Oddssonar forsætisráð- herra flutt á þjóðhátíð í Reykja- vík 17. júní síðastliðinn: Við hitturnst hér á hátíðisdegi og fögnum 49 ára afmæli íslenska Iýð- veldisins. Þessi dagur er umfram aðra dag helgaður þjóðinni allri, hugsjónum hennar, tilfinningum og sögu. Vart fínnst betri staður en þessi fyrir hátíðardagskrá þjóðhátíð- ardags. Austurvöllur í hjarta höfuð- staðar landsins, með alþingishúsið á aðra hönd og styttu þjóðskörungsins á hina. Standmynd Jóns forseta minnir á forystu hans, festu og þrautseigju. Obilandi trú Jóns Sig- urðssonar á málstað þjóðarinnar, trú sem byggði á traustri þekkingu á sögu hennar, var vopnið sem dugði honum og þeim sem í fótspor hans fylgdu til fullnaðarsigurs. Þess vegna er flaggið sem svo víða er við hún á þessari stundu, sigurfáni og 17. júní sigurdagur íslenskrar þjóðar. En þótt baráttu þjóðfrelsismanna, sem var barátta unnin í umboði sér- hvers íslendings, lyki með fullum sigri, blandaðist þeim ekki hugur um að sigurgangan sú var ekki end- ir, heldur miklu fremur upphaf. Fá- menn þjóð í harðbýlu landi er örugg uppskrift að erfiðri glímu, sem eng- an enda tekur. í þeirri glímu verða íslendingar að vinna hverja lotu, því þeir hafa ekki efni á að tapa neirini þeirra. Þetta eru leikreglurnar, sem lífsbaráttan á íslandi lýtur, þetta eru leikreglur sem við þ'ekkjum og hræð- umst ekki, þó að við hljótum að sýna þeim hæfilega virðingu. Eirmynd Jóns Sigurðssonar beinir steindum sjónum að alþingishúsinu, húsinu, sem var reist aðeins tveimur árum eftir lát hans, til þess að vera vettvangur undirbúnings lokasnerr- unnar um heimastjórn, fullveldi og lýðveldi. En um leið átti þetta hús úr höggnum steini að vera vinnustaður lýðræðisins eða fremur verkstæði þess. Þar skyldi endahnútur hinnar innlendu dægurbaráttu vera bund- inn hverju sinni, hvort sem smíða- stykkið væri ný löggjöf eða ný ríkis- stjórn í samræmi við þann þjóðar- vilja, sem almennum kosningum var ætlað að mæla. Þeir sem valdir hafa verið til starfa á Alþingi hafa löngum búið við þunga gagnrýni, sjálfsagt misréttláta eins og gengur, en undan slíkri gagnrýni getur þjóðþingið ekki beðist og raunar naumast án verið. Stundum er haft á orði að ekki sé undarlegt þótt álit Alþingis hljóti að vera misjafnt alla tlð. Að minnsta kosti sé ekki nokkurn annan vinnu- stað að finna í landinu þar sem helft- in af þeim sem þar starfa í þjóðarum- boði reynir að sýna fram á að hinn hlutinn sé oftast á villigötum, ef ekki illa meinandi, þá fram úr hófi illa verki farnir. Þeim sem þannig finna að er síð- an svarað í svipuðum stíl og gjarnan rifjað upp að síst hafi þeir verið betri þegar þeir fóru með stjórn mála. Þess háttar tog eru áratuga gömul og enn árviss. Víst er að stjórnmálaumræðan er persónulegri hér á landi en víðast annars staðar 9g kannski er rétt sem sagt er, að ísland sé pólitískt veðravíti. En sem betur fer er sú mynd sem þannig er upp dregin af hinu ís- lenska þjóðþingi og þjóðfélagsum- ræðunni aðeins lítill hluti af veruleik- anum og sanngjörn skoðun mun sýna, að innan þykkra veggja al- þingishússins hafa í áranna rás fengist niðurstöður, sem þjóðinni hafa reynst heilladrjúgar. íslending- ar geta um flest borið sig stoltir saman við aðrar þjóðir. í sumum greinum stöndum við ekki verr en þær þjóðir sem ágætlega standa og í allmörgum efnum sitjum við fremst á þeim bekk, sem best þykir skipað- ur. Þessum árangri hefðum við ekki náð nema sáttarviljinn væri iðulega sundrungarþörfinni yfirsterkari. Nýlega urðum við vitni að því, að sundrungarfjandanum var stjakað myndarlega til hliðar og öflugar þjóðlífsfylkingar tóku höndum sam- an um að marka völl, þar sem vinna Talsverð eftirspurn eftir lóðum á höfuðbo Mun fleiri lóðum ú að í Reykjavík en í MUN FLEIRI lóðum undir íbúðarhúsnæði var úthlutað í Reykjavík fimm fyrstu mánuði þessa árs en á sama tíma í fyrra. Þannig var til dæmis á þeim tíma úthlutað 51 einbýlishúsalóð í borginni, að frádregn- um þeim sem skilað var inn, samanborið við 13 lóðir á síðasta ári. Að sögn skrifstofustjóra borgarverkfræðings, má ætla að skýringin á þessari auknu eftirspurn sé sú, að á seinni hluta síðasta árs hafi regl- ur um greiðslu gatnagerðargjalda verið rýmkaðar þannig að fyrsta greiðsla hafi verið lækkuð og afborgunum fjölgað. Bæjarsrjórinn í Kópavogi segir að bæjarfélagið virðist hafa sloppið við samdrátt í byggingariðnaðinum og þar megi frekar tala um þenslu eins og ástand- ið sé nú. I Garðabæ og Mosfellsbæ segjast menn vissulega vita af sam- drættinum en þó geti þeir ékki kvartað yfir sínum hlut. I Hafnarfirði hefur verið úthlutað færri lóðum í ár en í fyrra, en bæjarritari telur að auk samdráttarins geti það stafað af því að ekki hafi verið boðið upp á lóðir fyrir einbýlishús á einni hæð í ár, en eftir þeim hafi verið mikil eftirspurn í fyrra. Ágúst Jónsson, skrifstofustjóri borgarverkfræðingsins í Reykjavík, segir að mun fleiri lóðum hafi verið úthlutað í borginni frá áramótum en á sama tíma í fyrra. Þannig hafi á fimm fyrstu mánuðum ársins verið úthlutað 51 lóð fyrir einbýlishús, ef frá sé dreginn fj'öldi þeirra sem skil- að hafi verið inn, 20 lóðum fyrir rað- og parhús og lóðum fyrir 117 íbúðir í fjölbýli. Á fyrstu fimm mán- uðum ársins 1992 hafi aðeins verið úthlutað 13 lóðum fyrir einbýlishús, tveimur fyrir parhús og skilað hafi verið inn lóðum fyrir fleiri íbúðir í fjölþýli en úthlutað hafi verið. Ágúst tekur f ram að þessi saman- burður segi auðvitað ekki alla sög- una, því óvenju mörgum lóðum hafi verið úthlutað á seinni hluta síðasta árs. Reglum um gatnagerðargjöld hafi verið breytt 18. ágúst í fyrra þannig að hlutfall fyrstu greiðslu hafí lækkað og afborgunum dreift á lengri tíma. Ljóst sé að þessi breyt- ing hafi skipt miklu máli. Svo sé málum þannig háttað, að miklar sveiflur geti komið í eftirspurn eftir lóðum og ýrnsir þættir haft þar áhrif. Að sögn Ágústs eru lóðirnar, sem borgin hefur úthlutað að undan- förnu, að langmestu leyti í Rima- hverfi og næstu lóðaúthlutanir verða einnig þar. Færri úthlutanir í Hafnarfirði Gunnar Rafn Sigwbjörnsson, bæj- arritari í Hafnarfirði, segir að frá áramótum og fram til 1. júní hafi verið úthlutað 20 lóðum undir íbúð- arhús í Hafnarfirði. Þar af hafi verið 11 lóðir fyrir tveggja hæða einbýlis- hús, 8 undir raðhús og ein undir 24 íbúða fjölbýlishús. Á sama tíma í fyrra hafi verið úthlutað 53 lóðum undir íbúðarhúsnæði, þar af 34 und- ir einbýlishús, 13 raðhúsalóðum og 6 fyrir fjölbýlishús. Gunnar Rafn segir, að í þessu komi auðvitað fram áhrif ástandsins í efnahagsmálum. Hins vegar segi þessar tölur ekki alla söguna, því það hafí mikil áhrif á eftirspurnina hvernig lóðir séu í boði. Þannig hafi verið mikil eftirspurn eftir lóðum undir einbýlishús á einni hæð í bæn- um og hægt hafí verið að mæta því í fyrra, en í ár hafí slíkar lóðir hins vegar ekki verið í boði. Að sögn Gunnars Rafns hefur Hafnarfjarðarbær nú á boðstólum lóðir í Mosahlíð í Setbergslandi og einnig nokkrar á Hvaleyrarholti. Þá geti verið, að á síðari hluta þessa árs eða á því næsta verði hægt að byrja úthlutun á lóðum fyrir 65 íbúð- ir á svokölluðum Einarsreit í miðjum gamla bænum, en búast megi við að þær verði auðseljanlegar vegna góðrar staðsetningar. Garðbæingar kvarta ekki Ingimundur Sigurpálsson, bæjar- stjóri í Garðabæ, segir að það sé greinilega einhver samdráttur í eftir- spurn eftir lóðum á höfuðborgar- svæðinu, en Garðbæingar þurfi hins yegar ekki að kvarta yfir sínum hlut. í bænum hafi framboði lóða verið stillt í hóf og við það miðað að út- hluta ekki lóðum fyrir nema milli 60 og 70 íbúðir á ári. Ingimundur segir, að það sem af er þessu ári hafi verið úthlutað 20 lóðum í bænum; 18 til byggingar einbýlis- og parhúsa og tveimur til byggingar fjölbýlishúsa með alls 34 íbúðum. Alls geti bærinn boðið upp á milli 50 og 60 lóðir um þessar mundir, aðallega í Mýrum en einnig í Hæðahverfi. Minni og ódýrari hús Róbert Agnarsson, bæjarstjóri í

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.