Morgunblaðið - 22.03.1994, Blaðsíða 27

Morgunblaðið - 22.03.1994, Blaðsíða 27
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 22. MARZ 1994 27 Endanlegar afskriftir útlána ríkis viðskiptabankanna 1993 Fiskeldi Landsbanki 2.306,3 millj.kr. Sjávar- útvegur Iðnaður 321,9 m.kr. Verslun (235,2 m.kr.) Einstaklingar (234,6 m.kr.) 5,9%, Þjónusta (137,0 m.kr.) '— 2,3%, Byggingarverktakar(52,2m.kr.) — 1,5%, Annað (32,8 m.kr.) Þjónusta Búnaðarbanki 876,8 millj.kr. Iðnaður Verslun (169,6 m.kr.) A 7%, Sjávarútvegur (41,5 m.kr.) , Einstaklingar (36,3 m.kr.) - 3,0%, Byggingarverkt. (26,0 m.kr.) -1,8%, Annað (15,7 m.kr.) Ríkisbankarnir töpuðu 3,2 milljörðum króna á árinu 1993 samanlagt 270 millj. afskrif- aðar vegna lána til einstaklinga RIKISBANKARNIR tveir Landsbanki íslands og Búnaðarbanki íslands afskrifuðu samtals tæplega 3,2 milljarða króna á síðasta ári að því er fram kom í svari viðskiptaráðherra við fyrirspurn Ingibjargar Pálmadótt- ur á Alþingi í gær um hvernig útlánatöp ríkisbankanna skiptust eftir atvinnugreinum. Mest var tap vegna útlána til fiskeldis tæpar 700 milljón- ir króna og vegna lána til sjávarútvegs 640 milljónir og eru þetta nær eingöngu lán frá Landsbankanum. Einnig voru verulegar afskriftir vegna lána til iðnaðar, 586 milljónir, þjónustu, 460 milljónir og til verslunar rúmar 400 milljónir. Samtals 270 milljónir eru hins vegar afskrifaðar vegna lána til einstaklinga, samanborið við 204 milljónir árið 1992 og 57 milljónir árið 1991. '92 '93 '91 '92 ’93 ávöxtunar- Meðalvextir vísi- 3-5 ára tölubundinna skírteina útlána bankanna leg ávöxtun hluthafa lugleiðum 1991-93 manburður við ariskírteini og bankavexti luta- allið m milljarða króna á árslokaverðlagi 1993 á tímabilinu 1988-1990. Eiginfjárhlutfall komið á hættustig? Flugrekstur hvarvetna í heimin- um hefur verið erfiður undanfarin ár, og í þeim efnum eru Flugleiðir engin undantekning. Taprekstur félagsins árið 1992 reyndist nema 134 milljónum króna og á liðnu ári nam hann 188 milljónum króna. í reynd var útkoma félagsins bæði árin verri en þessum tölum nemur, því lækkun tekjuskattsskuldbind- ingar Flugleiða frá liðnum árum er færð til tekna í rekstrarreikningi og bætir þannig afkomuna. Tap Flugleiða fýrir tekju- og eignaskatt var á liðnu ári 372 milljónir króna, og á árinu 1992 var sambæriteg tala 298 milljónir króna. Á aðal- fundi félagsins nú á fimmtudag var samþykkt sú tillaga stjórnar að greiða engan arð í ár, í ljósi lakrar afkomu félagsins á liðnu ári, en í fyrra var eins og kunnugt er greidd- ur út 7% árður. Eiginljárhlutfall Flugleiða er nú 16% og hefur lækkað úr 18% í árs- lok 1992. Þessi staða hlýtur að vera forsvarsmönnum félagsins áhyggju- efni, m.a. í ljósi þess sem segir í ársskýrslu Flugleiða árið 1990, und- ir fyrirsögninni „Öflugt fyrirtæki“ (bls. 21): „Það er markmið félagsins að eigið fé sem hlutfall af eignum verði ekki lægra en 25%.“ Augljós- lega hefur jafnt og þétt sigið á ógæfuhliðina hjá Flugleiðum, að því er eiginfjárhlutfallið varðar, því þegar tilvitnuð orð birtust í árs- skýrslunni 1990, þá var eiginfjár- hlutfallið 22,5%. Sigurður Helgason, forstjóri Flugleiða, segir í ársskýrslu Flug- leiða fyrir liðið ár, er hann víkur að eiginfjárstöðu félagsins: „Félagið hefur fjarlægst markmið sitt um 25% eiginfjárhlutfall. Því verður sem fyrst að snúa rekstri félagsins til betri vegar þannig að hann skili hagnaði auk þess sem auka þyrfti hlutafé. Hlutafjármarkaðurinn hér á landi hefur verið í mikilli lægð og því hefur ekki verið ráðist í hluta- fjárútboð.“ Heildareignir Flugleiða í árslok 1988 á árslokaverðlagi 1993 voru 7,7 milljarðar króna og eiginfjár- hlutfallið var 42%. Heildareignir félagsins í árslok 1993 voru 24,4 milljarðar króna, auk langtíma- skuldbindinga upp á 3,5 milljarða króna, vegna leigusamninga á Fokkerflugvélum, sem félagið hefur ekki full not fyrir. Eiginfjárhlutfall- ið í árslok í fyrra var, eins og áður segir, komið niður í 16%. Það gæti bent til þess að stjórnendur félags- ins hafi farið of geyst í fjárfestingar sl. sex ár og fjárfest umfram getu félagsins og þannig stofnað fjár- munum hluthafa í hættu. Markmið um ávöxtun hlutafjár ekki náðst Það er ljóst, að markmið stjórn- enda Flugleiða, að því er varðar ávöxtun hlutafjáreignar hluthaF anna, hafa engan veginn náðst. í ársskýrslu félagsins fyrir árið 1989 segir m.a. undir fyrirsögninni „Þjón- usta í þágu hluthafa“: „Hluthafar félagsins skapa eigin fé þess í upp- hafi og gera því kleift að ráðast í fjárfestingar og hefja rekstur. Ár- legur fundur hluthafa er æðsta vald í málefnum félagsins. Hlutafé í Flugleiðum er nú 1.095 milljónir króna. Starfsfólk fyrirtæk- isins er ábyrgt gagnvart hluthöfum, sem hafa falið því umsjón fjármuna sinna. Það er markmið Flugleiða að litið sé á hlutabréf í félaginu sem vænlega langtímaljárfestingu. Til að félagið geti haldið áfram uppbyggingu og öflugri samkeppni á flugleiðum sínum þarf það tiltrú. Sú tiltrú byggir á því, að hlutafé beri ávöxt, að minnsta kosti til jafns við aðra kosti sem bjóðast. Sú tiltrú aflar félaginu nýrra hluthafa og styrkir hina cldri. Það er nú mark- mið Flugleiða, að ávöxtun hlutafjár í félaginu verði um 5-7% meiri en af áhættulausum fjárfestingum, eins og til dæmis ríkisskuldabréf- um.“ Sé litið til þess að raunávöxtun þriggja til fimm ára spariskírteina ríkissjóðs undanfarin þrjú ár hefur verið á bilinu 6,7-8,2%, en árleg ávöxtun hluthafa þessi ár verið nei- kvæð á bilinu 11-27,6%, er augljóst að því fer víðsfjarri að Flugleiðir bjóði hluthöfum sínum upp á 5-7% betri ávöxtun en er af áhættulaus- um fjárfestingum. Hluthafar ekki of sælir Auðvitað eru hluthafar, sem eiga fjármuni bundna í hlutafjáreign í Flugleiðum, ekkert of sælir af hlut- skipti sínu um þessar mundir, og gætu því hugsað sem svo, að hefðu þeir selt hlut sinn í Flugleiðum fyr- ir þremur árum eða svo, eða þegar gengi hlutabréfa Flugleiða var meira en tvöfalt hærra en það er í dag, þá hefðu þeir getað ávaxtað sitt pund mun betur en það hefur ávaxtast í rekstri Flugleiða. Gengi bréfa Flugleiða var um áramótin 1990-1991 2,41, en nú um síðustu áramót var það einungis 1,10. Gengið reis lítillega í upphafi árs, en féll aftur um 7% þegar af- komutölur Flugleiða fyrir liðið ár kvisuðust út um 10. mars og var þá skráð 1,06. Miðað við gengi hlutabréfa í Flugleiðum upp á 1.06 hefur markaðsverðmæti hlutafjár- ins því fallið um 83 milljónir króna frá áramótum. Markaðsverð hlutabréfa í Flug- leiðum um síðustu áramót var ein- ungis 58% af bókfærðu eigin fé sem er óvenju lágt hlutfali. Kann það að lýsa vantrú markaðarins á að félagið geti skilað viðunandi arð- semi á eigið fé. Ef stjórnendum Flugleiða tekst að snúa óheillaþróun síðustu ára við og nái þeir að skila viðunandi ávöxtun á eigið fé, má ætla að gengi hlutabréfa Flugleiða hækki verulega í ljósi þess að mark- aðsverð er nú rétt liðlega helmingur af bókfærðu verðmæti eigin fjár. Takist Flugleiðum að styrkja fé- lagið til muna, til dæmis með því að bæta eiginfjárhlutfallið umtals- vert, svo sem með hlutafjárútboði, er vísast að þá muni gengi hluta- bréfa Flugleiða hækka. Vandamál Flugleiða sl. sex ár er að afkoma félagsins hefur verið óviðunandi og sú staðreynd endurspeglast í mark- aðsvirði hlutafjárins. Það sem fjár- festar eru tilbúnir til þess að greiða fyrir hlutabréf er núvirði vænts hagnaðar af fyrirtækinu. Miðað við markaðsvirði Flugleiða um þessar mundir má telja að fjárfestar telji félagið ekki fært um að skila viðun- andi ávöxtun til lengri tíma, til dæmis meðalútlánavöxtum bank- anna. Hafa verður í huga, í þessu sambandi, að þegar eiginfjárhlut- fallið er orðið jafnlágt og hjá Flug- leiðum um þessar mundir, þá eykst áhættan til muna, að því er varðar verðsveiflur. Raunar þarf ekki nema nokkurra prósenta verðsveiflu á markaðsverði flugvéla í eigu Flug- leiða til þess beinlínis að eigið fé félagsins þurrkist út. Ef félagið hefði mun styrkari eiginfjárstöðu, 40-50%, þyldi það mun betur ein- hverjar markaðssveiflur á verði flugvélanna. Ekki á vísan að róa Þeir sem festa fjármuni sína í hlutafé í fyrirtæki í flugrekstri geta sennilega aldrei gert sér vonir um að hljóta trygga, örugga og sívax- andi raunávöxtun af því áhættufé. Enda bendir margt til þess, að ýmsir þeir sem eiga fjármuni bundna í hlutabréfum Flugleiða, séu ekki endiiega þar með að binda fjár- muni í von um skjótan, mikinn og auðtekinn arð, heldur er það svo, að hugsjónir ráða ferðinni hjá ýms- um hluthöfum — þ.e. að vera þátt- takandi í rekstri fyrirtækis, sem gerir fólki kleift að komast til og frá landinu, eða á milli staða hér innanlands. Jafnframt eru margir þeirra sem líta á fjárfestingu sína sem fjárfest- ingu til langs tíma og þeir gera sér í hugarlund að á endanum muni þeir, eða jafnvel afkomendur þeirra, uppskera eins og þeir hafa sáð. Hvað sem því líður, þá er útkoma Flugleiða á undanförnum árum óviðunandi: „Rekstrarafkoma Flug- leiða árið 1993 er óviðunandi,“ sagði stjórnarformaðurinn m.a. í ræðu sinni „Það er ljóst, að fyrirtækið starfar líkt og önnur flugfélög við erfiðar kringumstæður. Það breytir þó engu um það, að það er megin- verkefni ársins 1994 að snúa tap- rekstri í hagnað," sagði hann einnig. Það hlýtur að vera skynsamleg ákvörðun að greiða ekki út arð til hluthafa, þegar ekki gengur betur í rekstri en raunin er, að því er varðar rekstur Flugleiða um þessar mundir. Hlutafé í fyrirtækjum er áhættufé, og hluthafar verða að bíta í það súra epli, að fá engan arð, þegar enginn rekstrarafgangur er. í ljósi þess að hluthafar ætlast til þess að fá arð af hlutafé sínu, þá verður það að skoðast sem viss sigur fyrir stjórn félagsins, að einungis tveir hluthafar tóku til máls á aðalfundi félagsins nú á fimmtudag, og gagn- íýndu þá ákvörðun að greiða ekki arð. Þeir hiuthafar sem rætt hefur verið við, eftir fundinn, hafa sagt að það hljóti að vera erfið ákvörðun að taka, að greiða ekki arð til hluthafa, og enn erfiðara að kynna þá ákvörð- un hluthöfum og veija. En í ljósi þeirrar afkomu sem félagið hafi búið við að undanfömu, telji þeir að rétt hafi verið að ákveða engar arðgreiðsl- ur í ár. Að þeirra mati væri erfítt að réttlæta arðgreiðslur við þessar aðstæður fyrir lánardrottnum félags- ins, eins og stjórnarformaðurinn vék að í ræðu sinni. Afskriftir ríkisbankanna á árinu 1993 skiptast þannig að Landsbankinn afskrifaði 2,3 milljarða og Búnað- arbankinn og Búnaðarbankinn rúmar 870 milljónir. Samsvarandi afskriftir útlána á árinu 1992 var rúmar 1.600 milljónir, 270 milljónir hjá Búnaðar- bankanum og 1.326 milljónir hjá Landsbankanum, 1.270 milljónir á ár- inu 1991 1.141 milljón hjá Landsbank- anum og tæpar 130 milljónir hjá Bún- aðarbanmkanum og tæpar 220 milljón- ir á árinu 1990, 140 milljónir hjá Bún- aðarbankanum og rúmar 78 milljónir hjá Landsbankanum. Um 30% útlánatapa Landsbankans á árinu 1993 er í fiskeldi, 26% í sjáv- arútvegi, 14% í iðnaði og um 10% á lánum til verslunar og sama hlutfall er afskrifað vegna lána til einstakl- inga. Þá afskrifaði bankinn 234 millj- ónir vegna lána til einstaklinga, en 170 milljónir árið áður sem þá var 12,7% af heildarútlánatöpum. Samsvarandi hlutfall var 3,4% árið 1991. Á árinu 1992 mátti hins vegar rekja tæp 40% af útlánatöpum Landsbankans til sjáv- arútvegs, tæp 20% til iðnaðar og um 10% til fískeldis. Þórður Sverrisson segir að í Drewry-skýrslunni séu upp- og útskip- unargjþld birt á verðlagi hvers árs, en ekki uppreiknuð til fasts verðlags. Slík framsetning á þróun verðlags sé ekki viðhöfð hérlendis, livorki af opin- berum aðilum né fjölmiðlum. Hægt sé að sýna fram á að vara og þjón- usta á Islandi hafi hækkað um tugi prósenta á liðnum áratug ef ætlunin sé að villa um fyrir almenningi með Búnaðarbankinn tapaði hlutfallslega mest á lánum til þjónustu á árinu 1993 eða tæplega 37%. 30% afskriftanna var vegna lána til iðnaðar, tæp 20% vegna lána til verslunar, tæp 5% vegna lána til sjávarútvegs og rúm 4% vegna lána til einstaklinga. Samsvarandi skipting útlánatapa á árinu 1992 var að mest tapaðist vegna útlána til byggingar- verktaka tæp 24%, 20% vegna lána til iðnaðar, tæp 18% vegna lána til þjón- ustu, 15% vegna iána til verslunar og tæp 13% vegna lána til einstaklinga. Gera má ráð fyrir að tap ríkissjóðs, ríkisbanka og sjóða í eigu hins opin- bera vegna gjaldþrota hafi numið allt að sjö milljörðum króna árið 1992, allt að 5,5 milljörðum árið 1991 og um tveimur milljörðum króna árið 1990. Þessar upplýsingar komu fram í svari við fyrirspurn frá Guðrúnu Helgadóttur fyrr á yfirstandandi þingi. I svarinu er hins vegár lögð áhersla á að óvarlegt sé að draga sterkar álykt- anir af þessum niðurstöðum þar sem talnagrunnurinn sé veikur og um sé að ræða endanlega afskrifaðar kröfur vegna gjaldþrota sem hafi átt sér stað alllöngu áður. þessum hætti. Þórður segir samtök umboðsmanna skipafélaga hafa á undanförnum árum hafa haft samráð við Verðlags- stofnun um breytingar á upp- og út- skipunargjaldskrám. án þess að Eim- skip hafi átt nokkra aðild að þeim samtökum, hafi almennt verið tekið mið af taxtabreytingum þeirra við breytingar á gjaldskrám Eimskips fyrir upp og. útskipun. Þórður Sverrísson um upp- og útskipunargjöld Hafa lækkað að raungildi um 3-4% ÞÓRÐUR Sverrisson, framkvæmdastjóri flutningasviðs Eimskips, hafnar þeirri niðurstöðu Drewrys skýrslunnar að upp- og útskipunargjöld hér á landi hafi hækkað umfram launa- og verðlagsþróun. Frá 15. mars 1988, og þar til síðasta gjaldskrárbreyting liafi verið gerð á upp- og útskipunar- gjaldskrá Eimskips 26. júlí 1993, hafi þessi gjöld þvert á móti lækkað um 3-4% að raungildi. Er þá iniðað við verðlag í mars 1994 og tekið mið af þróun byggingarvísitölu, sem hann segir að sé almennt sé lögð til grundvallar við samanburð af þessu tagi hér á landi. P

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.