Morgunblaðið - 20.05.1995, Qupperneq 22

Morgunblaðið - 20.05.1995, Qupperneq 22
22 LAUGARDAGUR 20. MAÍ 1995 MORGUNBLAÐIÐ L AÐSENDAR GREINAR Forvarnir fyr- ir ungt fólk Á ÞEIM tæpu tveimur áratug- um sem SÁÁ hefur starfað hafa rúmlega tuttugu þúsund íslend- ingar leitað eftir aðstoð hjá sam- tökunum. Tólf þúsund einstakl- ingar hafa leitað sér meðferðar vegna áfengissýki og yfir átta þúsund manns hafa leitað sér hjálpar vegna þess að einhver þeim nákominn hefur átt við áfengisvanda að stríða. Vandamál áfengissjúkra eru aðeins einn angi af þeim fjölmörgu vandamálum sem tengjast neyslu vímuefna hér á landi. Ofurölvun er. hér tíðari en víða ann- ars staðar og vímu- efnaneysla unglinga sem hefur sérstakar hættur í för með sér hefur verið hér áber- andi, svo eitthvað sé nefnt. Sá tollur sem samfélagið greiðir vegna þessara vanda- mála er óhemju hár. Skemmdarverk og glæpir auk fjölmargra dauðsfalla, slysa og óhappa, útheimtir sársauka þeirra sem hlut eiga að máli og fjármuni samfélags- ins alls. Tvær meginleiðir í forvörnum Á undanfömum árum hefur það heyrst æ oftar í umræðunni að taka þurfi upp öflugar forvamir Ofurölvun er hér tíðari en víða annars staðar, segir Vilhjálmur Jens Árnason, og vímuefna- neysla unglinga sem hefur sérstakar hættur í för með sér hefur ver- ið hér áberandi. og að með þeim sé hægt að stemma stigu við þeim vanda sem rætt var um hér að ofan. Þegar kemur að forvörnum er talað um tvær meginleiðir til að draga úr vímuefnaneyslu og vandamálum henni samfara: Önn- ur aðferðin miðar að því að hafa áhrif á það hversu mikið magn vímuefna er í umferð og torvelda aðgengi að því. Settar em reglur um það hvaða vímuefni eru lögleg og hver ekki, hvetjir megi selja löglegu efnin og hvar, hvaða verði þau séu seld og einnig hvaða ald- urshópar megi kaupa þau svo eitt- hvað sé nefnt. Hin aðferðin hefur það að marjí- miði að hafa áhrif á þá sem neyta efnanna, eða koma hugsanlega til með að neyta þeirra, og draga þannig úr eftirspurn eftir þeim. Lagt inn fyrir framtíðina Þeir sem hafa það að markmiði að minnka eftirspurn eftir vímu- efnum höfða til einstaklinganna sjálfra. Hér er megináherslan lögð á að ráðast gegn viðhorfum og aðstæðum sem gætu reynst hvetj- andi fyrir þá sem ekki eru byrjað- ir neyslu vímuefna, eða gætu við- haldið neyslu þar sem hún er óæskileg. Unga fólkið er hér í lykilstöðu. Ef hægt er að ná til einstaklingsins áður en hann byrj- ar neyslu vímuefna og gerir hana að vana er hægt að hafa áhrif á hegðun hans og beina henni í annan farveg. Með þessu getur margt áunnist. Unnið er gegn unglingadrykkju, sem er sérstak- lega hættuleg. Auk þess er hugs- anlega hægt að hafa áhrif á það hvernig neysluvenjum þeir koma sér upp ef þeir fara síðar meir að drekka og hversu fljótt þeir leita sér hjálpar ef drykkjan verður vandamál. Þannig leggja menn inn fyrir framtíðina og geta haft áhrif á þann heildarvanda sem rætt var um hér að framan. SÁÁ og unga fólkið Samhliða því meðferðarstarfi sem SÁÁ hefur unnið, eða allt frá árinu 1979, hafa full- trúar frá SÁÁ farið í skóla og talað við unglinga um alkóhól- isma. Eftir því sem reynsla þeirra sem að þessu hafa komið hef- ur aukist hafa áhersl- urnar breyst og einnig aðferðir við framsetn- ingu fræðsluefnis. Það hefur þó alltaf verið meginmarkmið þessa starfs að vinna gegn fordómum og hvetja til umræðu. Árangur- inn er ótvíræður. Fólk virðist nú vera sér meðvitaðra um ein- kenni alkóhólisma og þá meðferð sem í boði er og leitar sér því hjálpar á fyrri stigum sjúk- dómsins, áður en fjölskyldan eða atvinnan hefur tapast. í ljósi þess að almenn þekking á eðli sjúk- dómsins hefur aukist hefur verið ákveðið að breyta um áherslur í þessu starfí og gera það markviss- ara. Ætlunin er að upplýsa ungl- inga meira um aðrar afleiðingar af vímuefnaneyslu en þær sem lúta bara að alkóhólisma. Fjalla þarf um ofurölvun og háa slysatíðni henni samfara og hvemig vímuefn- in virka með ólíkum hætti á ungt fólk og þá sem eldri eru svo eitt- hvað sé nefnt. Samfara þessu er það ætlun samtakanna að leiðbeina foreldrum um það hvemig hægt sé að draga úr líkum á því að börn þeirra fari að neyta vímuefna. Þeg- ar hafa verið haldnir fundir með foreidrum, en auk þess hefur verið gefinn út ítarlegur bæklingur sem er þeim ætlaður. Þekkingin er til staðar Það hefur ávallt verið ætlun SÁÁ að stíga skrefið enn lengra á sviði forvama. Þannig er hægt að nýta þá miklu þekkingu sem orðið hefur til hjá SAÁ á síðustu átján ámm, í gegnum samtöl við yfir tuttugu þúsund áfengissjúklinga og aðstandendur þeirra. Þetta er þekking sem læknar, sálfræðingar og ráðgjafar hafa aflað á því hvernig neysla vímuefna þróast og þau áhrif sem hún hefur á líkam- legt og andlegt atgervi manna og félagslega stöðu þeirra. í því for- vamarstarfi sem samtökin em nú að fara út í og beinst hefur að unglingum og foreldmm þeirra er ómetanlegt að hafa þetta bakland. Til að geta nýtt möguleikana til fulls og fylgja þessu máli eftir þarf þó nokkuð fjármagn. Ágóðan- um af Álfasölu SÁÁ sem fram fer nú um helgina verður því varið til þessa málaflokks. Það er grundvallarforsenda þess að vel takist til í forvörnum að allir leggi sitt _af mörkum. Næstu helgi verður Álfasalan, hin árlega fjáröflun SÁÁ. Ágóðanum verður varið til forvarnastarfa í þágu unga fólksins. Með því að kaupa Álfinn leggur þú þitt af mörkum og leggur um leið inn fyrir framtíðina. Höfundur er fræðslu- og forvarnarfulltrúi SÁÁ. Vilhjálmur Jens Árnason Svolítið meira um tölvupóst MIKIL kvöl er kímni- gáfan. Örlítill greinar- stúfur minn í Morgun- blaðinu fyrir nokkram dögum vegna tilboðs hins nýja menntamála- ráðherra um að menn hafi samband við hann í tölvupósti og hann heiti nú bjom@centr- um.is hefur valdið miklu uppnámi. Ráðherrann er sár við mig, höfundur Reykjavíkurbréfs Morg- unblaðsins setur ofan í við svo fávísa konu og í blaðinu í dag birtist grein undir fyrirsögn- inni rhbriem@is- mennt.is, sem er tölvuheiti höfundar- ins Ragnheiðar Briem menntaskóla- kennara. Þetta fólk bregður mér um íhaldssemi og skilningsleysi á sam- skiptatækni nútímans. Einhver sagði Ragnheiði Briem meira að segja að engir væra eins íhaldssamir og Al- þýðubandalagsmenn! Vel kann það að vera rétt, enda hafa einungis rót- tækir menn efni til að vera íhalds- samir. En í íhaldssemi þeirra á hrok- inn ekki heima. Hann á heldur ekki heima í þessum viðbrögðum við greinarstúfnum mín- um. Ég skil mætavel að menntafólk sé himinlifandi yfír því að hafa nú loksins komist í kallfæri við mennta- málaráðherra þjóðarinnar og íyrirgef því fyllilega að fínnast ekkert fyndið að hann heiti nú bjom centram.is. Þetta fólk hefur þekkingu á tölvum og þarf á þeim að halda og hefur oftlega aðgang að þeim ásamt mót- aldi á vinnustöðum sínum sér að kostnaðarlausu. En sá hópur er miklu stærri sem hvorki hefur tíma til að afla sér þekkingar né aðgangs að slík- um tækjum án verulegra útgjalda og þarf reyndar ekkert á þeim að halda. Þar sem ætla má að biðlisti mennta- málaráðuneytisins styttist nú vera- lega, ættu tölvulausir foreldrar skóla- bama ekki að þurfa að bíða í heilt ár eftir viðtalstíma við ráðherrann og er það vel. Við getum þvi öll haldið góða skap- inu. Menntamálaráð- herra á auðvitað heiður skilinn fyrir að bjóða þessa þjónustu þeim sem hana geta þegið. En öll starfsemi stofn- ana ríkisins verður að vera aðgengileg öllum landsmönnum. Sú spuming hlýtur því að vakna hvernig tryggt sé að öll skjöl ráðuneyt- anna séu geymd í að- gengilegu formi eða, vistuð á þann hátt að þau megi jafnan kalla fram. Mér er raunar kunnugt um að í sum- um ráðuneytunum hef- ur ekkert verið gert til að tryggja þetta. Þá skortir stórlega á löggjöf um upplýsingar um persónulega hagi manna, enda hafa deilur komið upp um þau efni, og á Alþingi þar mikið Mín vegna, segir Guð- rún Helgadóttir, má öll þjóðin eiga tölvur og mótöld. verk óunnið. Á þetta hef ég þráfald- lega bent bæði á Alþingi og sem ræðumaður á þingi DECUS, samtaka tölvufræðinga. Lögin um skráningu og meðferð persónuupplýsinga frá 1982 og 1989 þarfnast tvímælalaust endurskoðunar. Ég hef einnig bent á þá gífurlegu fjármuni sem farið hafa til tölvuvæð- ingar ríkisins. Hefur þar oft verið farið fremur af kappi en forsjá. Og það era fleiri en ég þeirrar skoðun- ar. í skýrslu Ríkisendurskoðunar og yfírskoðunarmanna ríkisreiknings fyrir árið 1991 segir svo: „Yfirskoðun- armenn telja að taka verði á tölvu- málum ríkisins og ríkisstofnana með markvissari hætti en gert hefur ver- ið. Ekki er kunnugt um að til sé nein samræmd opinber stefna í tölvu- málum ríkisins þó að til þessa mála- Guðrún Helgadóttir flokks sé árlega varið að því að talið er þremur milljörðum króna.“ Vegna fyrirspuma minna á Alþingi var nokkur vinna lögð í að skoða þessi mál, en meira þarf til. Um aðra þætti tölvumála mætti einnig ræða. Áhugamenn um ís- lenska tungu, t.d. fólk eins og Ragn- heiður Briem, hljóta að hafa velt fyrir sér áhrifum taumlausrar tölvu- notkunar bama og unglinga í stað bóklesturs. Og nú hafa komið fram efasemdir um hollustu hennar á lík- amsþroska þeirra og þá ekki síður áhyggjur af vægast sagt vafasömu efni sem í tölvuheiminum er á boð- stólum fyrir þau og ber að fylgjast grannt með rannsóknum á því sviði. 011 þekking er af hinu góða og ný tækni býður upp á ótrúleg tækifæri til öflunar hennar. En við megum aldrei láta tæknina taka af okkur öll ráð, heldur ber okkur að stýra henni. Þess vegna er það gott að umræða hefjist um þessi mál, jafnvel þó að til hennar hafi verið stofnað á galsafenginn hátt. Ég læt Ragnheiði Briem um að meta hvað sé eftirsóknarverðara en annað í innkaupum heimilanna. Þeg- ar ég var nemandi í Menntaskólanum í Reykjavík og nemendur og kennar- ar þéraðust ennþá hefði slík umræða verið skortur á háttvísi, enda afkoma heimilanna í landinu aldrei umræðu- efni. Afkoma þeirra sem í skólanum vora var prýðileg með örfáum undan- tekningum. Þar sem ég var ein af þeim, kaupi ég ennþá ógjarnan það sem ég þarf ekki að nota. Þess vegna á ég ekki mótald- Ég tel mig hins vegar hafa komið hugsunum mínum ágætlega tii skila í áranna rás engu síður en Ragnheiður. Þó að hún eigi mótald en ég ekki. Mín vegna má öll þjóðin eiga tölvur og mótöld. Það er víst ágæt skemmtun að komast inn í „gagnslausu síðurnar“ á Inter- netinu, ef menn þarfnast þess ekki til annars. Þar má sjá hvað vatns- borðið er hátt í klósettkassa einhvers manns í Texas og hvað er eftir í kaffikönnunum í Háskólanum í Cam- bridge. 0g svo er hægt að spjalla við nágrannana eða menntamálaráð- herrann og enginn þarf nokkru sinni að að hitta neinn. Allt er þetta mat á því hvemig aflatekjum þjóðarinnar er ráðstafað og það er mönnum sem betur fer í sjálfsvald sett. Með hjartans bestu kveðjum til menntamálaráðherrans og gamla skólans okkar beggja. Höfundur erfv. alþingismaður. Athugasemd við grein um sögu Leifs Muller SUNNUDAGINN 23. apríl sl. ritar Þorleifur Friðriksson grein hér í Morgunblaðið sem hann kallar Hin kynhreina grimmd. Þó þess sé ekki getið, utan einnar lítillar tilvitnunar, er uppistaða greinarinnar tekin úr minningum Leifs Muller, Býr íslend- ingur hér?, bók sem ég skrifaði fyrir nokkrum árum. Greinarhöfundur, sem er sagnfræðingur, lætur þess hins vegar getið að allar myndir í greininni séu teknar úr bók Garðars Sverrissonar. Tilefni greinarinnar virðist vera þýsk uppfærsla á leikrit- inu Býr íslendingur hér? - leikriti sem, eins og greinarhöfundur veit, víkur sjaldan frá orðréttum texta bókarinnar. Nú er það ekki tilefni athugasemd- ar af minni hálfu að greinarhöfundur skuli endursegja þá sögu sem ég skrifaði. Hitt þykir mér verra að tónn- inn í frásögninni er mun harðari en í minningum Leifs, auk þess sem höfundur hefði að ósekju mátt sýna meiri nærgætni í umfjöllun sinni. Um foreldra Leifs segir höfundur réttilega að þeir hafi verið norsk- fæddir en kosið að leita gæfunnar á íslandi. En svo bætir hann við: „Ef gæfan felst í auði tókst þeim ætlun- arverk sitt á skömmum iíma...“ Hér þykir mér gæta lítilsvirðingar gagn- vart foreldrum Leifs, auk þess sem lesa má milli lína að þau hafí ekki notið gæfu í öðru en efnalegum auði. Á sínum tíma treysti Leifur mér fyrir minn- ingum sínum sem voru um margt vandmeð- famar, og á ég erfítt með að horfa upp á gáleysislega meðferð á þeim, segir Garðar Sverrísson í þessari at- hugasemd. Um uppeldi Leifs segir höfundur: „Uppeldi hans var miðað við að hann yrði kaupmaður og heldri borgari og ekkert annað." (leturbreyting G.Sv.) Og áfram heldur hann. „Þótt líf unga mannsins hafí einkennst af allsnægt- um á sama tíma og alþýða bæjarins bjó við kröpp kjör, er ekki þar með sagt að það hafi sindrað af ham- ingju. Öllu frekar einkenndist það af „prússneskum" aga hins stjómsama föður..." Hér er dregin upp óþarflega dökk og einhliða mynd af árum Leifs í foreldrahúsum. Auk þess er heldur ósmekklegt að tala um „prússneskan aga“ þegar haft er í huga það hlut- skipti sem framundan var. Það er rétt hjá greinarhöfundi að Leifur taldi síðar að uppeldi sitt hefði ekki verið heppilegur undirbúningur undir vist í fangabúðum nasista, en þá var hann að vísa til þess hve verndað umhverfi honum var búið af foreldrum sínum. Um þetta segir Þorleifur hins vegar: „Ef til vill skjátlaðist honum. Hugsanlegt er að það hafi orðið honum til lífs að hann kunni að laga sig fljótt að aðstæðum, kunni að hlýða, án þess að spyija, gat bognað án þess að brotna.“ Hér þykir mér glannalega gengið til verks í persónulegri túlkun á minningum Leifs og þeim ekki sýnd næg tillitsemi. í miðri umfjöllun um sögu Leifs víkur greinarhöfundur af leið til að fjalla um hernám íslands, hingað- komu Bandaríkjahers og hervernd- arsamninginn við Bandaríkin, sem hann telur ef til vill hafa skipt sköp- um um örlög Leifs. Ekki þykir mér nú sennilegt að herverndarsamning- urinn sem slíkur hafi hér skipt sköp- um. Þýska hernámsstjórnin í Noregi áleit það næga fangelsissök að ætla til Englands, burtséð frá endanleg- um áfangastað, sem í tilfelli Leifs var ísland. Hafi íslandsferð verið alvarlegra brot en Englandsferð, hygg ég að sjálf herseta banda- manna hafí valdið því fremur en afstaða íslenskra ráðamanna.

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.