Morgunblaðið - 13.08.1995, Side 19

MORGUNBLAÐIÐ
SUNNUDAGUR 13. ÁGÚST 1995 19
skyndilega detti honum orð í hug
sem smelli inn í ljóðlínu einhvers
staðar. Hann segir að þýðandi verði
að skilja textann fullkomlega. Það
komi fyrir að þýðandi kjósi að víkja
frá textanum, en til þess að vita
hvers konar frávik eru leyfileg þá
verði hann að hafa fullan skilning
á hinum upprunalega texta. Dick
hefur iðulega þurft að kryfja inn
að beini merkingu ljóða þjóðskálds-
ins Jónasar og eytt talsverðum tíma
í rannsóknir í von um að geta fund-
ið efni sem varpað geta ljósi á ljóð-
in. Hann segir að eftir því sem
skilningur hans á ljóðunum aukist
breytist þýðing hans á þeim.
Skammdegis-
þunglyndi
Jónas Hallgrímsson
verður að teljast eitt
merkasta skáld sem ís-
lendingar hafa átt, en
hans er ekki síst minnst
fyrir ótímabæran dauða
sinn og hvemig andlát
hans bar að. Segir sagan
að nótt eina í maí árið
1845 hafí Jónas komið heim til sín
í Kaupmannahöfn eftir að hafa
fengið sér heldur mikið neðan í
því. Hann hafí hrasað í tröppunum,
ef til vill vegna þess ástands sem
hann var í, fótbrotnað og látist úr
blóðeitrun skömmu síðar. Hér verð-
ur ekki dregið í efa að þannig hafí
dauða Jónasar borið að, en Dick
telur að skáldið hafi þjáðst af “Sea-
sonal Affective Disorder“ (SAD)
eða það sem íslendingar nefna í
daglegu tali skammdegisþung-
lyndi, og að þunglyndi Jónasar
geti hafa stuðlað að dauða hans.
„Af ljóðum Jónasar má sjá að hann
var áhugasamur um samleik ljóss
og myrkurs og samband þeirra við
hið góða og slæma, bjartsýni og
svartsýni. Hann var mjög sjúkur
einn veturinn er hann bjó í Reykja-
vík á árunum 1839 til
1842 og svo virðist sem
eftir það hafi hann
þjáðst af varanlegu
skammdegisþunglyndi.
Einkenni SAD em
gjaman þunglyndi og
svefnleysi á vetramótt-
um. Jónas viðurkennir
það í sumum bréfa sinna að hann
verði þunglyndur yfir vetrarmánuð-
ina. I bréfi til Jóns Sigurðssonar
biðst hann afsökunar á því að hafa
ekki sótt nefndarfund vegna þess
að hann var veikur. Jónas bætir því
við í bréfínu að hann hafí verið svo
langt niðri nýlega að hann hafí ekki
einu sinni getað hugsað um það
málefni sem ræða átti á fundinum.
Jafnframt lætur hann í ljós þá von
sína að þegar sól fari að hækka
aftur á lofti um vetrarsólhvörf muni
líðan hans batna og hann muni losna
við þunglyndið. Það hafí verið
reynsla hans hingað til.
Ég held að Jónas sé dæmigert
SAD-tilfelli og ég tel áð ljóð hans
og bréf frá síðustu ævidögum hans
séu skiljanlegri ef þetta er haft í
huga,“ segir Dick. „Kringumstæð-
ur dauða hans eru furðulegar. Síð-
asta veturinn sem hann lifði sagði
hann fólki að lífíð væri óbærilegt.
Honum fannst hann ekki geta lif-
að,“ segir Dick á íslensku. „Hann
talaði um einmanaleika sinn og
þunglyndi. Hann var ókvæntur og
átti að baki misheppnuð ástarsam-
bönd. Útlitið var ekki bjart.
Sagt er að þegar Jónas féll í
tröppunum hafi hann fótbrotnaði
svo illa að beinið stóð út. Hann
skreið upp stigana til herbergis síns
og lá þar sem eftir lifði nætur vafa-
laust með miklum kvölum. Er kom-
ið var að honum morguninn eftir
var hann spurður af hveiju hann
hefði ekki vakið neinn upp. Jónas
svarar að hann gæti ekki lifað og
á þá við fótbrotið. Brotið var slæmt
og svo virðist sem Jónas hafi talið
að hann myndi ekki lifa
það af, að hann myndi
deyja hvort eð var. Það
er einkennilegt að Jónas
skuli ekki hafa vakið
fólk vegna þess að hann
taldi að hann væri gott
sem örendur. Mér fínnst
þetta ekki vera eðlileg
hegðun. Það má ef til
vill rekja þetta til þung-
lyndis hans og þeirrar
trúar hans að hann væri dauðvona
maður og til einkis að gera neitt í
málinu,“ segir Dick.
Eins og áður segir var það Sverr-
ir Hólmarsson sem eindregið hvatti
Dick til að halda áfram að þýða ljóð
Jónasar. Dick vill að það komi fram
að þeir félagar hafi átt mjög náið
samstarf og að Sverrir hafí litið á
allar þýðingar hans og leiðrétt þær
eða gert aðrar athugasemdir. Dick
segir að á sumum stöðum hafí hann
misskilið Jónas algjörlega og hann
hafí notið góðrar hjálpar Sverris og
leiðbeiningar hans. Hann hefur auk
þess verið í sambandi við Svein
Yngva Egilsson, einn þriggja rit-
stjóra útgáfu Svarts á hvítu á rit-
verkum Jónasar Hallgrímssonar
sem út komu fyrir sex árum.
„Ef mér endist aldur til að Ijúka
við að þýða Jónas þá
gæti ég ef til vill farið út
í að þýða Stein Steinarr.
Hann kemur vel út í
enskri þýðingu. Tómas
Guðmundsson gerir það
aftur á móti ekki. Ég hef
reynt mikið að þýða ljóð
Tómasar en þau jganga
ekki upp í enskri þýðingu. Eg hef
sérstaklega lagt mig fram við að
reyna að þýða Veginn, vatnið og
nóttina, en mér tekst það ekki. Það
má vera að það sé hreinlega ekki
hægt að þýða Tómas yfír á ensku,
eða ef til vill hef ég ekki hæfileika
til þess,“ segir Dick að lokum.
Þess má geta að íslendingar í
Madison og nemendur Dicks í Nor-
rænu deildinni munu líklega þurfa
að sjá á eftir honum til Islands í
febrúar á næsta ári, en hann hefur
í huga að taka sér hálfs árs frí til
að geta helgað sig algjörlega þýð-
ingum sínum á Jónasi Hallgríms-
syni. Það er því ekki ósennilegt að
næsta vor og sumar muni sjást til
hans á göngum Þjóðarbókhlöðunn-
ar.
Höfundur stundar doktorsnám i
fjölmiðlafræði við Wisconsin-
háskóla í Madison.
Mér finnst oft
að við Jónas
séum á sömu
bylgjulengd
og að það geri
mig hæfari til
að þýða verk
hans
Síðasta vetur-
inn sem hann
lifði sagði
hann fólki að
lífið væri
óbæriiegt
Frá ÆK
Menntaskólanum ! §
við Hamrahlíð \
I ráði er að skrifa 30 ára sögurit Menntaskólans við
Hamrahlíð. Af því tilefni er leitað liðsinnis gamalla
nemenda og velunnara MH sem kynnu að eiga í fórum
sínum myndir sem tengjast skólanum. Þeir sem vilja
lána/gefa slíkar myndir eru vinsamlega beðnir að hafa
samband við skrifstofu MH í síma 568 5140.
Persía
Suðurlandsbraut v/Faxafen
Sérverslun með stök teppi og mottur
FERÐASKRIFSTOFAN
jPRIMA!
HEIMSKLUBBUR INGOLFS
Austurstræti 17,4. hæð 101 Reykjavík, sími 56 20 400, fax 562 6564
UMB0Ð Á ÍSLANDI - CARNIVAL CRUISE LINE
PARADISIKARIBAHAFI
1 vika draumasigling og/eða 1 vika
draumadvöl á Dominíkana
Nýjasta skemmtíferðaskipið, IMAGINATION, yfir 70 þús. TN, frá CARNIVAL
CRUISE ONE, býður farþega Heimsklúbbsins velkomna í 7 daga jómfrúr-
siglingu með öllum hugsaniegum þægindum um fagurblátt Karíbahafið á
sérkjörum, með brottfor frá Islandi 8. september.
Flug, gisting í Flórída og vikusigling: Verð frá kr. 96.885.
Framhaldsdvöl á hinni fögru, blómskrýddu Karíbahafseyju Dóminíkana.
Nýtt giæsilegt lúxushótel, RENAISSANCE, á fagurri strönd skammt firá
höfuðborginni SANTO DOMINGO. Flug milli Miami og Santo Domingo með
nýjum flugvélum APA AIR og frábærri þjónustu. Fá sæti laus.