Morgunblaðið - 09.11.1995, Blaðsíða 26

Morgunblaðið - 09.11.1995, Blaðsíða 26
26 FIMMTUDAGUR 9. NÓVEMBER 1995 MORGUNBLAÐIÐ LISTIR Skærur í skógi KVIKMYNÐIR Regnboginn, Borgar- bíó Akurcyri Leyaivopnið it ir Leikstjóri og liandritshöfundur Jannik Hastrup. Tónlist Hilmar Örn Hilmarason, Egill Ólafsson o.fl. Þýð- andi texta Ólafur Haukur Símonar- son. Leikstjóri íslenskrar talsetning- ar Þórhallur Sigurðsson. Helstu leik- radd ir Jóhann Sigurðarson, Örn Arnason, Magnús Ólafsson, Krist- björg Kjt'Id, Ólafía Hrðnn Jónsdó t tir, Alfrún Örnólfsdóttir. ís- leusk/þýsk/dönsk. 1995. í meginatriðum standa að baki þessarar nýju teiknimyndar sömu aðilar og að Fuglastríðinu f Lum- bruskógi, þó hafa íslenskir aðilar bæst í hóp listamanna og framleið- enda svo það er ekki út í hött að tala um Leynivopnið sem fyrstu „íslensku" teiknimyndina í fullri lengd. Sögusviðið er frumskógur í hita- beltinu og persónurnar eru tvær apafjölskyldur sem eru í eilífum skærum og bera hvor aðra hinum verstu sökum. Ýfingarnar ná ekki til ungapanna, Hektors og Elviru, sem koma hvort úr sinni fjölskyld- unni. Þau bjóða þeim eldri birginn og upphefjast nú ástarraunir sem enda, sem betur fer, á hamingju- samari nótum en hjá Rómeó og Júlíu. Þá fléttast inn í myndina leitin að leynivopninu ógurlega sem verður bitbein fjölskyldnanna. Það ætti ekki að koma á óvart að Leynivopnið héfur sama yfir- bragð og Fuglastríðið, þar sem teiknivinnan er að mestu leyti í höndum sömu listamanrianna. Persónurnar eru skýrar og margar hverjar skemmtilegar. Myndin sækir á sömu mið og Disney, gerð með fjölskylduna, einkum ,börnin, í huga. Það fer því ekki hjá því að maður beri hana saman við verk teiknimyndarisans í vestri og er sá samanburður Evrópu- mönnunum ekki beint í hag, enda hefur Disneyveldið sent frá sér hvert snilldarverkið á fætur öðru á undanförnum árum. Gamanið er stórkarlalegra en við eigum að venjast í slíkum myndum, bæði hvað snertir texta og teikningar. Hér sjáum við topplausar apynjur og á minipilsum. Ápakallana á ei- h'fu brennivínsbrambolti, slafrandi í sig rótáfengri kókosmjólk. Hressileikinn er kostur myndar- innar, hippaleg ádeilan á græðgi og nágrannaerjur vegur hinsvegar ekki þungt. Landsliðið í talsetn- ingu á góðan dag. Sæbjörn Valdimarsson MRrlldHII UUH(í!LlLíC fyrir börn og unglinga Sterkir - vandaðir - fallegir **&* Berti meðtas Lokaðuf renn'rt^5 Utin Rautt Blátt Fjólubl. Grænt Stærðir. 120-170 Verðfrá 7.900 S?o O0L E I G A ÚTIVISTARBOÐ við Umferðarmiðstöðina, símar 551 9800 og 551 3072 v**» Fullorðins- gallar frá kr. 9.950 X Virkt húsameistarans UST OG HÖNNUN Kjarvalsstaðir HÚSAGERÐARLIST/ SKIPULAG Einar Sveinsson. Opið alla daga frá 14-18. OKtóber-desember. Aðgangur 300krónur. ÞAÐ er mikilvæg sýning á lífs- verki Einars Sveinssonar, arkitekts og húsameistara Reykjavíkur, sem sett hefur verið upp á göngum og í miðrými Kjarvaísstaða. Það er um leið samanlögð saga embættisins, því hann tók við starfinu í upphafí ferils síns árið 1934, er hann var ráðinn til að vinna að skipulagi og öðrum húsameistarastörfum fyrir bæinn frá 1 marz, og það var lagt niður að honum látnum 1973. Sýningin hefur sérstakt vægi, vegna þess að umræða um húsagerð- arlist og skipulag hefur verið í minnsta lagi hér á landi og er löngu komið mál, að það sem gert hefur verið í uppbyggingu Stór-Reykjavík- ursvæðisins og þéttbýliskjarna landsbyggðarinnar sé tekið til gagn- rýninnar meðferðar. Hér hafa opin- berar byggingar og skipulag hverfa oftar verið pólitískt þrætumál, en að hreyft væri við kjarna málsins, sem er sjálf hönnun bygginganna og mótun skipulagsins. Einnig er löngu kominn tími til að gagnrýnin hugsun, rökfræði og umræða um sjónlistir séu tekin upp sem námsfag við grunn- og framhaldsskóla. Menn hika við að viðra skoðanir sínar á þessum málum og þá einkum ef viðkomandi eru starfandi í ein- hverjum geira sjónlista og mun það vera af ótta við að það geti komið þeim illa, sem er því miður oftar en ekki raunin. Slíkt stangast þó á við lýðræðishugtakið og almenn mann- réttindi, sem teljast þeim meiri og heilbrigðari, sem opnara og óþving- aðra líf er í umræðunum. Tímabil Einars Sveinssonar og samverkamanna hans markar með fáum undantekningum svipmestu uppbyggingu borgarkjarnans á þess- ari öíd og á ég þá við borgarrýmið áður en útborgir, svo sem Breiðholt og Árbæjarhverfí, risu. Það er svo alveg borðleggjandi, sem fram kem- ur í inngangsorðum Guðrúnar Jóns- dóttur í sýningarskrá: „... Fáir ein- staklingar hafa átt stærri þátt í mótun Reykjavíkur. Með húsum sín- um og hugmyndum hefur hann sett svip á bæinn og listræn sérkenni verka hans eru í huga margra orðin samgróin hluti af ásýnd Reykjavík- ur. Þrátt fyrir mikilvægt framlag sitt til byggingar- og skipulagsmála i höfuðborginni naut Einar Sveins- son sjaldnast sannmælis fyrir verk sín á lifanda lífi. Ekki síst vegna þess ber að fagna því tækifæri sem hér gefst til að skoða og meta ævi- starf hans í nýju ljósi ..." Við þetta má bæta, að ekki ein- asta hefur Einar Sveinsson engan veginn notið sannmælis í lifandi lífi, heldur hefur öllu frekar förlast fyrir þekkingu á byggingarsögunni þau 23 ár, sem liðin eru frá andláti hans, og má það varða veginn um mikil- vægi skilvirks upplýsingaflæðis. Einar var umdeildur og oftar en ekki ómaklega að honum vegið, eins og verða víll f einangruðu þjóðfé- lagi, og kom hér til flæði nýstrauma víða að úr heiminum og sú nýjunga- girni sem einatt er einkenni fámenni- skjarna. Rýnirinn, sem álla tíð hefur haft mikinn áhuga á húsagerðarlist, við- urkennir fúslega fáfræði sina og að hafa verið einn þeirra er mátu Einar ekki að verðleikum, en hvar átti að leita tæmandi og óvilhallra upplýs- inga í ljósi þess, að sýningin á Kjarv- alsstöðum er hin fyrsta er sinnir því hlutverki? Víst má deila um verk Einars, því honum voru mislagðar hendur, en í ljósi brautryðjandastarfsins megum við frekar þakka fyrir að mistökin urðu ekki fleiri og grófari. Megin- máli skiptir, að fram kemur að hér DÆMI um „funksjónalisma" - Freyjugata 43, íbúðarhús Sigurðar Jóhannsonar, 1933. var um að ræða gagnmenntaðan arkitekt, samviskusaman og vandað- an verkmann, sem gekk heill að hverju starfi, trúr sannfæringu sinni. Þá var Einar barn síns tíma, sem svo endurspeglast í verkum hans, og ég er vel minnugur þess er sum hverfin, sem hann skipulagði, voru að rísa upp eitt af öðru og töldust mikil hvörf í íslenzkri húsagerð og skipulagi. Einar er fyrstur íslenzkra arki- tekta til að sækja menntun til þýska- lands, en lokapróf tók hann frá tækniskólanum í Darmstadt 1934, sem sýnir hve fagið er ungt og hve ósanngjarnt er að kveða upp ógrund- aða áfellisdóma. Gleymum ekki, að sköpunarverk heims- kunnra meistara, borg- arkjarnar og jafnvel heilu borgirnar, hafa ekki staðist væntingar og minnumst þess, að sumir voru dýrkaðir sem nýskaparar á lif- andi Iífi. Hér gengu vís- indin trúlega of langt, en maðurinn gleymdist. Ekki lifðu þessir menn í litlum þröngsýnum þjóðfélögum, þar sem hver króna var talin til opinberra fram- kvæmda. Lokaverkefni Einars ber vott um mjög trausta grunn- menntun, enda hefur komið fram, að hús sem hann teiknaði hafa yfirleitt staðist tímans tönn betur en flestra annarra og hann hafði ýmis áhugamál fram yfir sjálfa skólamenntunina, sem framkvæmdir hans nutu blessunar- lega góðs af. Þá ber að athuga fyrir hvaða fólk verið var að teikna hús og hanna hverfi, í h'ósi þess hve Einari var í mun að beina sólarljósinu inn í hí- býli þess í sólarlitlu landi og á tímum er tæring var enn landlæg. Fólkið, sem flutti í þessar íbúðir lét það verða sitt fyrsta verk að útiloka sól- arljósið með þykkum gluggatjöldum, helst margföldum (!), og er sú ár- átta enn við líði. Þá voru menn ekki eins meðvitaðir um hætturnar af hinu beina sólarljósi og þá einkum í jafn tæru ómettuðu lofti og hér á norðurhjaranum. Fleygbogaskerm- ar, sem veita birtu inn í hús en úti- loka beina sólargeisla, voru og naumast.farnir að ryðja sér rúms. Þá gerðu menn sér trauðla grein fyrir, að áhrif sólargeisla í gegnum gler eru snöggtum önnur en undir beru lofti og beinlínis hættuleg. Ennfremur ber að vísa til og minna á, að fólkið, sem streymdi úr strjál- býlinu þar sem kynslóðir höfðu lifað mann fram af manni í þúsund ár, var mjög í mun að búa sér og ein- angrað frá öðrum. Má hér vísa til furðulegs ástands í ýmsum íbúðarb- lokkum, sem helst minnir á andrúm- ið í smáþorpum. Búi einhyer í blokk í útlandinu er ekki óalgengt, að blá- ókunnugt fólk sé farið að kasta vin- samlega á hann kveðju í stiga- göngunum eftir 2-3 daga, en eftir 20-30 ára búsetu í Reykjavík getur verið að örfáir íbúanna heilsist inn- byrðis og einungis 10-20 einstakl- ingar í 60 íbúða blokk mæti á aðal- fundi þar sem teknar eru mikilvægar Einar Sveinsson arkitekt (1906-1973). ákvarðanir, sem alla varða. Og þá skal engan undra þó furðulegheit og gikksháttur nái að festa rætur. Það skiptir líka máli, að fólki, sem tímabundið hefur lifað og starfað í fjölbýlishúsum og skólum, sem Einar Sveinsson hannaði, hefur yfírleitt liðið merkilega vel og ýmsir viðmæl- endur mínir, sem komnir eru yfir miðjan aldur, eiga ljúfar minningar af andrúminu þar. Þó að kennarar hafi sett út á of litlar skólastofur og að ekki var tekið tillit til sér- kennslu við hönnun þeirra. Einar skildi uppeldisgildi listar i umhverf- inu, eins og skólabyggingar hans bera vott um og einstakter, að Jó- hann Briem var falið að mála all- mörg málverk fyrir Laugarnesskólann og fékk í því skyni 5 ára leyfi frá kennslu á full- um launum. Hafa menn sjaldan fjárfest betur, en hitt er svo annað mál, að ekki var gert ráð fyrir þessum mynd- um í upphafi og brjóst- hár panell sker þær í sundur fyrir miðju. Ekki get ég tekið undir þá skoðun Einars og fleiri arkitekta tfm- anna, að ekki ætti að taka tillit til fyrra bygg- ingarlags né íslenzkrar náttúru og mjög tel ég misráðið að þekja ytra byrði húsa skeljasandi. Vel viðhaldin bárujárnshús hafa sannað sig, en hins vegar verða hús með skeljasandi eitthvað svo gömul og lúin með árunum og mjög ber á steypuskemmdum, sem þó eru síður sök arkitektanna. Hins vegar skal litið til þess, að Einar Sveinsson var einn þeirra er innleiddu fegursta anga „funksjónalismans" og Bauhaus- stefnunnar á íslandi og eftir hann liggja afar stílhrein einbýlishús. Ýms- ar opinberar byggingar teljast og mjög vel hannaðar, umhverfi þeirra einnig, má hér vísa til Heilsuverndar- stöðvarinnar við Snorrabraut. Hins vegar má mjög finna að staðsetningu annarra, sem í sumum tilvikum er næsta neyðarleg, svo sem Skúlatún 2. Þá má benda á líkan „konstrúk- sjón" af uppbyggingu turns Heilsu- yerndarstöðvarinnar á sýningunni, sem er augnayndi á við vel formað- ann skúlptúr og minnir eitt augna- blik á Vladimir Tatlin. Rýnirinn er afar veikur fyrir turnum og hvolfþök- um í borgarkjörnum, sem lyfta undir andann. Tilgangur þessarar umfjöllunar er öðru fremur að vekja til umhugs- unar og mikilvægt er að allir þeir, sem láta sig sjónlistir varða, taki við sér og skundi á Kjarvalsstaði. Trú- lega mun þá fara fyrir mörgum eins og rýninum, sem ólst upp með flest- ar þessar hönnunarframkvæmdir Einars Sveinssonar í beinu sjónmáli, en er nú snöggtum fróðari um lífs- verk hans. í tilefni framkvæmdarinnar hefur verið gefin út innihaldrík sýningar- skrá og er textagerð hennar til eftir- breytni um skilvirkni og hlutlægm, en hana hefur annast Pétur H. Ár- mannson. Ættu sem flestir að nálg- ast hana, skoða og lesa vel. Bragi Ásgeirsson
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68