Morgunblaðið - 11.02.1996, Side 29

Morgunblaðið - 11.02.1996, Side 29
MORGUNBLAÐIÐ MINNINGAR SUNNUDAGUR 11. FEBRÚAR 1996 29 Vegir almættisins eru að sönnu órannsakanlegir. Þau örlög sem mönnum eru ráðin geta verið svo miskunnarlaus og óskiljanleg að undrum sætir. Mannlegur máttur stendur magnþrota og ósjálfbjarga gagnvart máttarvöldunum í þögulli spum. Hvers vegna er sumum mönnum ætlað að axla svo þungar byrðar í lífinu að þeir hljóta að kikna undan fyrr eða síðar? Byrðar sem eru svo miklar að allar okkar hvunndagsáhyggjur eru hjóm eitt í samanburði. En hetjulegri baráttu er lokið. Hún gat ekki endað nema á einn veg. Enginn má sköpum renna. Hví eru okkar mætustu menn numdir á brott í blóma lífsins frá eiginkonu og ungum börnum? Það var svo ótalmargt ógert, bæði með fjölskyldu og vinum en einnig á glæstum fræðimannsferli. Við kveðjum í dag minn allra besta vin, Gísla Ágúst Gunnlaugs- son, sagnfræðing. Hann laut í lægra haldi fyrir miskunnarlausum sjúk- dómi sem smám saman en þó með undra skjótum hætti dró allan mátt úr þessum hrausta og vel gerða manni. En þrátt fyrir sinn erfíða sjúkdóm hélt Gísli ótrauður áfram að sinna kennslu við Háskólann en ekki síður rannsóknar- og fræði- störfum fram á síðasta dag. Eljan og þrautseigjan var með þeim ólík- indum að við sem heil erum stönd- um agndofa yfir. Eftir hann liggur mikill fjöldi bóka, rita og fræði- greina um sagnfræði, að mestu eft- ir hann sjálfan en sumt í samvinnu við ýmsa mæta samstarfsmenn, bæði innlenda og erlenda. Gísli var fyrir löngu kominn í fremstu röð íslenskra sagnfræðinga og naut al- þjóðlegrar viðurkenningar fyrir brautryðjendastörf í sagnfræði- rannsóknum og sem fyrirlesari á alþjóðlegum ráðstefnum. Kynni okkar Gísla eru orðin löng og spanna nánast allt lífið. En þeg- ar þau Gísli, Berglind og Ásgeir fluttu til Stokkhólms árið 1983 hófst nýr kapítuli í okkar lífi. Þá var þráðurinn tekinn upp að nýju og vinskapurinn jókst og dýpkaði og hefur haldist mjög náinn síðan. Þegar hugurinn reikar yfir þetta tímabil er margs að minnast bæði frá Svíþjóðarárunum og eftir að heim var komið. Margt var brallað og baukað á góðum samverustund- um, stundum tveir einir, stundum með fjölskyldum okkar og stundum með vinahópnum. Minningarnar svo ótalmargar og ljúfar mun enginn frá_ okkur taka. I Svíþjóð var íþróttaáhuginn mik- ill og tókum við þátt í að stofna 9g leika með ÍS United, fótboltaliði Islendingafélagsins, bæði í innan- húss- og utanhússbolta öll árin í Stokkhólmi. Gönguskíðaferðirnar með fjölskyldunum í skóginum við Lappis voru orðnar fastur liður og tennistímarnir í Táby voru eftir- minnilegir þótt engir stórsnillingar væru þar á ferð. Þá spiluðum við bridds reglulega, iðulega konurnar á móti okkur Gísla og varð úr mik- ill kynjaslagur og vart mátti á milli sjá hvor hafði betur. Matreiðslu- áhuginn var einnig mikill og sífellt verið að prófa áfram nýja og for- vitnilega rétti enda mikið úrval af fyrsta flokks hráefni, ekki síst villi- bráð sem oft varð fyrir valinu. Við tókum okkur til og lögðum niður síld, bökuðum paté og brydduðum upp á ýmsum tiltækjum á þessu sviði. Paté bakstur varð síðan fast- ur liður fyrir stórhátíðar í mörg ár eftir heimkomuna frá Svíþjóð. Að síðustu má ekki gleyma starfsemi „tippsfélagsins" (Den Kungliga Is- lanska Tipsförening i Stockholm) sem ávallt hélt sína reglulegu laug- ardagsfundi yfir veturinn. Eitt af því merka sem hún tók sér fyrir hendur voru tvær tippsferðir til Þýskalands að horfa á eðalknatt- spyrnu og heimsækja góða vini. Eftir að við vorum flutt heim hélt bridsspilamenskan áfram og tippsfélagið lifír enn þó fundir séu ekki jafntíðir og forðum. Þá höfum við fjölskyldurnar gjarnan heimsótt hvor aðra í sumarbústaði og þá var nú ekki slegið slöku við matseldina eða spilamennskuna. Fljótlega eftir heimkomuna stofnuðum við félagar T sérstakan matarklúbb ásamt Þóri Jónssyni vini okkar, sem einnig hafði verið samtíma okkur í Svíþjóð. Það er ekki oft á lífsleiðinni sem menn eiga því láni að fagna að kynnast eins gegnheilum persónu- leika og þeim sem Gísli hafði til að bera. Hann var einstakur maður hvernig sem á hann var litið. Mann- gæska og leiftrandi greind og góðar gáfur á svo ótalmörgum sviðum voru hans aðal. En e.t.v. var það kímnigáfan og húmorinn og sá eig- inleiki að geta alltaf séð hinar kóm- ísku hliðar á tilverunni sem var mest áberandi í daglegu fari. Og þrátt fyrir sína miklu erfíðleika síð- ustu árin hurfu þessi einkenni aldr- ei úr fari hans og ávallt gat hann komið með athugasemdir sem glöddu og lífguðu umhverfíð. Það er ekki hvað síst á þessu sviði sem hans óþijótandi hugmyndaflug og fjöruga ímyndunarafl fékk hvað best notið sín. Það var t.d. hrein unun að hlýða á hann flytja tæki- færisræðu sem hann gerði óviðjafn- anlega enda skáldmæltur vel. Hann gaf til að mynda út athyglisverða ljóðabók á menntaskólaárum sínum sem hlaut ágætar viðtökur. Gísli hafði mikla unun af tónlist og var nánast alæta á allar tegund- ir tónlistar. Af dægurtónlist hafði hann sérstakt dálæti á The Kinks og átti örugglega allt sem hún hafði sent frá sér og spilaði lögin þeirra gjaman. Af sígildri tónlist átti hann einnig orðið mjög gott safn, enda haldinn mikilli söfnunamáttúra á tónlist og bækur. Sjálfur spilaði hann prýðisvel á gítar og var byij- aður að læra á fíðlu þegar máttur- inn í höndunum þvarr. Bókasafnið var á tímabili orðið það mikið að það rúmaðist ekki með góðu móti á heimilinu svo hann tók það til bragðs að gefa Bókasafni Hafnar- fjarðar hluta safnsins. Gísli kom mjög víða við og lagði gjörva hönd á mörg verkefni. Hann var virkur í starfí Alþýðuflokksins og fulltrúi flokksins í Hafnarfírði á flokksþingum og tók þar m.a. mik- inn þátt í stefnumótun flokksins, einkum í mennta- og menningar- málum. Þá var hann í átta ár for- maður skólanefndar Hafnaifyarðar og er óhætt að segja að áhrif hans vom mikil á mótun skólastarfs og uppbyggingu skóla í Hafnarfírði sein lengi eiga eftir að vara. Gísli var dyggur stuðningsmaður FH og hefur í gegnum árin lagt mikið af mörkum til félagsins. Hann var virkur iðkandi og keppandi, bæði í handbolta og fótbolta, en einnig hefur hann starfað að ýms- um verkefnum fyrir félagið. Má þar m.a. nefna að hann sat í ritstjóm 65 ára afmælisrits félagsins, sem kom út á síðasta hausti og aðildar hans að fjölmörgum útgáfumálum félagsins í gegnum árin. Þá var hann í svokallaðri Evrópunefnd sem sá um undirbúning á þátttöku fé- lagsins í UEFA-keppninni í knatt- spymu. Fyrir utan allt þetta var hann fastagestur á öllum FH-leikj- um bæði í handbolta og fótbolta, ef hann mögulega gat því við kom- ið. Hann mætti t.d. á flesta heima- leiki liðsins í knattspyrnu sl. sumar þrátt fyrir sín erfiðu veikindi. Sýnir það ekki hvað síst hvílíkan hug hann bar til félagsins og áhugann á gengi þess. Gísli var gæfumaður í einkalífi. Foreldrar hans og systkini vom honum ávallt góður bakhjarl, ekki síst Gunnlaugur faðir hans sem stóð eins og fjölskyldan öll sem klettur við hlið hans fram á síðasta dag. Hann var kvæntur Berglindi Ás- geirsdóttur og eignuðust þau þjjú yndisleg og mannvænleg börn, Ás- geir, 14 ára, Sigrúnu Ingibjörgu, 7 ára, og Sæunni, 2 ára. Þau byggðu sér fallegt heimili í Hafnarfírði sem þau fluttu inn í þegar þau komu frá Svíþjóð. Ávallt er gott að koma í heimsókn á Ölduslóðina og gleyma tíma og stað við spjall, spila- mennsku eða horfa saman á góðan knattleik í sjónvarpi. Hið síðast- nefnda var e.t.v. það helsta sem við Gísli dunduðum okkur við undir hið síðasta enda íþróttaáhuginn alltaf jafnmikill. En nú er komið að kveðjustund. Á þessari stundu er mér og fjöl- skyldu minni þakklæti efst í huga; þakklæti fyrir áð fá að hafa átt Gísla að sem trúnaðarvin, þakklæti fyrir allt sem hann hefur gert og gefíð. Megi algóður guð styrkja og efla alla þá sem um sárt eiga að binda á þessari stundu. Guð blessi minningu Gísla Ágústar Gunn- laugssonar. Ársæll Guðmundsson. Þá er hann Gísli farinn. Vand- fundinn trúi ég að sé annar eins vinnuþjarkur og þessi vinur minn var. Vakinn jafnt og sofínn var hann í .fræðum sínum, sannur eld- hugi. Hann var fræðimaður af Guðs náð og naut verðskuldaðrar viður- kenningar meðal sagnfræðinga langt út fyrir íslands strendur bæði til austurs og vesturs fyrir braut- ryðjendastarf sitt á sviði félagssögu Þegar ég sá Gísla fyrst var hann bara nokkurra ára gamall stúfur, leikfélagi yngri bróður míns og varð hann fljótt heimagangur hjá okkur. Ekki minnist ég þess að hafa haft á þeim tíma önnur orðaskipti við hann en þau sem þóttu sjálfsögð af hálfu stórs og þroskaðs bróður í garð óendanlegra smápeða og víst er að þau nokkur ár sem aðskildu okkur í aldri voru í fyrstu sem heill mannsaldur. Úr fjarlægð fylgdist ég með honum upp í gegnum skóla- kerfið enda átti hann lengst af sam- leið með bróður mínum. Svo var það að ég var kominn til Englands til framhaldsnáms að ég frétti að Gísli væri á leiðinni til Englands sömuleiðis í háskólanám. Og ég man það enn að mér fannst eitt- hvað skrítið við skólakerfið hér á landi fyrst smápattar væm á leið- inni til annarra landa í nám. Haustið 1973, sem Gísli hóf nám í Norwich, kynntist ég honum svo alveg upp á nýtt. Þá uppgötvaði ég að smápattinn var orðinn fulltíða maður með mótaðar skoðanir. Og þá þegar orðinn Ijóðabókarhöfund- ur. Á þessum ámm vom engar tölv- ur til að fá delluáhuga á. í stað þeirra vom hljómflutningstæki. Og á þessum tíma var hvergi í Evrópu hægt að fá alls kyns hljómburðar- vélar á lægra verði en á Bretlands- eyjum og var enda tímaritaflóran sem tengdist þessu sviði ákaflega fjölskrúðug. Þessu ánetjuðumst við Gísli og fylgdumst með af athygli og lásum, og oft af mun meiri áhuga en skilningi. Samfundir okkar hóf- ust líka oftar en ekki með því að við ræddum það nýjasta sem við höfðum séð eða lesið um þessi mál. Tónlistin var í formi Fairport Convention eða Grimms, Sandy Denny eða Ralph McTell, Jethro Tull eða Genesis, Clapton, Kinks eða Roxy Music; knattspyman í formi Norwich City eða Manchester United; ölið var Ádnam’s, Greene King, Samuel Smith eða Yorkshire; samræðulistin með íslenzkum hætti. Slík dægurmál komu samt ekki í veg fyrir að Gísli lyki sínu fyrsta námsári með offorsi því að hann tók ekki aðeins fyrsta árs sagnfræði sem aðalgrein heldur las hann einnig bókmenntir á fyrsta ári sem aðalgrein og hafði í fyrstu hug á að gera það áfram en var ráðið frá því af kennurum sínum enda þótt fyrsta árs árangur hans væri stórgóður. Vegalengdin á milli okkar var ekki nema rösk klukkustundar leið með lest og varð það því til þess að heimsóknir vom nokkuð tíðar. Þegar fundum okkar bar þannig saman, var það metnaðarmál að geta hverju sinni sýnt eða boðið upp á eitthvað nýtt hvort heldur það var nýr matarréttur, ný öltegund, krá, tónlist eða veitingahús. Gísli var náttúrlegur sælkeri af þeirri tegund að hann eldaði sér formlegan og a.m.k. þríréttaðan málsverð um helgar og skipti þá ekki miklu máli hvort hann sat einn að matnum eða hafði matargesti. Þessi háttur Gísla vakti furðu ófárra enda eru senni- lega flestir heldur latir við að til- reiða sér mat á formlegan hátt með uppdúkað borð og fínirí þegar eng- inn annar er til að njóta hugguleg- heitanna með manni. Mótleikur minn var helst fólginn í að draga hann á nýja veitingastaði, suma hveija heldur óhijálega, sem þó buðu upp á kröftugan mat. Gísli rifjaði nokkuð reglulega upp fyrstu ferð sína með mér á indverskan veitingastað og hafði jafnan mikið gaman af. Heimsókn sú í bragð- laukanna paradís varð líka til þess að Gísli batt vinfengi sitt við ind- verska matargerð og leiddi það síð- ar til stofnunar Sigríðafélagsins, kvöldverðarfélags fjögurra Sigríða og maka þeirra, Sigríðar Berglindar eiginkonu Gísla, Sigríðar Olafar, systur Gísla, Sigríðar Þorvarðar- dóttur, kjörfósturmóður Gísla frá Norwichámnum og Sigríðar, eigin- konu undirritaðs. Hefur það félag starfað með miklum ágætum nú nokkur síðustu ár. Þegar Gísli var á öðm ári og ég orðinn ráðsettur kom hann við hjá okkur í Cambridge á leið sinni heim um jólin. Auraráð íslenzkra náms- manna vom ekki mikil og kostaði það nokkra útreikninga að smala saman þeirri smámynt sem fyrir- fannst og reikna út á hvern hátt ódýrast væri fyrir Gísla að nálgast Heathrowflugvöll. Man ég það að við fylgdum Gísla á strætisvagna- stöðina þar sem hann tók Lundúna- rútuna og gengum þá langa vega- lengd og roguðumst með jólagjafa- töskuna hans og skiptumst á að bera, leigubfll hefði reynst ofrausn miðað við fjárhaginn. Svo tókum við á móti Gísla eftir jólin úti á Heathrow og mátti ekki minna vera. Hann var með venjulegan farangur sinn og stóra bókatösku sem handfarangur, slíkar töskur vógu gjarnan 20 kg. Auk þessa var hann með tuttugU kílógramma handfarangur í viðbót, saumavél sem hann hafði glaður boðizt til að færa okkur hjónakomunum að heiman. Þrátt fyrir nær yfírgengilega vinnuhörku og sagnfræðiáhuga var Gísli ákaflega fjarri því að vera fagidjót. Hann fylgdist mjög vel með íslenzkum bókmenntum, tók þátt í menningarlegri samneyzlu af þeim áhuga sem einkenndi flest í hans fari, starfaði um árabil með Alþýðuflokknum, var m.a. formað- ur skólanefndar Hafnarfjarðar síð- asta kjörtímabil. Hann var eldheitur FH-ingur og setti sig ekki úr færi að sjá sína menn leika hvort heldur það var í knattspyrnu eða hand- knattleik. Síðasta formlega þátt- taka Gísla í íþróttum var þó með HK í Kópavogi um 1980 þar sem hann stóð í marki í handknattleik þegar liðið ávann sér rétt til að leika í fyrstu deild. Að öðru leyti hélt hann aldrei framhjá Fimieikafélagi Hafnarfjarðar. Gísli missti aldrei sjónar á því broslega í lífínu og var dijúgur með sig þegar hann sagðist hafa farið til útlanda í hópi 700 kvenna, og verið eini karlinn í hópnum. Þegar viðræðumenn hans nefndu stærðir flugvéla sem flygju til Evrópu og höfðu uppi efasemdir um sannleiks- gildi þessarar staðhæfingar sagði hann glottandi að sú yngsta hefði fæðst árið 1850 - og þær hefðu allar ferðast með sér sem hluti af sagnfræðilegum gagnagrunni í töl- fræðilegri úrvinnslu um samanburð á sviði íslenzkrar fjölskyldusögu. Tölvan kom Gísla að miklum notum, ekki hvað sízt á síðustu áram þegar sjúkdómsfötlun hans var orðin vemleg og var hreint út sagt ótrúlegt að fylgjast með því hversu hratt hann vann við skjáinn með þeim hjálpartækjum sem hann hafði. Þessi tæki gerðu honum líka kleift að skoða veraldarvefinn tölv- anna. Ófá fékk ég skeytin frá hon- um með ráðleggingum um að skoða þessa síðu Monty Python, þessa síðu með breskri þjóðlagatónlist og síð- ast en ekki síst vom það ábending- ar um hinar aðskiljanlegustu vefsíð- ur fullar af upplýsingum um Kinks sem hann togaði út á ótrúlegustu stöðum. Gísli var nýbúinn að setja upp heimasíðu fyrir sjálfan sig á tölvu Reiknistofnunar Háskólans þar sem hann gerði grein fyrir sér og sínum fræðistörfum. Hafði hann í hyggju að nota heimasíðuna til að auðvelda sér samskipti við nemendur sína og samstarfsmenn og var fullur af hugmyndum um ný vinnubrögð og verkefni. Síðuna setti hann upp í lok janúar. Hann sendi mér hróðug- ur línu um tölvupóst að ég mætti skoða en ég var þá erlendis nokkra daga og það átti ekki fyrir okkur að liggja að skeggræða þetta braut- ryðjendastarf hans innan heim- spekideildar Háskólans. Fræðileg afköst Gísla vora mikil og gæti margur maðurinn farið sáttur á eftirlaun með fræðimanns- feril og ritverkalista að baki sem jafnaðist á við það sem þessi fjöru- tíu og tveggja ára gamli vinur minn skilur eftir sig. Á menntaskólaámm sinum orti Gísli um látinn skólafélaga. Méi4*^ fínnst sem þessar ljóðlínur eigi jafn- vel við höfund sinn og þann sem þær vora ortar um í upphafi. Dreyrir dögg daglok lúta lífgrös lágnætti að mold fyrst er sízt skyldu. Elsku Berglind og þið öll. í þess- um fáum ljóðlínum kristallast það sem þessi sundurlausu þankabrot era umbúðir um. Innilegustu sam- úðarkveðjur til ykkar allra frá okk- ur Siddý og Iðunni Elsu. Kristinn J. Albertsson. í fótbolta á Svínatúninu. í mark- inu í handboltanum hjá FH. Pólitík- in og skáldskapurinn á mennta- skólaáranum. Síðar meir endurnýj- aður vinskapur og samstarf í bæjar- pólitíkinni í Hafnarfirði. Og svo margt og margt. Þessar svipmyndir og svo ótelj- andi aðrar era mér fyrir hugskots- sjónum þegar ég læt hugann reika og rifja upp samskipti og vináttu okkar Gísla Ágústs Gunnlaugsson- ar sagnfræðings sem lést á heimili , sínu í Hafnarfirði laugardagsmorg- uninn 3. febrúar síðastliðinn. Það er skarð fyrir skildi við brott- för Gísla og enda þótt hann sjálfur og flestir hans nánustu hafí um skeið vitað að hverju stefndi vegna hinna alvarlegu og langvarandi veikinda sem höfðu ágerst hægt og bítandi, þá er kveðjustundin jafn- sár. Tómleikatilfínningin alger. Söknuðurinn mikill. Hann Gísli átti svo margt ógert, enda þótt hann hafí komið svo miklu í verk á stutt- um æviferili. Það er stundum talað um hetjur hvunndagsins - menn sem standá upp úr án þess að halda afrekum sínum á lofti. Gísli var svo sannar- lega í þessum hópi. Og var þó eng- in hversdagsleg hetja. Hann var einfaldlega hetja. Hann var okkur vinum hans og kunningjum tákn þess hvernig sterkur einstaklingur, hvemig hetja, mætir raunum og mótlæti lífsins með æðruleysi og þolgæði. Hann Gísli hélt ævinlega sínu striki þótt úr líkamlegum þrótti drægi. Síkvikur í huga, uppspretta nýrra hugmynda þar sem bjartsýnin var í fararbroddi. Og ævinlega stutt í hið spaugilega - í brosið. Hann Gísli sagði okkur eftirlif- endum raunverulega það hvemig_ við eigum að lifa lífínu lifandi. Hvemig við eigum að mæta verk- efnum og áreitum hins daglega lífs - gleði og sorg - með yfirvegun, bjartsýni og trú. Hann var okkur sú fyrirmynd sem við eigum að læra af. Menn verða einfaldlega betri vegna kynna af mönnum á borð við Gísla Ágúst Gunnlaugsson. En hann stóð ekki einn. Hans samheldna og góða fjölskylda og traustir og nánir vinir stóðu með honum allt til enda. Eiginkona hans, Berglind Ásgeirsdóttir, á vafalaust fáa sína líka. Ég átti þess kost að starfa með henni um nokkurra mánaða skeið fyrir hálfu öðra ári. I því erilsama starfí sem hún gegndi og gegnir ennþá var hún margra manna maki. En um leið var hún stoð og stytta eiginmanns síns. Hún átti þá aðdáun mína alla. Og á enn. Ég vil að leiðarlokum þakka fyr» ir það að hafa notið vináttu Gísla

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.