Morgunblaðið - 06.03.1996, Blaðsíða 23

Morgunblaðið - 06.03.1996, Blaðsíða 23
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 6. MARZ 1996 23 AÐSENDAR GREINAR Eðlileg undirverktaka og óeðlileg gerviverktaka UNDANFARIÐ hef- ur nokkur umræða átt sér stað um undirverk- töku í byggingariðnaði. Þar hefur á stundum verið vikið frá stað- reyndum og jafnframt hefur gætt hugtaka- ruglings. Hér verður leitast við að skýra hvað felst í undirverk- töku og hvers vegna hún er stunduð. Hvenær á undirverktaka við? Atvinnugreinar hér á landi búa við mjög ólíkar aðstæður. Sum- ar greinar hafa stöðug verkefni allt árið meðan í öðrum greinum eru tarnir. í stuttan tíma, en þess á milli er starfsemin í lágmarki. Það á ekki síst við um byggingar- iðnað þar sem undirverktaka á sér langa hefð en algengt er að fyrir- tæki í þessum greinum afli mestra hluta verkefna sinna á útboðs- markaði. Á síðari árum hefur verk- efnastaða fyrirtækja í byggingar- iðnaði verið afar sveiflukennd og hafa þau ekki haft verkefni nema til mjög skamms tíma. Við þessu hafa verktakafyrirtæki brugðist með því að kalla til undirverktaka til að leysa afmörkuð og tímabund- Árni Jóhannsson Guðrii N. Aðalsteinsson in verkefni. Undirverktaka er því samkvæmt venju og eðli máls í senn eðlileg og nauðsynleg. Sjálf- gefin krafa til þeirra sem stunda verktöku eða undirverktöku er að vera með skráðan rekstur og standa skil á opinberum gjöldum. Ákvæði kjarasamninga bygging- armanna hafa einnig beinlínis hvatt til undirverktöku. Þegar verkefni eru af skornum skammti og jafnvel tímabundin, veigra fyrirtæki sig við að fastráða starfsfólk, vegna ákvæða kjarasamninga á borð við þriggja mánaða uppsagnarfrest og rétt frá fyrsta degi í vinnu til allt að sex mánaða launa í slysatilfell- um. Áhættan sem fyrirtækin taka með slíkum ráðningum er hreinlega of mikil til þess að starfsmenn séu fastráðnir og vex hún í réttu hlut- falli við smæð fyrirtækjanna. Þessu verður ekki breytt með því að banna undirverktöku heldur með sveigjan- legum ráðningarsamningum sem taka mið af rekstrarumhverfi fyrir- tækja. í samningum byggingarmanna eru ákvæði sem heimila tíma- bundna ráðningu til allt að eins mánaðar án sérstaks uppsagnar- frests. Þetta tímabil hefur reynst of stutt, þar sem tímabundin verk geta oft staðið í lengri tíma og því hafa fyrirtækin leyst skammvinn verkefni með aðkeyptri þjónustu undirverktaka. í síðustu samningum komst ' Vinnuveitendasambandið að sam- komulagi við félög byggingar- manna sem standa utan Samiðnar um að lertgja heimildina fyrir tíma- bundnum ráðningum úr einum mánuði í þrjá. Samiðn hafnaði þess- um breytingum sem sannanlega hefðu aukið hlut launamanna og unnið gegn undirvertöku. Það skýt- ur því skökku við að Þorbjörn Guð- mundsson, starfsmaður Samiðnar, skuli í blaðagrein 31. janúar sl. saka samtök atvinnurekenda fyrir áhuga- og aðgerðarleysi í þessum málum. Heildarsýn í heilbrigðisþj ónustu SERKENNILEG grein um heilbrigðis- þjóriustu birtist í Morgunblaðinu 20. janúar eftir fyrrver- andi heilsugæslulækni. Sá heitir Guðmundur Helgi Þórðarson. Greinin átti að vera svar við greinarkorni er ég ritaði í blaðið 20. desember. Ekki skildi Guðmundur merking- una í mínu máli. Ennþá síður vottaði fyrir skilningi í grein sem hann ritaði 22. febr- úar, né heldur að vilji væri til þess að nálgast sjálft mál- efnið. Nú vil ég freista þess að rita skýrar enda þótt hann virðist í rík- um mæli beita þeirri aðferð að „troða upp í eyrun, taka fyrir nefið og loka augunum" svo notuð séu orð hans um stjórnmálamenn. í ræðu og riti hef ég hvatt til umhugsunar og málefnalegrar um- ræðu um heilbrigðisþjónustu í land- inu, markmið hennar og fram- kvæmd. Hátækniþjónusta verður sífellt dýrari um leið og valkostum fjölgar. Meðferðarkostirnir verða sífellt fleiri og tæknin gerir það að verkum að mögulegt væri án nokk- urra erfiðismuna að leggja marg- falt meira fé til heilbrigðismála hér á landi en gert er. Sömu sögu er að segja um margar þjóðir. Velferð- arkerfi þjóðanna er í endurskoðun, vegna þess að þær vilja tryggja virkni þess fyrir alla. Það er hluti af trú, skoðunum og viðhorfum al- mennings á Vesturlöndum. Ég vænti þess að hugarfar miskunn- sama Samverjans eigi sterk ítök og fari ekki rýrnandi. Miskunnsamur Samverji einskorðar síg varla við það eitt að koma þeim á hótel sem liggja dauðvona við veginn eftir að Hjálmar Árnason þeir hafa orðið ¦ fyrir árás. Mér þykir líklegt að miskunnsami Sam- verjinn hafi áttað sig á því að bæta þyrfti lög- gæsluna svo að óaldar- flokkar réðust ekki á saklausa vegfarendur, laga þyrfti vegakerfið, samgöngurnar og götulýsinguna, auka menntun og ýmsa fé- lagslega þjónustu. Á allt þetta þarf að líta í hverju samfélagi ¦ - og margt fleira. Þess vegna er þörf á heiídar- sýn og hana verða stjórnmálamenn að hafa þegar þeir taka ákvarðanir um alrhannahag og deila út takmörkuðum fjármun- um. Með heildarsýn minnkar hætt- an á því að á nokkru sviði mann- legs samfélags „gæti vaxandi skeytingarleysis". Mótun heildarstefnu í heilbrigðis- málum er pólitískt og félagslegt verkefni. Afar brýnt er að mælistik- um læknisfræði, siðfræði og heim- speki sé beitt við þá stefnumótun. Heilbrigðiskerfið þarf líka að ræða í samhengi við allt velferðarkerfið. Þegar talað er um aukið vægi sið- fræði í umræðunni þá er það ekki til marks um „vaxandi skeytingar- leysi um hag hinna fátækari" eins og téður Guðmundur heldur. Við getum ekki leyft okkur að loka skilningarvitunum fyrir öðrum þátt- um almennrar velferðar en læknis- þjónustunni. Ekki heldur þótt mað- ur sé fyrrverandi heilsugæslulæknir og hafi vafalítið unnið gott verk á því sviði. Það þjónar ekki góðum málstað að hártoga orð annarra og slíta úr samhengi. Það liggur ljóst fyrir að ákveðið hlutfall tekna ríkis- sjóðs er unnt að leggja til heilbrigð- isþjónustunnar. Þeim fjármunum Verktaka, segja þeir Arni Jóhannsson og Guðni N. Aðalsteins- son, hefur í för með sér aðrar skyldur en launa- mennska. Þeim fjármunum sem úthlutað er til heilbrigð- isþjónustu, segir Hjálm- ar Arnason, ber að verja til þess að tryggja góða heilbrigðisþjón- ustu öllum landsmönn- um til handa. Öllum jafnt.________ ber að verja til þess að tryggja góða heilbrigðisþjónustu öllum landsmönnum til handa. Öllum jafnt. Eðlilegt er að leita einnig leiða til fjármögnunar umfram mögu- leika ríkissjóðs. Engum dyrum má loka fyrir því að stytta biðlistana. 12. janúar skipaði heilbrigðisráð- herra nefnd til þess að móta tillög- ur um forgangsröðun í heilbrigðis- málum hér á landi. Nefndin er skip- uð stjórnmálamönnum, fulltrúum heilbrigðisstétta, dósent í siðfræði og fleirum. Nefndin á að athuga það m.a. hvaða sjúkdómstilvik skuli hafa forgang og hvort setja skuli reglur um hámarksbið eftir þjón- ustu. Hún á að skila áliti sínu fyrir 1. nóvember n.k. Þá er einnig að störfum nefnd sem gera skal tillög- ur um nýja heilbrigðisáætlun. Vafa- laust taka þessar nefndir eftir mál- efnalegri umræðu eigi hún sér stað í fjölmiðlum og nýta sér hana í störfum sínum. Það gera þeir aðrir sem koma að málunum með opnum huga og taka skulu ákvarðanir í viðkvæmum og vandasömum efn- um. Höfundur er alþingismaður. Svört atvinnustarfsemi og gerviverktaka Á síðustu misserum hefur borið verulega á svokallaðri svartri at- vinnustarfsemi og gerviverktöku henni samfara. Þessi starfsemi skil- ur oftar en ekki eftir sig sviðna jörð; lögboðnum sköttum og gjöld- um er skotið undan og starfsmenn jafnvel ráðnir sem undirverktakar á lægri launum en taxtar segja til um. Verkefni eru hrifsuð frá sam- keppnisaðilum með undirboðum sem grundvallast á því að virða engar skyldur, hvorki við starfs- menn né hið opinbera. Samtök at- vinnurekenda hafa lengi haft þung- ar áhyggjur af þessum ójafna leik sem grefur undan heiðvirðum at- vinnurekstri. Nefnd á vegum Reykjavíkur- borgar um svarta atvinnustarfsemi skilaði nýverið niðurstöðum sínum. Vinnuveitendasambandið átti ásamt öðrum hagsmunaaðilum full- trúa í nefndinni. Samstaða ríkti um að vinna yrði skjótan bug á svartri atvinnustarfsemi og fylgifiskum hennar eins og gerviverktöku og voru nefndarmenn sammála um að vera andvígir undirverktöku, þar sem ráðningarsamband ætti við samkvæmt eðli og venju starfsins. Hvað hafa samtök atvinnu- rekenda aðhafst? í grein sinni átelur starfsmaður Samiðnar samtök atvinnurekenda fyrir áhugaleysi á þessum málum. Þar fer hann með rangt mál, því gerviverktaka og svört atvinnu- starfsemi bitnar bæði á atvinnurek- endum og launþegum. Samtök at- vinnurekenda eru samtök þeirra sem stunda atvinnurekstur með heiðvirðum hætti og greiða það sem þeim ber jafnt til samfélagsins og starfsfólks. Heilbrigð starfsemi á í vök að verjast þegar upp spretta fyrirtæki sem gengið hafa í end- urnýjun lífdaga með nýja kennitölu, strimillausar kassavélar og starfs- fólk sem hvergi sést á launaskrám. Samtök atvinnurekenda hafa leitast við að útskýra fyrir verktök- um hver réttindi þeirra eru. Engan greinir á um að verktaka er um margt frábrugðin ráðningarsam- bandi og staða verktaka og réttindi allt önnur. Verktaka hefur í för með sér aðrar skyldur en launa- mennska. Meðal annars verður verktakinn sjálfur að standa skil á gjöldum sem atvinnurekendur gera fyrir launþega sína. VSÍ hefur gef- ið út upplýsingabækling sem fjallar um verktöku. Þar er gerð grein fyrir eðli hennar og þeim atriðum sem verktaki verður að standa skil á sjálfur. Það er því rangt og ber- sýnilega ósanngjarnt þegar Þor- björn Guðmundsson vænir samtök atvinnurekenda um áhugaleysi í málinu. Verkalýðsfélögin viðhalda núverandi ástandi Samtök atvinnurekenda og laun- þega geta haft veruleg áhrif á þró- un undirverktöku. Kjarasamning- um er hægt að breyta þannig að þeir letji ekki atvinnurekendur til að ráða fólk til vinnu. Hefði verið farið að tillögum atvinnurekenda í síðustu samningum um auknar heimildir til tímabundinna ráðn- inga, væri staðan allt önnur í dag og dregið hefði stórlega úr áhuga fyrirtækja á að kaupa þjónustu undirverktaka í stað þess að ráða launamenn. Það stendur því upp á verkalýðsfélögin að sýna viljann í verki, vilji þau auka hlut launa- manna. Hvað varðar baráttu gegn gerviverktöku og svartri atvinnu- starfsemi munu Samtök iðnaðarins og Vinnuveitendasamband íslands halda áfram baráttu fyrir bættri skipan þeirra mála og lýsa sig reiðu- búin til samvinnu um það efni. Árni er viðskiptafræðingur hjá Samtökum iðnaðarins. Guðni er hagfræðingur VSÍ. ÍTSALA alsl. al öiiutii siikiuáUlaUtaði »<*' mHravöru US iaugard. 9. mars er eiiffii líkl Vaiictað silki or glæsileg iiáuunigei'scnti. Ulvalin og liagnyt gjöfvið öll lækifæii. 9 f^fc N.íltl'öi,liáltkjolar, to -:ir |\J||,| os; uiftravara úr í-... ,erði. íÆ, 1 sr •IVisísoinium i 1 !§§§§§] ! , Náííúrii- ö£ heilsiivörur Vilaslí" 1« • Sími 562 8484

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.