Morgunblaðið - 14.04.1996, Qupperneq 16

16 SUNNUDAGUR 14. APRÍL 1996
MORGUNBLAÐIÐ
Ekkju-
veldið
í Asíu
Þótt virðing fyrír réttindum kvenna sé ekki
einkennandi fyrir ríkin á Indlandsskaga eru
það konur sem fara þar víða með völdin.
BANGLADESH hafa tvær konur
tekist á um völdin, forsætisráð-
herrann og leiðtogi stjórnar-
andstöðunnar, og stríðið á milli
þeirra hefur haft í för með sér hálf-
gert upplausnarástand í öllu iandinu.
Nú í augnabiikinu ríkir þó nokkurs
konar friður en þessi staða minnir
á þá sérkenniiegu hefð, sem ríkir í
Suðaustur-Asíu þar sem viljasterkar
konur hafa gerst merkisberar eftir
að eiginmenn þeirra eða feður voru
ráðnir af dögum.
Þegar Khaleda Zia sagði af sér
sem forsætisráðherra Bangladesh
og boðaði til kosninga í næsta mán-
uði ákvað Hasina Wazed, leiðtogi
stjórnarandstöðunnar, að hætta
mótmælunum gegn stjórnvöldum en
þau hafa einkennst af miklu ofbeldi
og nánast lamað landið. Raunar voru
þingkosningar í Bangladesh í febr-
úar sl. en þá neitaði stjómarandstað-
an að taka þátt í þeim.
Barátta milli
fjölskyldna
í þessum heimshluta þar sem
byssukúla eða sprengja eru jafn líkleg
til að binda enda á feril stjómmála-
manna og sjálfur kjörklefinn, eru það
ekkjur og dætur myrtra leiðtoga, sem
beijast um æðstu embættin.
Astæðan fyrir þessu er ekki virð-
ing fyrir réttindum kvenna, síður en
svo, heldur sú gamla venja, að
stjórnmálabaráttan, oft bíóði drifin,
stendur gjarna á milli valdamikilla
fjölskyldna eða ætta:
Þannig er þessu háttað í Pakistan
og Sri Lanka, þar eru konur við
völd að mönnum sínum eða feðmm
látnum, og búist er við, að Sonja
Gandhi, ekkja Rajivs Gandhis, fyrr-
verandi forsætisráðherra, muni láta
til sín taka í væntanlegum þingkosn-
ingum á Indlandi þótt hún gegni
engu embætti.
Þessi undarlega þróun í löndum
þar sem karlveldið ríkir annars á
öllum sviðum kann að stafa að
nokkru leyti af samúð og þeirri trú,
að eiginleikar karlmannanna geti að
einhverju leyti færst yfír á eiginkon-
ur þeirra og dætur. Þessar konur
hafa hins vegar sýnt það og sannað,
að þær eru engir veifískatar.
í Bangladesh hefur kvennastríðið
staðið í tvo áratugi eða síðan fjöl-
skylda Hasinu, þar á meðal faðir
hennar, Mujibur Rahman, var myrt
í valdaráni hersins. Sex árum síðar
var Ziaur Rahman hershöfðingi, for-
seti Bangiadesh og eiginmaður
, Reuter
KONUR í Bangladesh krefjast jafnréttis í höfuðborginni Dhaka.
Þótt konur séu áhrifamiklar í stjórnmálum landsins ríkir mis-
rétti á mörgum sviðum.
KHALEDA Zia, forsætisráðherra Bangladesh, greiðir atkvæði
í kosningunum í febrúar. Hasina Wazed, leiðtogi stjórnarand-
stöðunnar, nýtir sér nútímatækni til að ráðgast við stuðnings-
menn sína.
Khaledu Zia, einnig myrtur.
Báðar konurnar trúa því, að ætt-
ingjar og stuðningsmenn hinnar hafi
staðið að morðunum og eru ekkert
að fela hatrið hvor á annarri.
Dreymdi
um föðurhefnd
í Pakistan, öðru múslimaríki sem
ekki er frægt fyrir virðingu fyrir
réttindum kvenna, er Benazir Bhutto
forsætisráðherra. Faðir hennar,
Zulfikar Ali Bhutto, var hengdur
1979, tveimur árum eftir að honum
var steypt af stóli í valdaráni. Árum
saman átti dóttir hans sér þann eina
draum að hefna hans.
Á Sri Lanka eru það mæðgur og
ekkjur, sem fara með völdin. Chand-
rika Kumaratunga er forseti og
móðir hennar, Sirimavo Bandaraina-
ike, er forsætisráðherra. Bandara-
inaike, frú B eins og hún er oft
kölluð, er 79 ára gömul og varð
fyrsta kona í heimi til að gegna for-
sætisráðherraembætti árið 1960.
Tók hún við því eftir að sinhalískir
munkar höfðu drepið Solomon, eig-
inmann hennar og forsætisráðherra.
Chandrika, dóttir hennar, sem er
menntuð frá Sorbonne í París, missti
einnig manninn sinn en hann var
skotinn 1988 þegar hann var fram-
bjóðandi í forsetakosningum. Kum-
aratunga nýtur nú þess vafasama
heiðurs að vera efst á dauðalista
uppreisnarliðs Tamílsku tígranna en
stjórnarherinn á Sri Lanka náði
Jaffna, helstu borg tamíla, á sitt
vald fyrir nokkrum mánuðum.
Þótt stjórnmálabaráttan á Ind-
landsskaga sé oft mjög blóðug hefur
samt aðeins ein kona í leiðtogaemb-
ætti verið myrt. Það er Indira Gand-
hi en einn lífvarða hennar af trú-
flokki sikha skaut hana til bana
1984.
Hvað gerir Sonja?
Á Indlandi beijast nú margir um
hylli Sonju, tengdadóttur hennar,
sem er ítölsk að ætt, endá þykir það
eftirsóknarvert að vera í náðinni hjá
fjölskyidunni, sem alið hefur af sér
þrjár kynslóðir forsætisráðherra.
Fyrstur var Jawaharlal Nehru, sem
dó eðlilegum dauðdaga, síðan Indira
og svo Rajiv, eiginmaður Sonju, sem
lést í sjálfsmorðsárás tamílsku tí-
granna 1991.
Eins og Bhutto og Bandarainaike
hefur Nehru-Gandhi-fjölskyldan
orðið að greiða ásóknina í völdin
dýru verði og pólitískum afskiptum
hennar er ekki lokið. Á Indlandi sjá
nú margir vænlegt Ieiðtogaefni í
Priyanka, 23 ára gamalli dóttur
þeirra Sonju og Rajivs.
Flestar þessara kvenna komu inn
í pólitíkina mjög skyndilega og við
erfiðar aðstæður. Indverska kven-
réttindakonan Urvashi Butalia segir
þó, að það hafi ekki bara verið ættar-
nafnið og samúðin, sem hafi ýtt
þeim á toppinn. Áður hafi til dæmis
þær Bhutto og Kumaratunga orðið
að bera sigurorð af bræðrum sínum
í baráttu innan fjölskyldunnar.
„Fyrir konur er fjölskyldan oft
eini farvegurinn fyrir pólitísk af-
skipti þeirra," sagði Butalia, „en
þessar konur urðu að hafa meira til
að bera. Þær hafa sýnt, að konur
geta náð alla leið á toppinn.“
Eiginkona Colins Powell í viðtali
Fékk hatursfull bréf og
óttaðist um líf eiginmannsins
Alma, eiginkona Colins
Powell, hefur nú skýrt
frá því að hún hafi ein-
dregið lagst gegn fram-
boði hans í forsetakosn-
ingunum í Banda-
ríkjunum.
¥T YNÞÁTT AH AT ARAR
■V sendu Colin Powell hers-
höfðingja íjandsamleg
bréf er hann velti því fyrir sér
hvort hann ætti að gefa kost á sér
í forsetakosningunum í Bandaríkj-
unum í haust. Þau urðu meðal
annars til þess að eiginkona hans,
Alma, tók að óttast meira en áður
um að Powell yrði sýnt banatilræði
hygðist hann hasla sér völl á vett-
vangi stjórnmála vestra. Lagði hún
hart að manni sínum að hafna
framboði.
Alma Powell, sem er 58 ára,
hefur ekki tjáð sig um mál þetta
frá því að eiginmaður hennar
kunngjörði að hann hygðist ekki
gefa kost á sér í forsetakosningun-
um. Vitað var að hún hefði lagst
gegn framboði hans enda er henni
lítt um fjölmiðlaljósið gefið og þá
athygli alla sem fylgir stjómmála-
lífinu í Bandaríkjunum. Hms'vegar
Reuter
COLIN Powell og Alma eiginkona hans er hershöfðinginn skýrði
frá því að hann yrði ekki í framboði í forsetakosningunum í
Bandarikjunum í haust.
er þetta í fyrsta skipti sem hún
lætur uppi þann ótta sem hreiðrað
hafði um sig í bijósti hennar og
þá andstyggð sem hún hefur á
stjórnmálum.
Virt stríðshetja
Colin Powell, hershöfðingi og
stríðshetja, var að margra mati sá
frambjóðandi Repúblíkanaflokks-
ins sem mesta möguleika átti á
að velta Bill Clinton forseta úr
sessi í komandi kosningum. Pow-
ell, sem var forseti herráðs Banda-
ríkjanna og þar með æðsti yfirmað-
ur heraflans að forsetanum frá-
töldum er hann settist í helgan
stein, nýtur mikillar virðingar enda
hefur enginn blökkumaður náð svo
langt áður innan Bandaríkjahers.
Repúblíkanar urðu því margir fyrir
miklum vonbrigðum er hann skýrði
frá því að hann yrði ekki í fram-
boði en sýnilega voru þó einhverjir
fullsáttir við þá niðurstöðu, ef
marka má-orð eiginkonunnar.
„Ég vildi alls ekki að hann færi
fram,“ segir Alma Powell. Ég sagði
honum það strax.“ Hún kveðst
hafa hafnað þeirri kenningu að
kynþáttahatur myndi hverfa eins
og dögg fyrir sólu í Bandaríkjunum
ef eiginmaður hennar yrði forseti.
„Blökkumaður sem ákveður að
vera í framboði í forsetakosningum
verður jafnan í mikilli hættu. Ég
vil ekki segja frá þeim ógeðfelidu
og hatursfullu bréfum sem okkur
bárust. Menn halda að allir kunni
vel við Colin Powelljég get upplýst
að það er ekki svo að allir kunni
vel við Colin Powell."
Frúin rifjar upp atvik frá því í
fyrra er maður einn barði dyra á
heimili þeirra í úthverfi Washing-
ton. Hann hafði keyrt til höfuð-
borgarinnar alla leið frá Florída
og spurst fyrir um það í hverfinu
hvar Powell-hjónin ættu heima. í
ljós kom að þetta var ákafur stuðn-
ingsmaður Powells sem vildi með
þessum hætti hvetja hann til að
gefa kost á sér. Þetta varð hins
vegar til þess að fylla Ölmu Pow-
ell skelfingu. „Ég gerði mér ljóst
að hver sem er gæti gert þetta.
Það var sérlega ónotaleg tilhugs-
un.“
Niðrandi skrif
um þunglyndi
Frú Powell segir fréttir blaða
sem birtust í fyrra þess efnis að
hún þjáðist af þunglyndi hafa ver-
ið ákaflega niðrandi skrif. Komust
þessir erfiðleikar frúarinnar í há-
mæli í fjölmiðlum um það leyti sem
einna ákafast var þrýst á eigin-
mann hennar um að fara fram
fyrir flokk repúblíkana. „Þarna var
um að ræða algjört einkamál mitt
og ég reiddist heiftarlega. Þetta
var þvílíkur yfirgangur."
í viðtalinu sem birtast mun í
næsta hefti tímaritsins Ladies’
Home Journal, rifjar Alma Powell
einnig upp æsku sína en hún ólst
upp í hverfi blökkumanna í Birm-
ingham í Alabama þar sem mikið
bar á kynþáttahatri.
Faðir hennar var skólastjóri og
reyndi hann hvað hann gat til að
hlífa bömum sínum við því og
þeirri baráttu sem fram fór um
mannréttindi blökkumanna vestur
í Bandaríkjunum á þessum tíma.
Hún segir að hún og vinir hennar
hafi oftlega óttast um öryggi sitt
þegar hópar hvítra öfgamanna
fóru um suðurríkin og börðu á
blökkumönnum.
Hafnar hugmynd Dole
Robert Dole, öldungadeildar-
þingmaður sem allt bendir til að
verði frambjóðandi repúblíkana í
kosningunum í nóvember, hefur
látið að því liggja að hann gæti
vel hugsað sér að fá Powell hers-
höfðingja með sér í framboð og
þá sem varaforsetaefni.
í viðtalinu kemur fram að Alma
Powell er því aigjörlega andvíg.
Hún kveðst telja að eiginmaður
hennar sé leitandi og að hann sé
sjálfur ekki algjörlega viss um
hvað hann vilji taka sér fyrir hend-
ur- „Ég tel að menn geti látið til
sín taka með mun áhrifameiri og
jákvæðri hætti sem óbreyttir borg-
arar frekar en embættismenn. Þótt
margir kunni að neita að trúa því
hef ég aldrei heyrt manninn minn
segja: Ég vil verða forseti Banda-
ríkjanna." ......u ... ,