Morgunblaðið - 30.10.1996, Blaðsíða 4

4 MIÐVIKUDAGUR 30. OKTÓBER 1996
MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
Framlög eigenda Landsvirkjunar framreiknuð til 14 milljarða
Arðgreiðslur geta numið allt
að 600 milljónum króna á ári
Morgunblaðið/Golli
FINNUR Ingólfsson, iðnaðarráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, borgarstjóri, og Jakob Björns-
son, bæjarstjóri Akureyrar, lýstu öll ánægju sinni með samkomulag eigenda Landsvirkjunar.
ARÐGREIÐSLUR Landsvirkjunar til
eigenda, ríkisins, Reykjavíkurborgar
og Akureyrarbæjar, geta numið allt
að 600 milljónum á ári. Reiknað er
með að því takmarki verði náð árið
2004, miðað við þá samninga sem
nú liggja fyrir um orkusölu og miðað
við stækkun á jámblendiverksmiðj-
unni og að nýtt álver Columbia rísi.
Gert er ráð fyrir að arðgreiðslur verði
samtals 193 milljónir á næsta ári,
200 milljónir árið 1998 og 334 millj-
ónir árið 1999. Stefnt er að þvi að
samkomulag eigenda Landsvirkjunar
komi til framkvæmda á næsta ári,
samþykki Alþingi lagabreytingar þar
að lútandi í vetur.
Morgunblaðið skýrði sl. laugardag
frá helstu niðurstöðum nefndar, sem
skipuð var til að kanna eignarhald,
rekstrarfyrirkomulag og framtíðar-
skipulag Landsvirkjunar. Þar kom
fram, að stjórnarmönnum Lands-
virkjunar verður fækkað úr 9 í 7.
Alþingi mun ekki kjósa fulltrúa ríkis-
ins, heldur skipar iðnaðarráðherra 3
fulltrúa, þar af stjórnarformann, en
hingað til hafa eigendur Landsvirkj-
unar komið sér saman um hver skuli
sitja í forsæti stjómar. Reykjavíkur-
borg mun áfram skipa 3 menn og
Akureyrarbær 1, en stjómarformað-
ur hefur tvöfalt atkvæðavægi.
Samkomulag eigenda Landsvirkj-
unar var kynnt á blaðamannafundi
í gær, eftir að það var lagt fyrir ríkis-
stjórnarfund og eftir að borgarráð
og bæjarráð Akureyrar höfðu sam-
þykkt það. Ríkið á 50% í fyrirtæk-
inu, Reykjavíkurborg rúm 44,5% og
Akureyrarbær tæp 5,5%. í sam-
komulaginu er gert ráð fyrir að arð-
gjafarmarkmið Landsvirkjunar skuli
að jafnaði vera 5-6% á ári af eigin
fé. Fjármálafyrirtækið JP Morgan
endurmat framlag eigenda Lands-
virkjunar til fyrirtækisins frá upp-
hafí miðað við byggingavísitölu og
vaxtareiknuð með 3% og telur þau
samtals um 14 milljarða króna.
Þessi eigendaframlög mynda stofn
til útreiknings arðs, sem miðast við
5,5% af endurmetnum stofni. Á með-
an hreinar rekstrartekjur án af-
skrifta sem hlutfall af heildarskuld-
um eru undir 12% koma 25% af
reiknuðum arði til útborgunar, en
75% bætast við eigendaframlög og
hækka arðgreiðslustofn. Þegar hlut-
fallið verður á bilinu 12-15% nemur
útborgaður arður 40% af reiknuðum
arði og 60% fara til hækkunar á eig-
endaframlögum. Eftir að hlutfallið
nær 15% nemur útborgaður arður
60% af reiknuðum arði, en 40% bæt-
ast við eigendaframlög. Reiknað er
með að 15% hlutfalli verði náð árið
2004.
Reiknað er með að gjaldskrá
Landsvirkjunar verði óbreytt að
raungildi til 2000, en lækki síðan
um 3% árlega á næsta áratug.
Endurskoðun fyrir 2004
Sérstakt ákvæði kveður á um að
sameignarsamningurinn skuli end-
urskoðaður fyrir 1. janúar 2004 og
skuli þar á meðal skoðað hvort
ástæða þyki til að stofna hlutafélag
um rekstur Landsvirkjunar. Sá kost-
ur var einn þeirra, sem skoðaður var
nú. Þar þótti vænlegast, að hlutafé
yrði aukið með nýrri aðild, t.d. um
30%, sem eru um 12 milljarðar og
skattamál Landsvirkjunar endur-
skoðuð. Lánshæfi yrði þannig tryggt
með sterkari eiginfjárstöðu, um leið
og nýr hluthafi gæti haft jákvæð
áhrif á vöxt Landsvirkjunar. Talið
er mögulegt að hugað verði að leið
svipaðri þessari við endurskoðun fyr-
ir árið 2004 og yrði hlutafé þá boðið
út á innlendum og erlendum mark-
aði. Hins vegar er þessi leið flókin,
þar sem endurskoða þarf lánasamn-
inga, starfsmannamál, lífeyrissjóðs-
samninga o.fl.
Allir flokkar sammála
Finnur Ingólfsson, iðnaðarráð-
herra, sagði að þrátt fyrir að eignar-
aðild væri óbreytt þá væri rekstrar-
form nú fært nær rekstri hlutafé-
lags. „Eigendur eru sammála um að
fyrirtækið verði rekið næstu sjö árin
með þessum hætti," sagði Finnur.
Hann kvað starf nefndarinnar hafa
gengið mjög vel. Sjálfur hefði hann
ekki átt von á að samkomulag næðist
fyrir árslok. „Hins vegar er mjög
breið samstaða, ekki aðeins meðal
fulltrúa eigenda, heldur allra stjórn-
málaflokka, eins og sést á afgreiðslu
málsins innan borgarráðs og bæjar-
ráðs Akureyrar."
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir borg-
arstjóri rifjaði upp að hún hefði átt
erfitt með að sjá hvaða sértæku
hagsmuni Reykvíkingar hefðu af því
að eiga svo mikið fé bundið í Lands-
virkjun. Arðgreiðslur hefðu verið litl-
ar, eða um 260 milljónir alls á nú-
virði frá 1977. Hún kvaðst sátt við
niðurstöðuna nú. „Gerðar verða rík-
ari arðsemiskröfur en áður og þar
með eru hagsmunir Reykvíkinga bet-
ur tryggðir.
Jakob Björnsson, bæjarstjóri á
Akureyri, kvaðst hafa verið sammála
borgarstjóra um að eignin í Lands-
virkjun yrði að vera arðbærari. „Nú
hefur þetta samkomulag náðst, sem
gerir Landsvirkjun kleift að styrkja
stöðu sína áfram og halda við mark-
mið um lækkun raforkuverðs, þrátt
fyrir arðgreiðslur til eigenda. Ekki
verður hróflað við eignaraðildinni um
sinn, eða að minnsta kosti ekki fyrr
en að endurskoðun kemur.“
Hlýtur að leiða til lækkunar
raforkuv erðs
Árni Sigfússon, oddviti Sjálfstæð-
isflokksins í borgarstjórn, sagði í
samtali við Morgunblaðið að með
þessum samningi væri Ijóst að borg-
arstjóri og R-listi hefðu fallið frá
hugmyndum sínum að selja hlut
borgarinnar í Landsvirkjun og fá 12
milljarða í borgarsjóð. Nú komi í ljós
að sú hugmynd hafi verið villandi
og álíka raunhæf og að Reykvíkingar
ættu að losa sig við Reykjavíkurflug-
völl í skiptum fyrir hraðlest til Kefla-
víkur. „Það verður að segjast að
Svavar Gestsson hefur nokkuð til
síns máls þegar hann bendir á að
ákvörðun um milljarða arðgreiðslur
fram í tímann getur ekki verið slitin
úr samhengi við raunverulega stöðu
fyrirtækisins á hveijum tíma,“ sagði
Árni.
Hann segir líkur á að greiðslur
til borgarinnar verði meiri með
þessu fyrirkomulagi. „Að því leyti
vænkast hagur Reykvíkinga, sem
ætti að þýða að við lækkuðum arðkr-
öfur Rafmagnsveitu Reykjavíkur
sem aftur gæti lækkað verulega
raforkuverð til fyrirtækja og heimila
í Reykjavík."
Utandagskrárumræður um eignarhald Landsvirk)unar
Akvörðun um arð gagnrýnd
EFNT var til utandagskrárumræðu á Alþingi í
gær í tilefni af skýrslu iðnaðarráðherra um
eignarhald Landsvirkjunar. Svavar Gestsson,
málshefjandi, gerði vinnslu þessarar skýrslu að
umtalsefni.
Sú vinnsla hafí að sögn Svavars verið á könnu
„mjög þröngrar nefndar," sem nær eingöngu full-
trúar stjórnarflokkanna ásamt embættismönnum
hefðu átt sæti í og hefði nefndin unnið sitt starf
„á laun“. Gagnrýniverðast þótti Svavari þó sú
niðurstaða skýrslunnar, eins og hún hefði verið
kynnt í fréttum um helgina, að Landsvirkjun
beri að greiða á næstu 15 árum eigendum sínum
arð upp á 500-700 milljóna á ári, en hann sagði
ekki síður gagnrýnivert að verð orkunnar verði
ákveðið 10-20 ár fram í tímann.
í ljósi þess að Landsvirkjun skuldaði um 50
milljarða króna þótti Svavari slíkar tillögur lítt
við hæfí, auk þess sem það hefði aldrei verið
borið undir stjórn Landsvirkjunar, hvert vera
ætti arðhlutfall fyrirtækisins á næstu 10-20 árum.
Svavar sagði iðnaðarráðherra ætla með um-
ræddri skýrslu að stilla eignaraðilum Landsvirkj-
unar og Alþingi upp við vegg.
Finnur Ingólfsson iðnaðarráðherra vísaði gagn-
rýni Svavars á bug. Endurskoðun eignarhalds
Landsvirkjunar hefði ekki sízt verið hafín að ósk
borgarstjórans í Reykjavík, sem hafí oft sagt, að
eðlilegt væri að borgarbúar fengju arð af eign
sinni í Landsvirkjun. Tillögur nefndarinnar hefðu
þegar verið einróma samþykktar í borgarráði sem
og bæjarstjóm Akureyrar og ríkisstjórn.
Sátt ríki um Landsvirkjun
Ráðherrann benti á, að lagafrumvarp um
framtíðarskipulag orkumála yrði seinna til um-
ræðu á Alþingi, og þá myndu næg tækifæri
gefast til að ræða skipan orkumála, en gagnrýni
Svavars á niðurstöðu nefndarinnar um endur-
skoðun á eignarhaldi og rekstrarformi Lands-
virkjunar væri tilhæfulaus. Sturla Böðvarsson,
sem eins og Svavar Gestsson á sæti í stjórn
Landsvirkjunar, ítrekaði, að mjög mikilvægt
væri að sátt ríkti um Landsvirkjun. Hann sagði
endurskoðun eignarhalds Landsvirkjunar verða
að tryggja viss meginatriði. Þau væru þau helzt,
að eignaraðilum sé tryggð „eðlileg eignaraðild"
að fyrirtækinu, tryggja verði lækkun orkuverðs
og í þriðja lagi verði að tryggja eðlilegar arð-
greiðslur án þess að þær komi niður á orkuverð-
inu. Að tryggja þessi þrjú atriði telur Sturla
vera forsendu þess að sæmileg sátt náist um
rekstur Landsvirkjunar.
Hjörleifur Guttormsson benti á, að umræddar
tillögur að breyttum rekstri Landsvirkjunar væru
ótímabærar; eðlilegt væri að fyrst yrði afgreitt
hvaða afleiðingar tilskipun Evrópusambandsins
um orkudreifingu, sem samþykkt var í sumar og
koma mun til með að taka gildi á öllu EES-svæð-
inu, hefði á rekstur Landsvirkjunar.
Könnun á lífsháttum
*
og líðan Islendinga
Streita
hefur
aukist
STREITA er mest hjá langskóla-
gengnum og hefur aukist meðal
Islendinga á undanförnum tveim-
ur árum. Þá neytir fólk oftar
áfengis en áður og andleg heilsa
þjóðarinnar er misjöfn eftir
starfsstéttum, verri hjá þeim sem
hafa styttri skólagöngu. Sá hópur
reykir einnig meira, hreyfir sig
síður og borðar óhollari mat en
háskólamenntaðir.
Þetta eru m.a. niðurstöður úr
samanburðarkönnun sem gerð var
af Félagsvísindastofnun á vegum
Heilsueflingar um lífshætti 1.500
íslendinga 18-75 ára, árin 1994
og 1996.
Heilsuefling er samstarfsverk-
efni heilbrigðisráðuneytis og land-
læknisembættisins um forvarnir
og bætta lífshætti. Könnunin var
gerð til að athuga áhersluþætti í
forvarnarstarfi, sagði Anna Björg
Aradóttir, verkefnisstjóri Heilsu-
eflingar, í samtali við Morgunblað-
ið.
Meirihluti þjóðarinnar telur
andlega og líkamlega heilsu sína
góða og jafnvel betri en árið 1994.
Heilbrigðir lífshættir eru þó
marktækt tengdir lengri skóla-
göngu, starfsstéttum og konur
virðast almennt lifa heilbrigðara
lífi en karlar. Andleg vanheilsa
er t.d. algengari meðal sjómanna
og bænda en hjá stjórnendum og
æðstu embættismönnum.
Aðstæður í umhverfinu virðast
hamla því að sögn Önnu Bjargar
að fólk með styttri skólagöngu
tileinki sér heilbrigða lífshætti.
„Þeir hópar hafa til að mynda
ekki aðstæður eða næg tækifæri
til að sinna líkamsrækt og finnst
dýrt að borða grænmeti. Við viþ'-
um hjálpa þessu fólki að lifa
heilsusamlega, m.a. í samvinnu við
verkalýðsfélögum og vinnustað-
ina,“ sagði hún.
Streita eykst með
aukinni menntun
Streita eykst samkvæmt
könnuninni með aukinni skóla-
göngu og aukningin er tiltölulega
mest hjá aldurshópunum 35-44 ára
og 60-75 ára. Almennt séð virðist
streita vera algengari hjá konum
en karlmönnum. Anna Björg telur
skýringuna vera að verkstjórn á
heimilum hvílir yfirleitt á þeim
auk þess sem þær eru útivinn-
andi. Mögulegt er þó að mati henn-
ar að viðhorf til streitu séu kyn-
bundin, þ.e. karlar leggi annað
mat á stressþætti en konur.
Áfengisdrykkja og reykingar
Spurt var í könnuninni hve oft
fólk neytir áfengis og þá kom í
ljós að áfengisdrykkja hefur auk-
ist frá árinu 1994. Það þýðir ekki
að sögn Önnu Bjargar að fólk
drekki meira en áður heldur hafi
drykkjusiðir þess einfajdlega
breyst. Þannig virðast Islending-
ar, sérstaklega þeir sem eru lang-
skólagengnir, drekka oftar léttvin
og bjór með mat en áður. Dreifbýl-
isbúar drekka samkvæmt könnun-
inni sjaldnar en íbúar höfðuborg-
arsvæðisins. Auk þess kom fram
að áfengisdrykkja hefur aukist
mest í yngstu aldurshópunum en
einnig er aukning í elsta aldurs-
hópnum og meðal kvenna frá ár-
inu 1994.
í könnuninni árið 1994 var að
sögn Önnu Bjargar marktækur
munur á reykingum kyryanna en
þá reyktu karlar meira en kven-
menn. Munurinn er hins vegar
ekki marktækur í seinni könnun-
inni. Einnig kemur þar fram að
reykingar minnka með aukinni
menntun og sjómenn reykja mest
af starfsstéttunum en sérfræðing-
ar minnst.
i
i
t
i
I
I
I
I
I
I
i
1