Morgunblaðið - 30.10.1996, Blaðsíða 23

Morgunblaðið - 30.10.1996, Blaðsíða 23
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 30. OKTÓBER 1996 23 LISTIR EINN af dúkum Guðbjargar Lindar. VIÐ S JÓN- ARRÖND MYNDIIST Sólon íslandus MÁLVERK Guðbjörg Lind. Opið alla daga frá kl. 14-18. Til 11. nóvember. Aðgang- ur ókeypis. EINFALDLEIKINN hefur frá upphafi verið meginveigurinn í allri listsköpun Guðbjargar Lindar, og jafnan gengur hún út frá skýrt af- mörkuðum myndstefjum á sýningum sínum. Aðskiljanlegur leikur með vatns- form hefur verið Guðbjörgu hug- leikinn, fossar, strengleikir, bunu- lækir, loks víðáttur hafsins með ein- stökum kennileitum. En þessi fyrir- bæri nálgast listakonan á sinn hátt, rífur ríkjandi lögmál úr samhengi fyrir myndrænar vísanir, frumdýr eins og sýgur til sín fossbunu eða hún fellur á dúkað borð, myndar jafnvel bogformað skreyti við jaðar fallelfunnar þannig að skoðandinn er á báðum áttum hvort þetta sé alvörbuna eða slæða af himnum ofan. Hér er sitthvað á ferð, sem rekja má til skáldskapar á mynd- fleti, táknsæis og ríkrar tilhneiging- ar til óvenjulegra sjónarhorna. Fyr- irbæri náttúrunnar birtast í óræðum myndtáknum á fletinum, eru þó af hlutlægum uppruna, og hér er allt á fullu þótt nokkurra breytinga sjái stað í þessum nýju dúkum hennar, sem flestir eru frá þessu ári. Helst fyrir upphafna birtu og fjölþættrai leik með ljósið, sem nú sker mynd- flötin allan í mynd láréttra ráka sem búa yfir mörkuðum stíganda til áherslu stökum einföldum formum vtö sjónarrönd. f fyrstu koma þessir dúkar manni spanskt fyrir sjónir, því það er sem þá skorti nokkuð innileika fyrri mynda, en við nánari athugun sér maður að hann er þrátt fyrir allt ríkulega til staðar, en hins vegar eru dúkarnir síður í réttu umhverfi. Hið opna hráa hvíta rými og grófa gólf eins og gleypir þá, því hvítu rákirn- ar, stígandi þeirra, þensla og birta myndheildanna skila sér ekki nægi- lega sterkt til skoðandans. Menn ímyndi sér einungis þessa dúka í hlýlegra rými og með dekkri bak- grunn, gjarnan mettum fölgrænum lit. Útkoman yrði snöggtum önnur myndunum og heildaráhrifunum í hag. Hér skortir þannig á hnitmiðaða innsetningu í tilfallandi rými eins og það er orðað, sem myndi gæða dúkana þeim töfrum sem í þeim býr og gerir sýninguna um leið óþarflega einhæfa. Guðbjörg Lind er framsækinn málari og þessi sýning staðfestir að hún er í miðri rannsókn á óræði og dulmögnum myndflatarins. Talnafíkn fullorðinna BÆKUR Skáldsaga LITLIPRINSINN eftir Antoine de Saint-Exupéry. Þýðing Þórarinn Björnsson. 95 bls. Útgefandi Mál og menning. Bragi Ásgeirsson LITLI prinsinn kom fyrst út í íslenzkri þýðingu Þórarins Björns- sonar 1961. Hún er með fjöllesn- ustu bókum franskra bókmennta - ekki að ástæðulausu. Hún samein- ar alvöru og gaman, djúpa speki ogjétt grín. í stuttu máli er söguþráðurinn sá að flugmaður (sem um leið er sögumaður) er staddur, ásamt bil- aðri flugvél sinni, í Sahara-eyði- mörkinni, með takmarkaðar vatns- birgðir. Einn morgun vekur hann lítill drengur og biður hann um að teikna fyrir sig mynd af kind. Eft- ir nokkrar tilraunir hefur hann teiknað mynd sem drengurinn sættir sig við. Flugmanninum finnst skrítið að hitta dreng þarna, sérstaklega dreng sem hefur ekki meiri áhyggjur af stöðu sinni, að vera þúsundir mflna frá öllum mannabústöðum, en þá að hann vilji bara fá mynd af kind. Dreng- urinn segir flugmanninum sögu sína sem aftur segir okkur hana. Nú er þessi þýðing komin út að nýju, lítillega endurskoðuð. Kannski of lítillega? Á frummálinu (frönsku) er bókin á fremur ein- földu máli; söguhöfundur er barn. Það gerir hana eilítið ótrúverðuga þar sem söguhöfundur á líka að vera flugmaður, og það mjög reyndur flugmaður (sem Saint-Exupéry var). I þýðingunni eru orðin öll ís- lenzk, en ég er ekki eins viss með setningagerðirnar: „Það er þess vegna líka að ég hefi keypt lita- kassa og blýanta"(bls.l8). Er þetta ekki nær því að vera franska? Væri ekki eðlilegri íslenzka að hafa „líka" framar, eða sleppa því alveg? Sagnir eru yfirleitt fremstar í íslenzkum spurningum: Ert þú þarna enn? er spurning, jafnvel þó spurningamerkinu sé sleppt. Þú ert þarna enn, þetta er fullyrðing, a.m.k. á prenti. Prentað mál býr ekki yfir áherzlum talaðs máls. Þrátt fyrir það eru margar spurn- arsetningar í Litla prinsinum venjulegar fullyrðingar með spurn- ingarmerki skeytt aftan við (ná- kvæmlega þetta dæmi er á bls.43). Af því leiðir að maður veit ekki að setningin sé spurning fyrr en kemur að lokum hennar. Því hökt- ir maður og byrjar gjarna aftur, sérstaklega ef maður er að lesa upphátt fyrir barn. Stirður og höktandi lestur er eitthvað sem börn eiga heldur erfítt með að sætta sig við. Einnig er sums stað- ar eilítið flókið mál á sógunni: „Og til hvers er þér að eiga stjörnurn- ar?" og „Og til hvers er þér að vera ríkur?" (bls.45). I kafla tíu (X) er sem Manngerð- ir Þeofrastosar séu endurbættar og færðar til nútímans. Litli prins- inn flakkar milli pláneta (bezt er að taka fram að þrátt fyrir það er bókin alls engin Space Odyssey) og hittir þar ýmsa menn, einn á hverjum stað - pláneturnar eru svo litlar; kóng, landfræðing og kaupmann, svo einhverjir séu nefndir, og er þeim lýst einsog barnið sér þá. Sú lýsing er nokkuð spaugileg, fyrir fullorðna. Hins vegar er ekki víst að börn nái húmornum. Hann er flóknari en svo, jafnvel falinn. Oft á tíðum er hann hrein kaldhæðni sem nokk- urn þroska þarf til að skilja. Hvers konar bók er þá Litli prinsinn . Hvað ræður því hvort bók sé kölluð barnabók eða ekki? Stafastærð? Lengd kafla? Línu- bil? Efni? Hægt er að lesa Litla prinsinn á margan hátt; sem ádeilu, dæmi- sögu, létt heimspekirit, skemmti- sögu eða allt þetta í einu. í henni er að finna margt sem við erum búin að týna, týna svo rækilega að sakleysi æskunnar þarf til að við áttum okkur á því. Það er ekki mjög erfitt að trúa sögunni, að hún sé sönn. A.m.k. að sögumaður trúi að hann sé að segja sanna sögu. Heimir Viðarsson Nýjar plötur Saknað- arljóð • Elegía heitir geislaplata, sem komin er út með leik Gunnars Kvaran á selló og Selmu Guð- mundsdóttur á píanó. Orðið elegía er úr grísku og hefur fengið merk- inguna saknað- aiijóð á ís- lensku, en plat- an er helguð minningu Guð- mundar Tómas- ar Amasonar (1969-94). Á plötunni leika Gunnar og Selma 20 verk. í kynningu eftir Halldór Hansen segir m.íi. um lögin á plöt- unni: „Þau eiga það sameigin- legt að vera hæglát og inn- hverf tónaljóð með trega- blöndnum und- irtóni, en blær laganna er þó afar ólíkur. Sum lögin eru upphaflega samin fyr- ir sellóið, eins og hið undurþýða lag Svanurinn úr Hátíð dýranna eftir Camille Saint-Saens og Elegía Gabriels Fauré. SicUi- enne eftir Fauré og Andantino eftir Padre Martini/Kreisler voru skrifuð jöfnum höndum fyrir selló eða fiðlu ásamt píanói. Intermezzo eftir Mascagni er útsetning á gullfal- legu hljómsveitarmillispili úr óperunni Cavalleria Rusticana, en hið angurværa Chanson Triste eftir Tchaikovsky var upphaflega píanólag. Flest hafa þó lögin á plötunni upprunalega verið sungin. Þar á meðal er hin fagra Vókalísa Rachmaninoffs, Á vængjum söngsins eftir Mend- elssohn, og þrjár gersemar eftir íslensk tónskáld, Nótt Arna Thorsteinssonar, Sofðu, sof ðu góði eftir Sigvalda Kaldalóns og Sofnar lóa eftir Sigfús Einars- son." Útgefandi plötunnar er Japis. Verð: 1.999 krónur. Selma Guðmundsdóttir I i í r- BOKMENNTIR Smásögur ENGAR SMÁ SÖGUR eftir Andra Snæ Magnason. 109 síður. Útgefandi: Mál og menning. Reykjavík 1996. LÍF íslenskra stráka og stelpna hefur aldrei verið uppá marga físka. Og þrátt fyrir að nýjungarnar berist nú fyrr til landsins en nokkru sinni áður hefur fjöl- breytileiki lífsins ekki vaxið með því. Sjald- an stendur ungt fólk á íslandi í sporum persónanna í ævintýrunum, á krossgötum eða á eitthvert val. Hér finnst varla nema ein leið. Þó leynast ævintýrin stundum í hinu íá- tæklega lífi. í draumi stráks um stelpu. í draumi karls um hafmeyju. í upplifun ungs garðyrkjumanns á þroskaðri konu. En ævin- týrin breyta ekki miklu, ekki eins og is- lensk kvenfrelsisbarátta sem breytti hvíta hádegisfiskinum og kartöflunum í súrmjólk og banana. Það er auðvelt að flokka sögurnar í smá- sagnasafninu Engar smá sögur eftir Andra Snæ Magnason í tvennt. Bókin byrjar á fimm smásögum sem eru sjálfstæðar. Hún endar á Lögmáli árstíðanna sem eru fjórar tengdar sögur sem fjalla um árstíðirnar fjór- ar og sömu persónunum bregður fyrir. Þessi seinni hluti er ólíkur hinum fyrri, í efni og efnistökum. Fyrstu fimm sögurnar kveiktu ekki elda í huga mér þó þær væru oft snotrar og sniðugar. Það sem ég held að hafi staðið í vegi fyrir hrifningunni var gamaldags hugs- Bundnarsögur og frjálsar anagangur, sumir sogumenn- irnir eru a.m.k. illa haldnir: „Oft varð honum hugsað til síldaráranna, þá var gaman að lifa, maður var annaðhvort á sjónum eða í landi á kvenna- fari. Það skipti heldur engu á hvorum staðnum maður var, aflinn var ávallt góður." (s. 7) „Andri leit kvenþjóðina ofur- sjaldan hýru auga, það var þá helst að óvenju fleygbogalagað- ur barmur vekti athygli hans eða mjög gleitt horn á milli útlima en aldrei miklu meira en það." (s. 19) „Bara af því hún var nokkuð ™dn Snær falleg átti ég að hoppa upp í Magnason rúm til hennar eins og hver önnur grúppía." (s. 33) Og lengi mætti telja. í fyrri hluta verksins eru dæmigerðar eða hefðbundnar sögur. Þó þær séu sjálf- stæðar hanga þær lauslega á einhvers konar festi. Perlurnar á festinni eru karl- menn í hinum og þessum störfum og af- drif þeirra sem stundum eru einhvers kon- ar „meðferðir" hjá konum. Hér eru: Saga um sjóara. Saga um vísindamann. Saga um skáld og garðyrkjumann. Saga um íslenskufræðing. Saga um mann sem ekkert ætlaði að rætast úr en fær „sérkenni" í höndum kvenmanns sem er „sérkennari". Nákvæmlega þessi síðastnefndi orðaleikur er dálítið skyldur Þórarni Eldjárn og skyldleikann við sögur Þór- arins má finna víðar. En það er ekki það versta að verða fyr- ir góðum áhrifum. Sterku hliðarnar á Engum smá sögum eru m.a. næmar, viðkvæmar og oft ljóðrænar lýsingar: Kinnin sem angar eins og birki eftir regnskúr. Hvíti blindrastafur sólarinnar. Lýsingarnar á grasinu í sögunni Gras. Frí- merki sem falla eins og snjór, límast á söln- uð haustbréf. Og enn mætti lengi telja. Einnig kemur höfundur oft horfnum orðum snyrtilega að: „Við þennan glugga sat Bára og horfði út á tjörnina á meðan hún kembdi hár sitt og hugsaði um gamla kærasta." (s. 73) í síðari hluta verksins kveður við nýjan tón. Höfundurinn heldur áfram með vísind- atilbrigðin úr fyrri sögum í þessum sögum því nú hefur guð aldeilis mótmælt framför- um mannsins í tækni og vísindum og ruglað svo árstíðirnar að varla nokkuð er öruggt og lífið á jörðinni er orðið mjög óþægilegt. Lesandinn upplifir síðan hverja árstíð fyrir sig. Það byrjar um haust þegar slokknar á aðdráttarafli jarðarinnar. Þá kemur vetur- inn þegar vökvinn fær form föstu efnanna og föstu efnin verða hlaupkennd. Á vorin lagast allt nema hljóðin berast ekki heldur fá áferð og þar með orðin, veðrið verður alltaf eins á hverjum degi, 18,7 stiga hiti og þyngdaraflið rokkar. Síðasta sagan fjall- ar um sumarið en þá vaknar fólk hvern morgun í öðrum líkama en sínum. Frásögnin í sögunum í Lögmáli árstíð- anna er frjálsari en í hinum sögunum, myndvefnaðurinn verður loksins lifandi og ævintýralegur. Hér verður maður stundum fyrir sams konar áhrifum og við lestur ævintýris eftir H.C. Andersen án þess að um áhrif eða skyldleika sé að ræða heldur hefur höfundinum tekist að hella ævintýra- meðalinu út í og blandan heppnast. Textinn losnar úr eldri viðjum og þó efnistökin sé stundum óeinbeitt kemur það aldrei að sök því að myndirnar seiða mann til sín. Engar smá sögur er fyrsta sagnabók höfundar og ber þess um margt merki en það verður fróðlegt að fylgjast með honum í framtíðinni. Kristín Heimisdóttir.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.