Morgunblaðið - 22.12.1996, Blaðsíða 19

Morgunblaðið - 22.12.1996, Blaðsíða 19
MORGUNBLAÐIÐ •¦ í # i), i ¦; S i. f. i 'j. 4-"-^ "V«M t(0 f'Á/ ' i'. •V. CT. *¦ 0\ -v v^ í . ti ''."Í'i- :.¦ H SUNNUDAGUR 22. DESEMBER 1996 19 KORT af Merkúr. Þar má m.a. sjá gíginn Snorra. væntinga og aldurhniginna von- brigða. „Mánasilfrið merlar æ/ í minningunni það sem var." Mars hvetur menn hins vegar til að gera alvöru úr draumum sínum. Stríðsguðinn hlustar ekki á fyrsta kafla tunglskinssónötunnar. Fimmta sinfónían væri nær lagi. Þarna hafa átt sér stað meiri átök og sviptingar en á nokkurri annarri reikistjörnu að jörðunni undanskilinni. Á norðurpóli Mars hefur jökulhett- an æ ofan í æ hefur skroppið saman á sumrin og miklir stormar hulið hana sandi og ryki. í þessari lagskiptingu má lesa fjögurra milljarða sögu Mars og e. t. v. alls sólkerfisins. Þarna má komast að raun um hvað fór úrskeiðis endur fyrir löngu, af hverju Mars missti hita og loftþrýsting. Og hugs- anlega gera þær upplýsingar okkur kleift að ljúka þessum langa vetri, breyta lofthjúpn- um og gera plánetuna jarð- vistarlega á ný. Því ömurlega leiðinlega fólki sem fárast yfir því fé sem veitt er í könnun geimsins í stað þess að það fari í „leysa vandamálin hér á jörðu niðri" væri hollt að íhuga hvernig vitneskja um ástandið á öðr- um plánetum hefur gjörbreytt hugarf- ari okkar jarðarbúa gagnvart eigin reikistjörnu. Hvaðan koma áhyggjur okkar af gróðurhúsaáhrifum? Frá ungum námsmanni sem var að skrifa háskólaritgerð um lofthjúp Venusar. Þar hafa þessi áhrif magnað upp næstum 500 gráðu yfirborðshita. Flestir vita hvernig er að setjast inn í bíl sem staðið hefur stundarkorn í sólskini. Þeir geta því ímyndað hvern- ig loftið væri í honum eftir fjóra millj- arða ára í sólinni. Þannig er ástatt á Venusi. Aðrir tveir vísindamenn á vegum NASA veittu athygli háu hlutfalli klórflúorkolefna (CFC) á Venusi. Og í framhaldi að þvi bentu þeir á skað- leg áhrif þessara sömu efna fyrir ósonlag jarðar. Ef saga Venusar (og reyndar Mars líka) væ'ri ekki víti til varnaðar, er alls óvíst að menn væru farnir að gera sér grillu yfir eyðingu ósonlagsins og gróðurhúsaáhrifunum. Þeir væru enn að spreða hárlakki eins og bjánar. En einmitt sú staðreynd að menn hafa „óvart" valdið loftslagsbreyting- um á jörðunni, gefur vísbendingu um hvað þeir gætu gert á annarri plá- netu ef þeir legðu sig þar fram. Hug- myndir um slíkt þóttu vísindaskáld- skapur fyrir skömmu síðan, en nú birtast um þær ritgerðir í virtustu vísindatímaritum. Allt bendir til að umbreyting Mars sé gerleg með þeirri tækni sem við ráðum nú yfír. FYrsta þrepið væri að auka yfirborðshitann með því að stuðla vísvitandi að gróð- urhúsaáhrifum. Það myndi bræða sífrerann, orsaka risavaxin Skeiðarár- hlaup og tröllaukna sódavatnsgos- hveri í óteljandi Haukadölum. Sumir telja að endanlega verði vatnið mörg hundruð metra djúpt um stóran hluta plánetunnar. Jafhframt auknum yfir- borðshita þéttist lofthjúpurinn með margfaldandi víxlverkunum fyrir hvorn tveggja. Þá kæmi næsta stigið: erfðabreyttar plöntur færu að fram- leiða súrefni úr koltvísýringnum í loft- inu. Sveitasinfónían væri komin á fóninn með lækjarniði, þrumuveðri og hellirigningu. Síðan færu fuglar að syngja. Þessi þróun gæti tekið áratugi eða árþúsundir, en öll tölvulíkön benda í ÁRDAGA mótuðu f'ljóí og flóð yfirborðið á Mars. Þessi mynd var tekin úr Mariner 9 geimfarinu. til að hún sé möguleg. Hið eina sem aldrei yrði eins á Mars og á jörðunni er aðdráttaraflið. Maður sem er 90 kg að þyngd á jörðunni yrði ætíð 34 kg á Mars. Þar yrðu sett ný Ólympíu- met. „Útvilek" Þeir sem vilja láta Mars í friði hljóta að bölva þeim degi sem örverur hó- fust handa á þriðja grjótinu frá sólu. Því lífið er eigingjarnt, og frá upp- hafi hefur það kappkostað að breyta jörðunni sér í hag. Það er heldur ekkert nýtt að menn vilji setja mark sitt á aðra himin- hnetti. Um það eru t. d. nafngiftir reikistjarnanna til vitnis. í vestrænni menningu varð Merkúr, sem alltaf er á þeytingi, að hinum fráa sendi- boða guðanna, Mars var rauður og blóðþyrstur, Venus, hin ljúfa kvöld- stjarna farandsöngvaranna.. Það ligg- ur í eðli okkar að eigna þessum fögru deplum mannlegar hvatir. Þessi þróun hélt áfram þegar þeir sáust í nærmynd og hægt var að kortleggja yfírborðið. Öll fjöll og gíg- ar á ástarstjörnunni Venusi bera kvennöfn með einni undantekningu. Norræn goðafræði er í öndvegi á Callisto, tungli Júpíters; þar er Val- hölL Ásgarður... Örnefhi á plánetunum eru ákvörð- uð af nefnd á vegum Alþjóðlega stjörnufræðisambandsins (IAU). Hún setur sér fastar vinnureglur. Enginn lifandi maður getur vænst þess að gígur sé kallaður eftir honum. Trúar- leiðtogar og pólitíkusar þurfa jafnvel að hafa verið dauðir í 300 ár til að fá nafn sitt skrifað í himininn. Lúther horfir á ástandið í íslensku þjóðkirkj- unni af tunglinu. Þótt enginn lofthjúp- ur hafi mælst á Merkúr, er sennilega óvíða yitsmunalegra andrúmsloft. Þar heita öll kortlögð kennileiti (nánast eingöngu gígar) eftir skáldum og listamönnum. Frá Hómer séð glittir í Handel og Byron. Uppi á Renoir sést til Ibsens. Og frá Haydn gefur að líta Rafael og Snorra. Snorri Sturluson var í Noregi þeg- ar hann sagði „Út vil ek" og hugsaði heim til íslands. En þegar maður sér gíginn Snorra á korti af Merkúr, er eins og orð hans hafi fengið nýja merkingu. Þarna er hann í réttum félagsskap með Hó- mer, Dante, Shakespeare... Manni hlýnar um hjartaræt- urnar að vita af honum í Klúbbi hinna stóru. Þarna „úti" á hann heima. Á sólbök- uðu yfirborði Merkúrs er Snorra sjálfum líka hlýrra en í kerinu í Reykholti. Meðalhit- inn á daginn er 427 gráður. Þessi reikistjarna hefur enn ekki verið kortlögð nema að hluta, svo að mörg önnur skáld og listamenn geta hugs- að sér gott til glóðarinnar. Raunar eru furðu mikið um nöfn af norrænum toga í sól- kerfinu. Á Io, eldfjallatungli Júpíters, gjósa t. a. m. Loki, Völundur og Surtur annað slagið. E. t. v. veldur þar nokkru um, að formaður örnefnanefndarinnar er norskur stjarneðlisfræðingur, dr. Ka- are Aksnes. Ólíkt því sem við eigum að venjast af frændum okkar á Norð- urlöndum, reynir dr. Aksnes ekki að eigna sér Snorra. Snorri er ekki „gam- alnorskur" (eða danskur eða sænskur ef þeirra þjóða menn hefðu átt í hlut) á örnefnalistanum, heldur íslenskur. Vísindamenn, sem sjaldnast njóta þess heiðurs sem þeim ber, eru auðvit- að hátt skrifaðir á plánetunum. Svo er einnig um landkönnuði. Myndar- legir gígar eru kenndir við Magellan, Vasco di Gama, Kólumbus.. En ein gloppa stingur í augu: Leifur er hvergi. Vonandi sér dr. Aksnes þarna farsællega lausn á déilu íslendinga og Norðmanna um þjóðerni Leifs Ei- ríkssonar. Honum er í lófa lagið að úrskurða að Leifur sé hvorki norskur né íslenskur, heldur Marsbúi. í næsta nágrenni á rauðu plánetunni væri svo kletturinn Eiríkur rauði sem bæri nafn með rentu. Og etanólþokan W3 á ystu nöfum hins sýnilega heims, sem gæti haldið öllu mannkyni á fyll- iríi til loka sólkerfisins, væri rétt- nefndari Vínland. íslendingar hafa ætíð talið áfengi þeim mun eftirsóknarverðara sem erfiðara er að nálgast það, og því gegnir furðu að fleiri fóru ekki á hæla Leifs. Marsferðirnar, sem fram- undan eru, verða ekki auðveldar. En ávinningurinn af þeim fyrir mannkyn- ið verður sambærilegur við fund Ameríku. Um það verður fjallað í seinni hluta þessarar greinar. Höfundur er kvikmyndagerðarmaður og áhugamaður um geimferðir. geisladiskageymslur Og tÖSkur gagNLeg gjöf á gó©u veRöi CC24 veski fyrir 24 diska. CC60 veski fyrir 60 diska. Verð kr. 1.195 Verð kr. 1.895 DPC2 taska fyrir geislaspilara og 12 diska. CP1 taska fyrir vasadiskó og fjórar spólur. Verð kr. 1.995 Verð kr. 1.795 RDC50 standur fyrir 50-100 diska. RDA50 standur fyrir 50-100 diska. Verð kr. 1.995 Verð kr. 2.795 DP1 taska fyrir geislaspilara og geisladiska. CDT508 taska fyrir 50 geisladiska og 8 kassettur. Verð kr. 1.795 Verð kr. 2.995 neiioia og £eRf>ageym$i.a. Algjör nýjung í geisladiskageymslum. Tekur fjórum sinnum minna pláss og mjög auðvelt að finna diskana. RADIÓBÆR ÁRMÚLA 38 SÍMI5531133

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.