Morgunblaðið - 17.11.1998, Side 26

26 ÞRIÐJUDAGUR 17. NÓVEMBER 1998
ERLENT
MORGUNBLAÐIÐ
Viðræðum
hafnað
JEAN-Charles Okoto, utanrík-
isráðherra Lýðveldisins Kongó,
hafnaði í gær alfarið tOlögu
Suður-Afríkumanna um að
teknar verði upp viðræður við
uppreisnarmenn í Kongó. Sagði
hann „hina svokölluðu upp-
reisn“ vera hreinræktaða inn-
rás Rúanda- og Úgandamanna
í Kongó. Uppreisnarmenn segj-
ast hafa um þriðjung Kongós á
sínu valdi og fara fram á beinar
viðræður við Laurent KabOa,
forseta landins.
Lewinsky
segir frá
MONICA Lewinsky er sögð
hafa náð samkomulagi um út-
gáfu á sögu sinni sem talin er
tryggja henni að minnsta kosti
eina mOljón bandaríkjadala.
Mun Andrew Morton skrá frá-
sögn hennar af sambandinu við
Bill Clinton Bandaríkjaforseta
en Morton hefur áður ritað
ævisögu Díönu prinsessu, sem
náði metsölu árið 1992. Mun
Lewinsky jafnframt veita Bar-
böru Walters hjá NBC-sjón-
varpsstöðinni bandarísku
einkaviðtal, sem sjónvarpað
yrði um það leyti sem bók
Mortons kemur út.
Prófanir
á dýrum
bannaðar
Dýraverndarsamtök hrósuðu í
gær breskum stjórnvöldum
fyrir að banna að prófa snyrti-
vörur og efni sem í þeim eru á
dýrum. Fagnaði Anita Rodd-
ick, stofnandi Body Shop-versl-
anna, þessum tíðindum sem
„sögulegum sigri“.
Turner í
Hvíta húsið?
FJÖLMIÐLAKÓNGURINN
Ted Turner er nú sagður hafa
mikinn áhuga á starfí Banda-
ríkjaforseta, að því er fram
kemur í nýjasta hefti tímarits-
ins New Yorker. Mun Tumer
alvarlega vera að spá í að bjóða
sig fram í næstu forsetakosn-
ingum, en eiginkona hans, leik-
konan Jane Fonda, er hins veg-
ar sögð mótfallin fyrirætlun
bónda síns.
Carlos í hung-
urverkfall
HINN víðfrægi hryðjuverka-
maður víðfrægi Carlos
„sjakali" er nú í hungurverk-
falli en hann segist ekki sáttur
við aðbúnað þann sem hann
býr við í fangelsi í Frakklandi.
Hvatti Carlos í síðustu viku
palestínska skæruiiða til að
myrða einn Bandaríkjamann
eða „Zíonista" fyrir hvern þann
dag sem hann hefur setið í
fangelsi sem „píslarvottur".
Haas fær
fimm ár
MONIKA Haas var í gær
dæmd í fímm ára fangelsi fyrir
að hafa aðstoðað palestínska
skæruliða við að ræna flugvél
Lufthansa-flugfélagsins árið
1977, sem var á leið til Frank-
furt, og einnig fyrir að hafa
veitt þeim liðsinni við mannrán
og morð á þýskum iðnrekanda,
Hans-Martin Schleyer, það
sama ár.
Bill Clinton og Saddam
Hussein runnu báðir af hólmi
Segja má að Bill Clint-
on Bandaríkjaforseti og
Saddam Hussein Iraks-
forseti hafi báðir runn-
ið af hólmi á síðustu
stundu um helgina þeg-
ar Bandaríkjamenn
hættu við loftárásir á
--7-------------------
Irak eftir að þarlend
stjórnvöld létu loks
undan og féllust á að
hefja samstarf að nýju
við vopnaeftirlitsnefnd
Sameinuðu þjóðanna.
BILL Clinton Bandaríkjaforseti
ákvað um helgina að gefa Irökum
annað tækifæri til að standa við lof-
orð sín um fullt samstarf við vopna-
eftirlitsnefnd Sameinuðu þjóðanna,
UNSCOM, þótt margir ráðherra
hans viðurkenndu að mjög ólíklegt
væri að írakar myndu gera nefnd-
inni kleift að sjá til þess að gereyð-
ingarvopn þeirra yrðu eyðilögð.
Clinton hafði fyrirskipað loftárásir á
Irak en hætti við þær á síðustu
stundu.
Hótanir Bandaríkjamanna og
Breta um hemaðaraðgerðir gegn
írökum urðu til þess að Saddam
Hussein íraksforseti sá sig knúinn
til að falla frá þeirri ákvörðun sinni
að slíta öllu samstarfi við vopnaeftir-
litsnefndina. Flestir líta á þessa eft-
irgjöf sem enn eina brelluna af hálfu
Saddams til að vinna tíma. Markmið
hans sé hið sama og áður, hann sé
enn staðráðinn í að hindra leit eftir-
litsnefndarinnar að gereyðingar-
vopnum í Irak, og lítið hafí því
breyst eftir atburði helgarinnar.
Þótt loftárásum Bandaríkjamanna
hafi verið afstýrt, í bili að minnsta
kosti, fer því fjarri að deilan um
vopnaeftirlitsnefndina hafí verið
leyst. Bandaríska stjórnin lagði ekki
fram neina skýra áætlun um hvemig
hún hyggst bregðast við standi Irak-
ar ekki við orð sín.
Reuters
THAHA Yassin Ramadan, varaforseti Iraks (t.v.), og Zemam Abud-Razzaqk, innanríkisráðherra, biðja á bæn-
arsamkomu í Bagdad eftir að Bandaríkjamenn hættu við loftárásir á írak.
Reuters
BILL Clinton Bandaríkjaforseti
og Henry Shelton, forseti
bandaríska herráðsins, á blaða-
mannafundi í Hvíta húsinu.
Útskýringar á viðauka
teknar gildar
Eftirgjöf íraka var fyrst tilkynnt í
bréfi sem Tariq Aziz, aðstoðarfor-
sætisráðherra Iraks, sendi Kofi Ann-
an, framkvæmdastjóra Sameinuðu
þjóðanna, á laugardag. Því fylgdi
hins vegar viðauki þar sem þess var
m.a. krafist að Sameinuðu þjóðirnar
tækju viðskiptabannið á Irak til end-
urskoðunar nokkrum dögum eftir að
eftirlitsnefndin sneri aftur til lands-
ins og að slakað yrði á refsiaðgerð-
unum, jafnvel áður en nefndin lýsti
því yfir að írakar hefðu staðið við
skuldbindingar sínar um eyðilegg-
ingu gereyðingarvopna.
Bandarískir embættismenn voru
óánægðir með hversu fljótur Kofi
Annan var að fagna eftirgjöf íraka.
Sandy Berger, öryggisráðgjafi Clint-
ons, sagði í fyrstu að bréfið væri
„ófullnægjandi" og „götóttara en
svissneskur ostur“. Síðar -------
fékk Annan bréf frá
sendiherra íraks hjá
Sameinuðu þjóðunum
þar sem því var lýst yfir
að írakar settu engin
skilyrði fyrir samstarfi við eftirlits-
nefndina, viðaukinn í fyrsta bréfinu
væri aðeins óskalisti. Berger sagði
að sú yfirlýsing hefði „fyllt upp í
stærstu götin“ og Bandaríkjastjóm
tæki þessar útskýringar gildar.
Klofningur í öryggisráðinu
Margir fréttaskýrendur efast þó
um að bréf sendiherrans hafi ráðið
úrslitum um þá ákvörðun Clintons
að hætta við loftárásimar og telja að
hann hafi í raun átt einskis annars
úrkosti vegna óeiningar í öryggisráði
Sameinuðu þjóðanna.
Bréfin vom send á hárréttum tíma
fyrir Iraka því þau ollu nægum
ágreiningi í öryggisráðinu til að af-
stýra loftárásunum. Ljóst var að að-
eins Bandarikjamenn og Bretar
töldu fyrsta bréf íraka ófullnægjandi
og nokkur aðildarríki öryggisráðs-
ins, sem höfðu stutt hernaðaríhlut-
unina daginn áður, tóku allt í einu að
hvetja til þess að deilan yrði leyst
með friðsamlegum hætti.
Nokkur ríki, sem vonast eftir því
að geta keypt olíu frá írak verði við-
skiptabanninu aflétt, höfðu stutt
hernaðaríhlutunina með semingi og
bréfin gerðu þeim kleift að hætta
stuðningi sínum við hana. Clinton
stóð því frammi fyrir gerbreyttum
pólitískum veraleika og það var nán-
ast ógjörningur fyrir hann að hefja
loftárásirnar. Mörg aðildarríkja ör-
yggisráðsins vildu að írakar fengju
------------------- að njóta vafans, þannig
Clinton átti að Clinton átti ekki ann-
einskis annars að úrræði en að láta enn
Úrkosti einu sinni reyna á það
_______________ hvort írakar standi við
orð sín.
Hefði Clinton ekki hætt við loft-
árásimar við þessar kringumstæður
hefði hann sætt mikilli gagnrýni er-
lendis og jafnvel heima fyrir. Segja
má því að hann hafi dregið það of
lengi að fyrirskipa árásirnar og þró-
unin kann að hafa orðið allt önnur ef
hann hefði gert það degi fyrr.
Talið er að mjög erfitt verði fyrir
Bandaríkjamenn að tryggja nægan
stuðning í öryggisráðinu við hernað-
aríhlutun í írak blossi deilan upp að
nýju. Frakkar, Rússar og Kínverjar
era tregir til að fallast á frekari
hemaðaraðgerðir í Irak, svo og
arabaríki sem óttast að þær geti
valdið óstöðugleika og ófriði á
Persaflóasvæðinu.
Takist UNSCOM ekki að finna
nýjar vísbendingar á næstu vikum
um að Irakar hafi falið gereyðingar-
vopn er líklegt að lagt verði enn fast-
ar að öryggisráðinu að binda enda á
vopnaleitina og viðskiptabannið sem
var sett eftir innrás Iraka í Kúveit
árið 1990.
Fór að dæmi Kennedys
Clinton reyndi að gera gott úr öllu
saman eftir að hann ákvað að hætta
við árásirnar. Hann kvaðst hafa gert
það vegna síðari bréfa Iraka, þar
sem þeir sögðust ekki setja nein skil-
yrði fyrir samstarfi við vopnaeftir-
litsnefndina, og ákveðið að láta
reyna á það hvort írakar myndu
standa við orð sín. Besta lausnin til
lengri tíma litið væri að tryggja að
eftirlitsmennirnir gætu starfað
áfram í írak til að hindra framleiðslu
gereyðingarvopna. Loftárásir hefðu
þýtt að aldrei yrði hægt að senda eft-
irlitsmennina aftur til Iraks. Þær
hefðu „dregið verulega" úr hættunni
sem stafaði af vopnaframleiðslu
Iraka „en hefðu einnig markað enda-
lok UNSCOM".
The New York Times segir að
Clinton hafi verið í svipaðri aðstöðu
og John F. Kennedy, sem þurfti að
velja milli tveggja ólíkra skilaboða í
Kúbudeilunni árið 1962 þegar
Bandaríkjamenn uppgötvuðu sov-
éskar bækistöðvar fyrir meðaldræg-
ar kjarnaflaugar á Kúbu. Níkíta
Khrústsjov sendi Kennedy þá tvö
bréf, annað í herskáum tón og hitt í
sáttatón, og bandaríski forsetinn
ákvað að svara aðeins síðamefnda
bréfinu og virða herskáa bréfið að
vettugi. Samkomlag náðist skömmu
síðar um að Sovétmenn flyttu
kjamaflaugarnar frá ---------------
Kúbu gegn því að Banda-
ríkjamenn hættu við inn-
rás í landið.
Clinton þurfti að velja ________
milli tvíræðrar yfirlýs-
ingar og útskýringa á henni en
Kennedy milli tveggja bréfa, sem
ekki var vitað hvemig tengdust, en
báðir forsetarnir ákváðu að gera sem
minnst úr herskáu yfirlýsingunum
og láta reyna á það hvernig andstæð-
ingurinn brygðist við.
Uppgjörinu aðeins frestað
Forsetinn sagði eftir eftirgjöf
Saddams að írakar yi-ðu nú að
„standa við skuldbindingar sínar“,
ella ættu þeir loftárásir yfir höfði
Deilan gæti
blossað upp
aftur
sér. Það er hins vegar nákvæmlega
það sem Bandaríkjastjórn sagði fyrir
níu mánuðum án þess að það bæri
tilætlaðan árangur. Nú eins og þá er
það undir Saddam Hussein komið
hvenær og hvemig næsta deila um
vopnaeftirlitið blossar upp.
,A-ð öllum líkindum frestar þetta
aðeins uppgjörinu þar til næsta deila
blossar upp, líklega snemma á næsta
ári þegar athyglin beinist að Kosovo
eða nýju kynlífshneyksli,“ sagði Tim
Trevan, fyrrverandi pólitískur ráð-
gjafi UNSCOM.
Ekki er vitað hvemig Bandan'kja-
stjórn ætlar að bregðast við standi
írakar ekki við orð sín. Hugsanlegt
er að hún hefji þá loftárásimar sem
hún hætti við á síðustu stundu um
helgina. Hvorki Berger né William
Cohen, varnarmálaráðherra Banda-
ríkjanna, vildu þó svara því hvort
árásirnar yrðu hafnar um leið og
Saddam bryti næst samþykktir
Sameinuðu þjóðanna, án viðvarana
eða samningaumleitana, eða hvort
senda þyrfti fleiri herþotur og liðs-
auka á Persaflóasvæðið áður en
árásirnar gætu hafist.
The New York Times telur að at-
burðarásin geti því endurtekið sig -
brot á samþykktum SÞ, hernaðar-
uppbygging, hótanir um árás, eftir-
gjöf á síðustu stundu - meðan
Bandaríkjastjórn leyfi Saddam að
halda þeim leik áfram. „Það er engin
auðveld lausn á þessu flókna máli,
eins og bandarískir embættismenn
hafa alltaf lagt áherslu á. En Banda-
ríkjastjóm hlýtur að lokum að glata
trúverðugleika sínum hafi hún ekki
hemil á Saddam eða losni hún ekki
við hann,“ sagði blaðið.
Reynt að steypa Saddam?
Clinton ræddi síðamefnda mögu-
leikann um helgina þegar hann
hvatti til stjómarskipta í Bagdad,
„nýrrar stjómar sem skuldbindur
sig til að starfa í þágu
þjóðarinnar og virða
hana, ekki kúga hana“.
Þessi óvenjulega yfirlýs-
ing virðist benda til
““ stefnubreytingar af hálfu
Bandaríkjastjórnar en Cohen tók
fram að forsetinn hefði „ekki hvatt
til þess að Saddam Hussein yrði
steypt af stóli“. Hann hefði aðeins
boðað samstarf við íraskar stjórnar-
andstöðuhreyfingar til að reyna að
koma lýðræðislegri stjórn til valda í
Bagdad „einhvern tíma þegai’ fram
líða stundir“.
Fréttaskýrendur segja hins vegar
að stjórnai-andstaðan í írak sé svo
sundrað að ólíklegt sé að Saddam
Hussein stafi mikil hætta af henni.