Morgunblaðið - 17.11.1998, Síða 30

30 ÞRIÐJUDAGUR 17. NÓVEMBER 1998
MORGUNBLAÐIÐ
EN ÞÚ MÁTT KALLA MIG BÓBÓ
er saga um æsilega leit Blíöfinns að besta vini
sínum um dimma skóga og há fjöll þar sem
mörg hættuleg verket'ni bfða hans.
Þessi nýja bók borvaldar Þorsteinssonar er f
senn viðburðarík, fyndin, snjöll - og sorgleg.
Þorvaldur er meðal annars að góðu kunnur
fyrir Skilaboðaskjóðuna, eina vinsælustu
barnasögu seinni ára.
vT'
BJARTUR
NÝ BÓK EFTIR HÖFUND
SKILABOÐASKJÓÐUNNAR
LISTIR
RADDIR
EINSEMDARINNAR
LEIKLIST
Annað svið, Iðnó »<»
Ctvarpslcikhnsið
BEÐIÐ EFTIR BECKETT
Þrír einþáttungar eftir Samuel
Beckett. íslensk þýðing: Árni Ibsen
og Þorsteinn J. Vilhjálmsson. Leik-
stjórn og hljóð: Þorsteinn J.
Vilhjálmsson. Leikarar: Róbert
Arnfínnsson, Ásta Arnardóttir og
María Ellingsen. Leikmynd og lýs-
ing: Snorri Freyr Hilmarsson.
Tónlist: Pétur Grétarsson. Iðnó 15.
nóvember 1998.
EFTIR Samuel Beckett liggur
ógi-ynni ritverka: skáldsagna, leik-
þátta o.fl., skrifað á ensku og
frönsku. Hann ýmist frumsamdi
verk sín á þessum tveimur tungum
eða þýddi þau sem hann samdi á
annarri tungunni yfír á hina. Þó er
kannski ekki hægt að tala um eigin-
legar „þýðingar" í tilviki Becketts,
öllu heldur er um að ræða „tví-
tyngt“ höfundarverk þar sem ensku
textarnir annars vegar og hinir
frönsku hins vegar eru í ýmsu frá-
brugðnir hver öðrum, eru ekki
„eins“ (sem að sjálfsögðu getur í
raun aldrei orðið þegar um ólík
tungumál er að ræða). í þessu sam-
bandi er athyglisvert að stærsti
hluti verka Becketts fjallar á einn
eða annan hátt um takmarkanir
tungumálsins og erfíðleika mann-
legrar tjáningar. Þau fjalla um
þögnina, einsemdina, tímann, end-
urtekninguna, þjáninguna og dauð-
ann. Þá skoðun að tungumálið væri
óhæft til tjáningar tjáði Beckett í
mörgum orðum á tveimur tungu-
málum.
Einþáttungarnir þrír sem fluttir
voru í Iðnó síðastliðið sunnudags-
kvöld gáfu ágæta mynd af þessu að-
alinntaki verka Becketts. Fyrst var
flutt Eintal (A Pieee of Monolouge,
1979) í þýðingu Árna Ibsen. Róbert
Amfinnsson flutti þetta verk í Rík-
isútvarpinu 1991 undir leikstjóm
þýðanda og síðan birtist þýðingin í
Tímariti Máls og menningar, öðm
hefti 1994 (ekki 1993 eins og stend-
ur í leikskrá). Hér var farin sú leið
að spila upptöku Utvarpsleikhúss-
ins af bandi og spunnin ný umgjörð
um textann. Þ.e.a.s. mælandinn
(Róbert Arnfinnsson) hlustar á ein-
talið sitt sjö árum seinna, búningur
hans er breyttur en aðstaða hans og
bið virðist söm við sig. Ámi Ibsen
lýsir eintalinu þannig í TMM:
„Rödd talar án afláts í tómi, vana-
bundin í hrikalegri einsemd, líkt og
dæmd til að endurtaka einfalda
sögu sína í sífellu, uns dauðinn leys-
ir hana undan þeimi kvöð. Hér
tvinnast saman óbærileg þrá, sökn-
uður jafvel eftir móðurkviði, og
dauðaósk. Öll kvöl tilverunnar er
komin í einn farveg og stendur per-
sónunni fyrir hugskotssjónum sem
skelfíleg minning um greftrun móð-
urinnar. Allt ber að þeirri gröf. Per-
sónan reynir að gera sér biðina
bærilegri með því að reyna að orða
hlutskipti sitt og hvarflar milli kval-
ar, sjálfsfyrirlitningar og sjálfs-
háðs.“ Þetta er flott og útskýrandi
lýsing á texta sem við fyrstu hlust-
un virðist samhengislítill og lokað-
ur. Rödd Róberts Arnfínnssonar
hljómaði mögnuð og blæbrigðarík
af bandinu, seiðandi og vegna eðlis
textans (endurtekningar, skomar
setningar, stök orð) stundum svæf-
andi.
Næst lék og las Ásta Ai’nardóttir
þýðingu Árna Ibsen á Ohio
Impromptu (1981). I þessum ein-
þáttungi em tvær persónur: Lesari
og hlustandi sem sitja andspænis
hvor öðmm og sá síðarnefndi
bregst við lestri þess fyrrnefnda
með þvi að berja í borðið öðm
hverju. í þessari uppfærslu er
hlustandanum breytt í andlit á sjón-
varpsskjá sem í stað þess að berja í
borðið hverfur af skjánum við og
Tvær úr
Tungunum
KVIKMYJVPIR
Háskólabíó
STELPUKVÖLD „GIRLS’
NIGHT“ irk'k.
Leikstjóri: Nick Hurran. Handrit:
Kay Mellor. Kvikmyndatökustjóri:
David Odd. Tónlist: Ed Shearmur.
Aðalhlutverk: Brenda Blethyn,
Julie Walters, Kris Kristoffcrson.
Capitol. 1997.
VIÐ erum tvær úr Tungunum og
til í hvað sem er, var sungið á ámm
áður og textinn á ágæta vel við tvær
miðaldra konur úr verkalýðsstétt í
þessu breska krabbameinsdrama,
Stelpukvöldi, sem halda á vit ævin-
týranna í spilaborginni Las Vegas
eftir að kemur í ljós að önnur er
með ólæknandi krabbamein. Þær
em æskuvinkonur og ætla að fríka
út almennilega áður en það verður
of seint og skilja breska drungann
eftir heima. Neonborgin í eyðimörk-
inni tekur þeim vitaskuld fagnandi
og þar er meira að segja kúreki í
formi Rris Kristofferson, sem getur
látið drauma hvaða konu sem er
rætast.
Stelpukvöld er gerð í raunsæisstíl
leikstjóra á borð við Mike Leigh og
Ken Loach, breska verkamannaum-
hverfíð er ósvikið og persónurnar
allar brakandi ekta. Eini munurinn
er kannski sá að leikstjórinn, Nick
Hurran, leggur meiri áherslu á að
koma tárakirtlunum í gang en hin-
um tveimur kæmi nokkru sinni í
hug. Stelpukvöld er fjörug og
skemmtileg en efnið býður upp á
þriggjaklúta meðferðina og leik-
stjórinn notfærir sér það út í ystu
æsar.
Leikkonurnar tvær í aðalhlut-
verkunum eru vítamínsprauta
myndarinnar. Julie Walters er sú
fjörugri, hefur gefíð eiginmanninn
upp á bátinn, stendur í vonlausu
ástarsambandi og missir vinnuna
fyrir kjafthátt. Þetta er mikil hávað-
arulla fyrir Walters sem veldur
henni ágætlega. Brenda Blethyn
leikur algjöra andstæðu hennar,
feimna og óframfærna miðaldra
konu sem berst í bökkum með sína
litlu fjölskyldu en gefur vinkonu
sinni fímm milljónir króna af tíu
milljóna bingóvinningi, af því þær
höfðu alltaf gefið hvor annarri smá-
vinningana á bingókvöldunum.
Vinningurinn gerir þeim kleift að
halda til Las Vegas. Brenda hefur
allt annan leikstíl, hófsemin og
kyrrðin uppmáluð en nær ekki síður
árangri.
Saman mynda þær kostulegt par
í Las Vegas og reyndar hvar sem er
og það er greinilega grunnhug-
myndin sem unnið er eftir; þær eru
Thelma og Louise allra Sóknar-
kvenna. Ki-is fyllir svo upp í mynd-
ina sem roskinn kúreki í fyrirheitna
landinu. Stelpukvöld er prýðileg
mynd, full grátklökk en óvenjuleg
og á sinn hátt frumleg.
Arnaldur Indriðason
við. Andlitið á skjánum er andlit les-
arans og verður því að e.k. spegil-
mynd eða öðru sjálfí þess sem les.
Flutningur Ástu var með ágætum.
Síðasti einþáttungurinn, Vöggu-
vísa (Rockaby, 1981), samanstendur
af orðum/hugsunum konu sem er
komin að endalokum í margs konar
skilningi. Langur dagur er liðinn og
„tímabært að hún hætti“. Einmana-
kennd, þreyta, sambandsleysi og
þráin eftir dauðanum gegnumsýra
þennan texta sem María Ellingsen
las (af bandi) á áhrifaríkan hátt.
María situr í ruggustól, hreyfingar-
lítil, hlustar á eigin rödd og tekur
undir einstaka setningu. Sú stað-
reynd að María er barnshafandi jók
áhrif textans til muna. Segja má að
dauðaþrá verksins fái aukna vídd
með lífinu sem bærist í kviði kon-
unnar, og hafa þau Þorsteinn J. og
María þarna „bamað“ texta
Becketts svo um munar.
Sviðsmynd og lýsing Snorra
Freys Hilmarssonar var mögnuð í
einfaldleika sínum og var hægt að
sjá endalausar myndir í bakgmnn-
inum í samspili ljóss og skyggðra
fleta leikmyndarinnar. Tónlist Pét-
urs Grétarssonar jók svo enn á seið-
andi stemmninguna sem þó fyrst og
fremst framkallaðist af blæbrigða-
ríkum röddum leikaranna, hvort
sem var af bandi (Róbert og María)
eða beinum lestri (Ásta).
Fleiri sýningar á Beðið eftir
Beckett em ekki fyrirhugaðar.
Leikstjórinn orðar það svo í viðtali
við Morgunblaðið að það sé „eitt-
hvað svo beckettískt að hafa bara
eina sýningu, þetta er bara eitt at-
vik. Beckett er líka svo „brilliant"
höfundur að það er alveg nóg að
sýna hann bara einu sinni“. Lítið
yrði úr starfsemi leikhúsanna ef
þetta sjónarmið væri ráðandi! En
um þessa einu sýningu má því segja
(með tilvísun í upphafsorð Eintals):
Fæðingin dró hana til dauða.
Soffía Auður Birgisdóttir
HANDÞRYKKT taska eftir
Björk Magnúsdóttur.
Tauþrykk
í Sneglu
listhúsi
SNEGLA listhús stendur fyrir
kynningu á handþrykktum
töskum eftir Björk Magnúsdótt-
ur, textílhönnuð, í Gluggum
Listhússins, dagana 13.-30.
nóvember.
Björk Magnúsdóttir lauk
námi frá MHÍ 1986 og hefur
unnið að textflhönnun síðan.
Töskurnar eru allar unnar á
bómullar-sléttflauel.
Snegla listhús er á horni
Klapparstígs og Grettisgötu og
er opið virka daga kl. 12-18,
laugardaga kl. 11-15.