Morgunblaðið - 17.11.1998, Blaðsíða 48

48 ÞRIÐJUDAGUR 17. NÓVEMBER 1998
MORGUNBLAÐIÐ

SKAUTA K HOLIIN
REYKJAVÍK
Veturinn 1998-’99
OPNUNARTIMAR
Skólar og sérhópar
Opið frá mánud. til föstud. kl. 10:00-15:00
Almenningur og hópar
Mánudaga kl. 12:00-15:00
Þriðjudaga kl. 12:00-15:00
Miðvikud. og fimmtud. kl. 12:00-15:00
og kl. 17:00-19:30
Föstudago kl. 13:00-23:00
Laugcrdaga kl. 13:00-18:00
(Kvölddagskrá auglýst sér)
Sunnudaga kl. 13:00-18:00
Útleiga á laugardagskvaldum
VORURMEÐ
ÞESSU MERKI
MENGA MINNA
Norræna umhverfismerkið
hjálpar þér að velja þær vörur
sem skaða síður umhverfiö.
Þannig færum við verðmæti
til komandi kynslóða.
m
UMHVERFISMERKISRÁÐ W/Z/
HOLLUSTUVERND RÍKISINS
Upplýsingar hjá Hollustuvernd ríksins
í síma 568 8848, heimasíöa: www.hollver.is

*
Nettnf^
ELDHÚS - BAÐ - FATASKÁPAR
Danskar baðinnréttingar í
miklu úrvali. Falleg og
vönduð vara á vægu verði.
iFOnix
HÁTÚNI6A REYKJAVfK SÍMI552 4420
_________AÐSENPAR GREINAR
Meðalbóndi býr til
4 störf í þéttbýli
MIKIÐ hefur verið
rætt og ritað um hinn
mikla fólksflótta frá
hinum dreifðu byggð-
um landsins, enda um
alvörumál að ræða.
Þessi flótti hefur eðli-
lega aukist í réttu hlut-
falli við aukna eftir-
spurn eftir vinnuafli á
Faxaflóasvæðinu. Fyr-
irbærið er auðvitað
ekkert óeðlilegt í ljósi
þess að sum útgerð-
arpláss hafa misst frá
sér fiskveiðikvóta í
verulegum mæli og
bændur landsins nú
aðeins orðnir hálf-
drættingar t.d. við iðnaðarmenn,
hvað kaup snertir. Að sjálfsögðu
bar nauðsyn til að stjórna land-
búnaðarframleiðslunni og eins
sókninni í fiskistofnana, en því mið-
ur hafa kvótakerfin til lands og
sjávar reynst svo gölluð, að þau
hafa mjög stuðlað að fólksflóttanum
frá landsbyggðinni og því nauðsyn,
að sníða af þeim mestu vankantana.
Flóttinn frá byggðum landsins er
og hefur verið algjörlega óskipulegt
undanhald. Það hefur aldrei verið
reynt að stýra því hvað færi í eyði
og hvað ekki. Hvað snertir sveitir
landsins, þá var og er énn vanda-
laust að búa til vissa hvata til að
stýra eyðingu byggðanna. Það er
t.d. löngu tímabært að fólki, sem
byggir illa uppbyggðar, kostarýrar
og illa settar jarðir, sé ti-yggt viðun-
andi verð fyrir þær svo það losni frá
þeim, ef það vill hætta búskap. Það
er mun betri kostur, að slíkar jarðir
falli í eyði, en jarðir, sem vel eru í
sveit settar, með góðar byggingar
og mikla ræktun. Með falli slíkra
jarða fara miklir fjáiTnunir í súginn,
en það er nú algengt eftir að fram-
leiðslurétturinn (kvótinn) var gerð-
ur að verslunarvöru. Margir ein-
blína á að fækka bændunum og láta
þá, sem eftir sitja stækka búin að
mun. Eg efast um, að menn geri sér
fullljóst, hvað þeir eru að tala um.
Það liggur ekkert íýrir um það,
hvað sé hagstæðasta bústærðin á
Islandi í dag. Það þyrfti þó nauð-
synlega að kanna
vandlega. Ég hef efa-
semdir um það, að
þeir, sem reka al-
stærstu búin, lifi
bænda best. Það er
ekki það sama að vera
stórbóndi og vera góð-
ur bóndi. Séu menn að
tala um virkileg stór-
bú, þá er forsendan
fyrir þeim sú, að land-
búnaðurinn geti keppt
um vinnuaflið á hinum
almenna vinnu-
markaði, en það getur
hann ekki sem stend-
ur. I þessu sambandi
má hugsa sér byggðar-
lag, sem breytt yrði á þann veg, að
eftir stæðu aðeins 3-6 stórbú. Það
má virkilega efast um að slíkt
byggðarlag fengi staðist, því með
breytingunni væru alltof margar
félagslegar forsendur brostnar.
Fram hafa komið tillögur um að
taka beingreiðslurnar af smæstu
bændunum og þeim sem náð hafa
sjötíu ára aldri. Ef það kæmi til
framkvæmda þýðir það, að smábú-
skapurinn yrði af lífi tekinn og
sjötugu fólki úthýst úr bændastétt-
inni. Það sem verra er, þá mundu
slíkar aðgerðir verða til þess að
veita mörgum byggðarlögum náðar-
höggið. Yfirleitt er það svo, að
smábændur hafa fleiri járn í eldin-
um en búskapinn. Þeir styðjast
gjarnan við gestaþjónustu og
kannski einhver hlunnindi, vinnu
utan heimilis eða atvinnurekstur
annan en búskap. Allavega eru þeir
oft styrkar stoðir síns byggðarlags.
Ég tala ekki um þar sem mannfæð
er komin í það mark, að bændur ná
vart fé sínu af fjalli sökum mann-
fæðar. Ég sé því ekkert hættulegt
við smábúskapinn a.m.k. ekki hvað
snertir stöðu byggðarlaganna víða
um land. Margar þjóðir Evrópu
styðja smábúskapinn og sjá sér trú-
lega einhvern hag í því.
Nú er góðæri í landinu, sem fært
hefur fólki hækkandi laun og batn-
andi lífskjör. Sú er þó undantekn-
ingin, að á meðan það gerist, þá
lækka laun bænda og standa þeir
Alls konar staðleysum
um íslenzkan land-
búnað og bændastétt-
ina hefur, að mati
Vigfúsar B. Jónssonar,
verið ausið yfir þjóðina
í fjölmiðlum.
nú allra stétta næst því að geta kall-
ast þrælastétt nútímans. Ég ætla
ekki að sakast við einn eða neinn
um, hversu komið er. Það þjónar
engum tilgangi. Ég vil samt minna
á, að bændur sjálfir og forystulið
þeirra eiga hér nokkra sök. Bændur
eru dreifðir um landið og önnum
kafnir menn og eiga því óhægt með,
að beita samtakamættinum, enda
ekki tekist það sem skyldi miðað við
aðrar stétth’ þjóðfélagsins. Margir
þeirra taka hraustlega til orða yfir
kaffíbollanum heima hjá sér, en
slíkar raddir berast ekki til almenn-
ings í landinu, sem þær þyrftu þó að
ná til. Þá virðist forystuliðið að nið-
urlotum komið hvað snertir kjara-
baráttu fyrh- stéttina og hefur van-
metið fjölmiðla í stað þess að sinna
þeim sem skyldi. Fólki hefur liðist
að ausa yfir þjóðina úr fjölmiðlum
alls konar staðleysum um land-
búnaðinn og bændastéttina án þess
að til sjálfsagðra andsvara kæmi frá
forsvarsmönnum bænda. Nú er svo
komið að naumast er mögulegt fyrir
ungt fólk að fara út í landbúnaðinn.
Það gerist helst með því að eldri
kynslóðin gefi því ævistarfið og er
þó nógu erfitt samt. Það má því
ljóst vera, að ef ekki tekst að rétta
hlut bænda svo um munar, þá kem-
ur að því að landbúnaðurinn hverfur
úr landinu. Unga fólkið, sem nú er
að alast upp í sveitunum er hvorki
verr gefið eða verr gert en annað
fólk. Það er heldur ekki gætt slíkri
fórnariund gagnvart þjóðfélaginu,
að það hneppi sig ævilangt í fjötra
þrældóms og fátæktar. Það mun
ábyggilega leita annarra kosta séu
þeir fyrir hendi.
Til eru þeir, sem vilja leggja land-
Vigfús B.
Jónsson
búnað niður hérlendis, og rökstyðja
þá skoðun með því, að hægt sé að fá
ódýrari landbúnaðarvörur erlendis.
Það kann rétt að vera, svo langt
sem það nær, enda Island harðbýlt
land. En skyldi það vera skynsam-
legt að kaupa allt erlendis sem
hægt er að fá þar ódýrara en hér
heima? Að leggja niður land-
búnaðinn finnst mér álíka gáfulegt
og við færum í stórum stíl að flytja
inn ódýrt erlent vinnuafl og hættum
að nota það innlenda.
Kostir þess að hafa landbúnað í
landinu eru margvíslegiiy og skal
hér aðeins fátt eitt nefnt. Islenskar
landbúnaðarafurðir eru þær hrein-
ustu og ómenguðustu sem völ er á
og því líklegar til að auka hreysti
þjóðarinnar, sem hlýtur að teljast
mikilvægt.
Ég hef íyrir satt að meðalbónd-
inn á Islandi skaffi störf í þéttbýlinu
og þeir, sem vinna þau störf hafa
þokkaleg laun, sjálfsagt tvöfalt á við
bændur, séu þeir fagmenn. I því
sambandi vil ég geta þess, að það
þarf margþætta fagþekkingu til að
vera sjálfbjarga bóndi, en ég veit
ekki til þess að það sé í neinu metið
varðandi kjör þeirra. Hversu marga
milljarða þyrfti til að flytja inn land-
búnaðarafurðir í stað þeirra ís-
lensku, sem neytt er í landinu, veit
ég ekki en æði margir hljóta þeir að
vera. Þá er ekki vert að gleyma því,
að slysahætta í sambandi við kjarn-
orku er fyrir hendi og gæti slíkt slys
orðið afdrifaríkt varðandi aðfóng
landbúnaðai-vara hingað til lands.
Islenska moldin er auðlind, sem
auðvitað á að nýta, enda kannski
ekki alltaf létt að finna þeim verk-
efni í þéttbýlinu, er við það fást, svo
ekki sé talað um kostnaðinn við að
byggja þar yfir þá. Það vandamál,
sem hér um ræðir, er ekki bara
efnahagslegs eðlis heldur og menn-
ingarlegs. Rætur íslenskrar menn-
ingar liggja um allar byggðir lands-
ins og að mínu viti hyggilegast, að
höggva á sem fæstar.
Þetta vandamál er flóknara en
svo að leyst verði með einu penna-
striki. Margra góðra manna ráð
þurfa til að koma og hlýtur lausnin
að vera í verkahring ráðamanna
þjóðarinnar og vonandi verður hún
viturieg.
Forsendan fyrir því er þó sú, að
þeir gleymi því ekki að ef það fólk,
sem sveitirnar byggir, hefur ekki
sambærileg lífskjör við annað fólk í
landinu, þá yfirgefur það heimahag-
ana fyrr eða seinna.
Hötundur er bóndi að Loxamýri.
Þingmanni
svarað
HINN 30. október sl. skrifaði
Hjálmar Jónsson alþingismaður
grein í Morgunblaðið um skýrslu
nefndar um úttekt á lífskjörum
bænda í hefðbundnum landbúnaði
1989-1996. í grein sinni hafði þing-
maðurinn „allt á homum sér“
varðandi skýrsluna og sagði m.a.
að úrræði skýrsluhöfunda um
sértækar aðgerðir til að auka tekj-
ur þeirra sem stunda landbúnað
Hjálmar Jónsson segir
að kastað hafi verið til
höndum við gerð
skýrslunnar. Olafur
Friðriksson segir þá
fullyrðingu ranga.
væru öðrum þræði uppvakningar.
Fyrii’ hönd nefndarinnar sem vann
skýrsluna verða ekki gerðar at-
hugasemdir við álit hans á tillögum
nefndarinnar, enda var vitað að
þær kynnu að verða umdeildar. Við
látum því prestinum eftir að fást
við uppvakningana.
í greininni er fullyrt að kastað
hafi verið til höndum við gerð
skýrslunnar og nefnir þingmaður-
inn nokkur dæmi sem eiga að
sanna að hin tæknilega vinna hafi
ekki verið sem skyidi. I fýrsta lagi
telur hann að í skýrslunni sé unnið
Heldur þú að
B-vítamm sé nóg ?
NATEN
_______-ernógl
út frá upplýsingum um
reiknuð laun bænda en
ekki rauntekjur af bú-
rekstrinum. Þessi full-
yrðing er röng. Unnið
var út frá þeim upplýs-
ingum sem tiltækar
voru um tekjur í skatt-
framtölum bænda.
Hagnaður og taþ skipt-
ast á í rekstri, hvort
heldur er í landbúnaði
eða öðrum greinum, og
jöfnun taps er í
skattalögum heimiluð á
lengri tíma. Þessar
upplýsingar eru því
sambærilegar við aðrar
kjarakannanir sem
byggjast á skattframtölum einstak-
linga með sjálfstæðan atvinnu-
rekstur.
I öðru lagi talar þingmaðurinn
um að „persónuframtalið gefi ekki
mynd af samsetningu tekna af bú-
rekstri en flokkun á búunum bygg-
ist aðeins á upplýsingum um hluta
af rekstrinum". Þessi fullyrðing er
líka röng. Úrtakið, sem er mjög
stórt, hefur að geyma þá bændur
sem hafa sauðfjárrækt eða mjólk-
urframleiðslu sem aðalbúgrein
samkvæmt skilgreiningu Fram-
leiðsluráðs landbúnaðarins og eru
allar þeirra tekjur samkvæmt
skattframtali með taldar, þ.m.t.
tekjur af loðdýrum, laxveiðum,
garðyrkju, kartöflurækt o.s.frv.
I þriðja lagi skal áréttað hér, h'kt
og glögglega kemur fram í skýrsl-
unni, að nefndin var ekki að skoða
hvers vegna breyting-
ar urðu á hreinni
heildareign bænda.
Hún skoðaði hins veg-
ar hvort og þá hvaða
breytingar höfðu átt
sér stað á tímabilinu
1989-1996. Að síðustu
fjallar. þingmaðurinn
um ósámanburðarhæf
gögn varðandi vinnu-
tíma iðnaðarmanna,
afgreiðslufólks og
skrifstofufólks annars
vegar í samanburði við
vinnutíma bænda hins
vegar. Nefndin gerði
ekki mikið úr þessum
samanburði í skýrsl-
unni og gat nákvæmlega um hvaða
gögn voru lögð til grundvailar sam-
anburðinum. Greinilegt er að þing-
manninum finnst lítið til koma með
samanburðinn og sér ekki ástæðu
til að tjá sig um vinnutímann hjá
bændum þótt hann byggist á niður-
stöðum könnunar Félagsvísinda-
stofnunar.
Nefndin er afar ánægð með þá
miklu umfjöllun sem skýrslan hefur
hlotið. Henni er ljóst að endalaust
má deila um upplýsingar sem til
eru um afkomu og fjárhagsstöðu
bænda. Mestu máli skiptir þó að
menn beini huganum að þeim meg-
inspumingu sem skýrsluhöfundar
glímdu við, þ.e.a.s. hvernig á að
bæta lífskjör bænda?
Höfundur er formaður nefndar um
títtekt á iífskjörum bænda.
Ólafur
Friðriksson