Morgunblaðið - 17.11.1998, Blaðsíða 51

MORGUNBLAÐIÐ
AÐSENDAR GREINAR
ÞRIÐJUDAGUR 17. NÓVEMBER 1998 51
Þá er það bara dautt
ÞANNIG orðaði
einn af kollegum mín-
um afstöðu sína _t.il
gagnagrunns og Is-
lenskrar erfðagrein-
ingar á dögunum. Eg
sagði að hann gæti
ekki sagt svona, það
væri alltof mikið undir.
Með sjálfum mér velti
ég því fyrir mér hvort
kollegi minn væri ekki
alveg í tengslum við
fólkið í landinu. Ég fer
mjög víða og hitti fólk í
landinu, held fyrir-
lestra um heilsu,
ábyrgð og þekkingu og
er á pólitískum fund-
um. Þar að auki sé ég nokkur
hundruð manns á læknastofu minni
í hveijum mánuði. Alls staðar er al-
menningur að tala um hversu þarf-
leg erfðagreiningin og gagnabank-
inn séu, talar um væntingar sínar
og væntingar fyrir hönd afkom-
enda sinna til árangurs. Þetta fólk
talar um atvinnumöguleika unga
fólksins kringum svona stai'fsemi
og margir þekkja til ungs fólks
sem gat flutt heim til Islands og
hefur fengið vel launaða vinnu í
sínu fagi hjá erfðagreiningarfyrir-
tækinu. Þetta er það sem fólkið í
landinu talar um.
Þú getur ekki hent 12-20 millj-
örðum út um gluggann eins og
ekkert sé. Þessir fjármunir hafa
áhrif á afkomu þjóðarinnar í heild.
Hefur áhrif á hagvöxt næstu árin,
hefur áhrif á launaþróun í landinu
næstu árin, kaupgetu og lífskjör.
Hvaða ábyrgur læknir, einstak-
lingur, foreldri, íslendingur getur
sagt: „Þá er það bara dautt“?
Hvaða andstaða hefur rétt til að
taka frá þjóðinni lífskjörin? Hvaða
andstaða er það sem ekki getur
unnt meirihluta þjóðarinnar að
taka ábyrgð á gerðum sínum? Það
hefur verið gengið langt í að koma
til móts við andmæli og athuga-
semdir m.a. kollega minna, en
áhuginn á að sameinast um þjóð-
þrifamál sem þetta er virðist samt
enginn vera. Það er til andstaða
sem er uppbyggileg og málefnaleg,
en það er líka til atvinnuandstaða
þar sem tilgangurinn að skaða
helgar meðalið. Eg hlýddi á einn af
okkar mestu stjóm-
málaskörungum á
dögunum. Hann end-
aði ræðu sína á að
segja okkur að við
ættum að hafa trú á
verkum okkar og
framtíðinni. Við ætt-
um ekki að láta af-
vegaleiða okkur þegar
við höfum trú á að við
séum að gera rétt,
heldur halda ótrauð
áfram og ná settu
marki. Kjósendur og
almenningur þessa
lands dæmir okkur
síðan af verkum okk-
ar.
Hver er svo hættan? Ég var á
fundi með öðrum norrænum sér-
fræðingum á sviði gagnavinnslu í
heilbrigðiskerfum Norðurlandanna
utan sjúkrahúsa. Ég var sendur
þangað af Landlæknisembættinu,
enda er þetta mín sérgrein. Þessir
sérfræðingar frá öllum Norður-
löndunum, einstaklingar sem vinna
meira og minna við gagnagrunna,
voru afar undrandi á því hversu
langt er gengið í dulkóðun upplýs-
inga í íslensku áætluninni. Þessar
þjóðir eru að safna persónuupplýs-
ingum sem geymdar eru á bak við
öryggisdyr, unnar eru úr þeim töl-
fræðiupplýsingar sem síðan eru
gefnai- út og engum finnst neitt um
það. Þetta eru gagnagrunnar sem
hægt er að finna í Danmörku, Nor-
egi, Svíþjóð og Finnlandi. Þessum
hópi fannst andstaðan á íslandi
vera sérstök og setti hljóðan. Þessi
norræni hópur er að leggja grunn
að söfnun og samanburði gagna frá
öllum Norðurlöndunum. Fulltrúi
einnar af þessum þjóðum vildi
verða þátttakandi í gagnagrunni
íslendinga sem fyrst.
í nýlegri grein í Læknablaðinu
fór ég aðeins yfir það sem er að
gerast í gagnagrunnsmálum víða
um heim. Ég ítreka þar og hér að
það eru afar fáir aðilar í heiminum
sem skilja hvað gagnagrunnur er
og hafa þeir hinu sömu verið að
tala fyrir daufum eyrum í mörg ár.
Oflugir aðilar eru að vinna með
gagnagrunna um allan heim og
nægir að nefna Breta, Hollendinga,
Kanadamenn og Bandaríkjamenn.
Allir þessir aðilar eru að vinna
merkilegar vísindarannsóknir úr
gögnum sínum, en þeir fylgjast
með okkur af miklum áhuga, því
hér á landi er hægt að vinna að vís-
indarannsóknum sem ekki er hægt
að framkvæma annars staðar.
I Hollandi hefur lengi verið unn-
ið skipulega með gagnabanka á
heilbrigðissviði. I Kanada hefur
Háskólinn í Toronto leitt rann-
sóknir sem byggjast á gagna-
grunnum. Dr. Rosser hjá Toronto-
háskólanum, sem er virtur og
þekktur frumkvöðull í heimilis-
Fáir aðilar í heiminum
skilja hvað gagna-
grunnur er, segir
Þorsteinn Njálsson,
og hafa þeir talað
fyrir daufum eyrum
í mörg ár.
lækningum og faraldsfræði í N-
Ameríku, hefur fylgst af ákafa með
þróun mála hér á landi og telur
hann að gagnabanki í heilbrigðis-
kerfi hér á landi væri mikilvægur
fyrir læknisrannsóknir alls staðar í
heiminum. I Bandaríkjunum er að
finna á nokkrum stöðum öfluga
einstaklinga, háskóladeildir og
tryggingafyrirtæki sem safna mikl-
um upplýsingum um einstaklinga
til að meta vísindalega. Gagna-
grunnur á heilbrigðissviði gefur
okkur miklu meiri upplýsingai' en
bara erfðafræði. Þetta virðist al-
menningur skilja. Almennar vís-
indarannsóknir, árangur af með-
ferð mismunandi sjúkdóma, grein-
ingu sjúkdóma og svo framvegis.
Erlendir vísindamenn bíða mjög
spenntir eftir að fá rannsóknarnið-
urstöður frá okkur íslendingum.
í starfi mínu sem heimilislæknir
finn ég fyrir því oft á dag að vís-
inda- og læknaheiminn vantar svör
við óteljandi spumingum, hvernig
best er að greina og meðhöndla
sjúkdóma eða vandamál fólks, og
hver sé árangur af meðferð. Nú
þegar má fínna í gagnagrunnum á
Islandi merkilegar upplýsingar um
árangur af áralangri meðferð á
Þorsteinn
Njálsson
sjúkdómum sem gætu breytt af-
stöðu okkar til þess hvemig við
meðhöndlum sjúkdóma. Við styrkj-
um heilbrigðiskerfið okkar og nýt-
um opinbera fjármuni betur með
því að nýta upplýsingar úr svona
gagnagrunni. Tengingin við erfðir
og ættir veldur miklum spenningi í
erlenda vísindaheiminum, allir
vildu þeir hafa aðgang að því sem
við íslendingar getum sett saman
og boðið umheiminum til framfara.
Það er umhugsunarvert að það
væm engin Hvalfjarðargöng í dag
nema af því að sá sem fjármagnar
þau sér sér hag í því að grafa þau
gegn einkaleyfi til einhverra ára á
afrakstri þeirra. Hvernig komumst
við upp á ströndina hinum megin
við vísindafjörðinn án þess að grafa
göng eða byggja brú? Þurfum við
virkilega að bíða meðan vísinda-
menn keyra fyrir fjörðinn? Hver
segir að þeir fari nógu hratt yfir?
Okkai- samfélag vill framfarir í vís-
indum. Framfarir í vísindum
byggjast á framsýni og áræði, þar
sem við eram tilbúin að endur-
skoða viðteknar venjur og hugsun
reglulega okkur öllum til góðs.
Höfundur er heimilislæknir og for-
maður bæjarráðs í Ha fnarfirði.
LIMMIÐAPRENT
Þegar þig vantar límmiða
Skemmuvegi 14,200 Kópovogi. S. 587 0980. Fox 557 4243
Mfellowes.
Pappírs- og skjalatætarar
bæði fyrir ræmu- og
bitaskurð
Otto B. Arnar chf.
Ármdla 29, Reykjavík,
sími 588 4699, fax 588 4696
BARTON
astkassar
og skúffur
Bjóðum margar stærðir og gerðir af
plastkössum. Hægt að stafla upp,
hengja á vegg eða setja í hillur.
UMBOÐS- OG HEILDVERSLUN- m
umurshf
SUNDABORG 1 • SÍMI568-3300
E-vítamín eflir
varnir líkamans
Éh

eilsuhúsið
Skólavörðustíg, Kringlunni, Smáratorgi
og Skipagötu 6, Akureyri
þekki. Með sömu rökum hefði mátt
virkja háhitasvæði Landmanna-
lauga fyrir 50 áram þegar fáir fóra
þar um, eða Gullfoss á dögum Sig-
ríðar í Brattholti. Þessi hópur sér
fyrir sér að atvinnulíf glæðist.
Austurland verði ekki lengur lág-
tekjusvæði heldur verði þar lang-
þráður uppgangur. Einnig hefur
örlað á þeirri hugsun að hægt
verði að slá tvær flugur í einu
höggi og nota borinn sem bora á
löngu jarðgöngin niður í Fljótsdal
til þess að bora 2-3 smærri göng
niður á fjörðum þannig að skot-
fært verði á milli staða. í ljósi
virkjanasögu Noregs er það
spurning hvort hér sé ekki eins
konar nátttröll á leiðinni. Verk-
smiðja verði byggð, uppgangur
verði tímabundinn í kringum þá
vinnu, síðan fái tiltölulega fáir þar
fasta vinnu í framtíðinni. En ferða-
mannastraumur á víðernin við
rætur Snæfells þar sem víð grösug
vin fannst eitt sinn hátt til heiða
með blómlegu dýra- og fuglalífi
verði enginn. Aðeins verði eftir
eftirsjá horfinna möguleika, og
menn geti nagað sig í handarbökin
yfir þeirri atvinnuuppbyggingu
sem hefði getað átt sér stað í sam-
bandi við þá ferðamennsku. Al-
menningur í landinu fái síðan að
borga niður virkjunina í formi
hærra raforkuverðs sem ekki hvað
síst kemur við pyngju þeirra sem
lifa á s.k. köldum svæðum og hita
upp með raforku.
Island er óhemju ríkt land að
því er varðar orku fallvatna. Við
hljótum því að geta valið betur úr
virkjunarkostum og tekið inn í um-
hverfisskaðann þegar virkjanir
era hannaðar. Það hlýtur að vera
hægt að virkja í meiri sátt við nátt-
úrana en fyrirhuguð Eyjabakka-
virkjun mun gera. Hér er um að
ræða virkjunarframkvæmd sem
hönnuð var fyi'ir allnokkram árum
áður en umhverfissjónarmið urðu
jafnmikilvæg og þau era í dag. Það
þarf því að reikna dæmið upp á
nýtt og þó það taki nokkurn tíma
mun það margborga sig þegar upp
er staðið. Það er eins og Lands-
virkjun ásamt utanríkisráðherra
segi; hér er puttafarið og ef við
hoppum ekki upp í núna þá er
óvíst að annað komi. I heimi sem
enn hefur ekki náð sér eftir olíu-
kreppu áttunda áratugarins er
ólíklegt að ekki fáist annað skip og
annað föraneyti en Norsk Nydro
núna.
Það tókst að bjarga Gullfossi á
tímum Sigríðar í Brattholti og
Þjórsárveram með sameiginlegu
átaki hugsandi fólks, og er það vel.
Eyjabakkarnir hafa síst minna
gildi en Þjórsárverin frá náttúra-
fræðilegu sjónarmiði auk þess að
vera náttúrafarslega tengdir þeim
hvað varðar uppeldi geldfugla
heiðagæsarinnar. Skora ég á les-
endur að taka nú höndum saman
og með sameiginlegu átaki bjarga
Eyjabökkunum. Eða svo vitnað sé
í orð Einars Benediktssonar
skálds; Vilji er allt sem þarf.
Höfundur er fagdeildarstjóri á
umhvcrfisbraut Garðyrkjuskóla
ríkisins á Rcykjum, Ölfusi.
H o t S h o t
Tauáklceði kr. 51.490stgr.

37.050 kr.
Má bjóða þér
sieti)
hetri
Action Lane hvlldarstólamir
eruvandaðir, smekklega
hannaðir og fáanlegir með
leður- eða tauáklæðum.
Allir hvílarstólamir em með
fótaskemli og stillanlegu
baki. Mikið úrval,maigir
litir og gott verð.
Opið
Mán.-fös. 09-18
Lau.10-15 á
Mörkinni 4 • 108 Reykjavík
Sími: 533 3500 • Fax: 533 3510 • www.marco.is
ViÖ styðjum við bakið á þér!
r*