Morgunblaðið - 26.11.1998, Blaðsíða 44

44 FIMMTUDAGUR 26. NÓVEMBER 1998
AÐSENDAR GREINAR
MORGUNBLAÐIÐ
Þessi yndis-
lega veröld
/
Ibúar Norður-Kóreu hugsa líklega hlýlega
til forsetans eilífa, Kims Il-sungs, þegar
þeir reyna að draga fram lífið með því
að selja úr sér blóð, naga trjábörk
og dreypa á regnvatni.
*
SVÖRTU sauðirnir
setja alltaf ljótan blett
á þann hóp sem þeir
tilheyra. Það er eins
og lögmál. Hve oft
hefur maður ekki heyrt hversu
ómerkileg stétt blaðamanna sé;
þegar einhver einn misbýður
fólki með óvönduðum vinnu-
brögðum. Að íslenskir unglingar
séu meira og minna vandræða-
gemlingar. Að stjórnmálamenn
séu spilltir, þegar einhver einn
gerir eitthvað sem ekki má. Allir
vita að þetta er ekki satt, en
staðreyndin er einfaldlega sú að
oft er nóg að einn eða tveir hagi
sér andstætt því sem rétt þykir
til að margir séu settir undir
sama hatt.
VIÐHORF Fróðlegt
Eftir Skapta Jrr<5* að lesa
Hallgrímsson hvernig sagn-
fræðingar
framtíðarinnar meta mann-
skepnuna á þeiiri öld sem brátt
heyrir sögunni til. Öllum er ljóst
að heimurinn hefur breyst gn'ð-
arlega; framfarirnar verið með
hreinum ólíkindum en hörmung-
arnir sem dunið hafa yfir að
sama skapi ólýsanlegar. Og þeg-
ar gert verður upp er ekki ólík-
legt að þær þyki standa uppúr;
þróunin sem orðið hefur þyki
allt að því sjálfsögð en hegðan
mannskepnunnar með endem-
um. Oft er það svo að það sem
aflaga fer verður langlífara í
minni fólks. Þó Clinton Banda-
ríkjaforseti hafa komið mörgu
góðu til leiðar heyrist mér þegar
búið að ákveða að hans verði
. minnst sem forsetans sem átti í
óviðurkvæmilegu sambandi við
lærlinginn. Eða er ekki svo?
Greindar mannskepnunnar
sér mjög víða stað. Hún hefur til
að mynda framleitt gereyðingar-
vopn sem nægja til að sprengja
alla jarðarbúa margoft í loft
upp, sem auðvitað er stórkost-
legt afrek! En virðist því miður
hafa verið nauðsynlegt; hræðsl-
an við ógn annarra líklega löng-
um verið það eina sem hélt
ákveðnum brjálæðingum, sem
komust á valdastóla, á mottunni.
Ástandið í Norður-Kóreu er
gott dæmi um það hvernig „hug-
sjónir“ manna geta gengið af
heilli þjóð nánast dauðri. Sá sem
stjórnar með harðri, ískaldri
hönd marxismans, ætlar að vera
sjálfum sér nógur og kýs að hafa
engin samskipti við aðra er í
flestum tilfellum dauðadæmdur.
Þegar uppskeran bregst eins og
nú hefur enn einu sinni gerst í
landinu nagar fólk jafnvel trjá-
börk og drekkur regnvatn til að
draga fram lífið. Ástandið er
skelfílegt, sagði Þórír Guð-
mundsson, fyrrverandi frétta-
maður og nú erindreki Rauða
krossins, í samtali við frétta-
stofu Ríkisútvarpsins á dögun-
um eftir dvöl í landinu. Valdhaf-
arnir sitja ugglaust að kræsing-
um; annars hefði stefnu þeirra
fyrir löngu verið breytt. Saddam
Hussein forseti Iraks sveltur
heldur ekki þó stór hluti þjóðar
hans sé vannærður.
Balkanskagi hefur verið vett-
vangur ótrúlegra átaka síðustu
ár. Eftir að hafa lesið bækur
blaðamanna sem voru á staðnum
og rætt við fólk í Sarajevo fyrr á
þessu ári er í raun óskiljanlegt
hvernig þetta viðurstyggilega
dýr, maðurinn, hefur hagað sér
á þessum slóðum. Allt tal um að
átök á svæðinu með einhverju
millibili séu allt að því lögmál er
auðvitað bull. Grimmdin og
græðgin ráða ferðinni. Almenn-
ingur vill ekki stríð. Hann vill fá
að lifa í friði; í sátt og samlyndi
við nági-anna sína. Vinum var
jafnvel stíað í stundur. Ná-
grannar skutu hver á annan
vegna „heilaþvottar“ foringj-
anna.
I lýðræðisríkjum gefst fólki
kostur á að refsa spilltum
stjórnmálamönnum eða þeim
sem fólk telur ekki hafa staðið
sig, í næstu kosningum. Einræð-
isherra refsar hins vegar fólkinu
sýnist honum svo. Sætti það sig
ekki við hið hinn almáttuga for-
ingja er honum og hans sveitum
að mæta. Nýleg umfjöllum um
herforingjastjórnir í Suður-Am-
eríku er enn eitt dæmi um það.
Það var ömurlegt að koma til
Albaníu á sínum tíma. Að sjá fá-
tæktina. Eymdina og ömurieik-
ann. Afleiðingar þess að þjóð sé
haldið í ánauð áratugum saman;
heilu landi sé lokað nánast öllum
nema fuglinum fljúgandi.
Sorglegasta dæmið um per-
sónudýrkun í veröldinni er lík-
lega að finna í Norður-Kóreu
þar sem dýrkunin nær út yfir
gröf og dauða. Maðurinn sem
var forseti landsins frá stofnun
1948 til dauðadags 1994, Kim II-
sung, stjórnaði með harðri
hendi. Þegar 50 ára afmæli rík-
isins var fagnað í haust gengu
þúsundir hennanna fylktu liði í
skniðgöngu honum til heiðurs
og fyrir skrúðgöngunni fór
prammi með risavaxinni styttu
af Kim. Sonur hans, Kim Jong-
il, var í haust fonnlega kjörinn
leiðtogi landsins. Forsetaemb-
ættið var hins vegar lagt niður
og Kim Il-sung lýstur „forseti að
eilífu".
Frétt birtist um það hér í
blaðinu fyrir skömmu að vax-
andi fjöldi Norður-Kóreumanna
reyni að draga fram lífíð með
því að selja smyglurum blóð úr
sér. Þetta er haft eftir Suður-
Kóreumanni sem slapp nýlega
úr stríðsfangabúðum í Norður-
Kóreu, þar sem hann hefur dval-
ið í 45 ár, síðan i Kóreustríðinu í
upphafi sjötta áratugarins.
Hann sagði jafnframt frá því að
sá orðrómur væri á kreiki, að
ein milljón Norður-Kóreumanna
hafi fallið úr hungri á síðasta ári,
aðallega í iðnaðarhéraðunum
þar sem lítið er um grænan
gróður eða hann uppurinn með
öllu. Maðurinn gi-eindi jafnframt
frá því að nýútskrifaðir stúdent-
ar í Norður-Kóreu gætu nú valið
á milli þess að gegna herskyldu
eða vinna í tíu ár í kolanámum
áður en þeir legðu fyiir sig nám
í háskóla.
Það er aldeilis munur að vera
ekki skikkaður í herinn heldur
geta valið.
Ibúar Norður-Kóreu hugsa
líklega hlýlega til forsetans eilífa
þegar þeir naga trjábörk og
leita að regnvatni til drykkjar
um þessar mundir.
Minnispunktar fyrir
alþingismenn
AF EÐLILEGUM
ástæðum eru alþingis-
menn, og sérstaklega
stjórnarsinnar, störfum
hlaðnir og því hætta á
að ýmislegt smávegis
geti lent í glatkistunni.
Því vil ég af gæsku
minni halda til haga og
rifja upp nokkra punkta
sem ég tel víst að þeir
vilji ekki að falli i
gleymskunnar dá.
Oryrkjar ekki
útundan
I nýafstaðinni könnun
Félagsvísindastofnunar
kom fram að yfir 9%
þjóðarinnar lifa við og
undir fátæktarmörkum. Þrátt íyrir
þessa staðreynd segir forsætisráð-
herra að öiyrkjar hafi ekki orðið út-
undan í góðærinu. Ekki er óeðlilegt
að draga þá ályktun að í huga forsæt-
isráðherra falli aldraðir einnig undfr
að njóta þessa meðbyrs í góðærinu.
Þetta getur verið rétt svo langt sem
það nær. Sá galli er bara á að það
vantar leiðréttinguna á grunninn,
sem ég tel að ríkið skuldi öldruðum.
Það er mikil blekking í sambandi
við afkomu ýmissa hópa þegar með-
altöl eru notuð. Sú viðmiðun er að-
eins hækja fyrir stjómvöld að styðja
sig við og þau láta vel í eyrum, en eru
mörgum ansi haldlítil til að lifa af. Til
að ná raunveralegum jöfnuði og að
stór hluti þjóðarinnar lifi ekki við
sultarkjör ber stjórnvöldum skylda
til að gera breytingar á skattalögun-
um, því þau eru það stjómtæki, sem
getur skipt sköpum um afkomu fólks.
Fátækt.
Ekki alls fyrir löngu sagði utan-
ríkisráðherra og formaður Fram-
sóknarflokksins, Hall-
dór Á., að fátækt hefði
verið á Islandi, væri og
mundi verða. Finnst
ráðherranum það eðli-
legt ástand? Hyggst
ráðherra og flokkur
hans vinna að því að
bætt verði hér úr? Að
mér læðist sá ótti að lít-
ill vilji sé fyrir því á
þeim bæ og dreg ég þá
ályktun af bréfi Gunn-
laugs M. Sigmundsson-
ar alþingismanns. Að-
dragandi að því bréfi
var, að Aðgerðarhópur
aldraðra (AHA) sendi
öllum þingmönnum
bréf, þar sem óskað var
svars þeirra við þremur spurning-
um. Svarið sem slíkt frá þingmann-
inum er virðingarvert og er meira
en hægt er að segja um ýmsa aðra
Sameinuðu þjóðirnar
hafa valið árið 1999 til
átaks í þágu aldraðra.
Guðmundur Jóhanns-
son segir það gefa
íslenskum stjórnvöld-
um gott tækifæri til að
leiðrétta hlut þeirra
í samfélaginu.
sem ekki höfðu fyrir því að svara.
Þrátt fyrir að hann telji sig hafa
heildarsýn yfir málið og svara sem
„ábyrgur" stjórnmálamaður, þá er
ekki hægt að draga aðra ályktun af
svörum hans en þá, að hann sé ann-
að tveggja; illa að sér um hvernig
skattakerfið verkar á greiðslur frá
Tryggingastofnun ríkisins eða að
aldraðfr komi honum lítið við, nema
hvort tveggja sé.
Svar hins „ábyrga“ stjórnmála-
manns við síðustu spurningunni,
sem varðaði misræmið og óréttlætið
varðandi greiðslur frá Trygginga-
stofnun til einstaklinga annars veg-
ar og hjóna hins vegar, var að sú
leið væri helst til jöfnunar að lækka
greiðslur til einstaklinganna. Hér
væri hægt að hafa mörg orð um, en
plássins vegna verð ég að stytta mál
mitt, því annars fæ ég ekki þessa
grein birta fyrr en eftir dúk og disk,
en svarið er göfugt. Sé það stefna
Framsóknarflokksins sem fram
kemur í bréfi hins „ábyrga" stjórn-
málamanns GMS finnst mér að
hann og flokkssystkini hans eigi að
boða fagnaðarerindið á framboðs-
fundum sínum þegar þeir kynna
stefnu sína fyrir kjósendum á vori
komanda.
Æði stór hópur aldraðra og ann-
arra hefur um og undir 60. þús. kr.
sér til framfæris á mánuði, hins veg-
ar er annar hópur ansi fjölmennur
sem lætur sér ekki nægja minna en
600. þús. kr. og þaðan af meira. Ekki
geri ég það að tillögu minni að þessi
lífvænlegu laun verði skert, en finnst
stjórnvöldum að hér sé um eðlilegt
ástand að ræða? Samkvæmt ákvörð-
un Sameinuðu þjóðanna var ákveðið
að 1999 yrði ár aldraðra. Þessi uppá-
koma hefði gefið stjórnvöldum gott
tækifæri til að taka myndarlega á
málefnum þeirra, en því miður bera
fjárlög ríkisins ekki þess merki að
um neinn stórhug sé að ræða í þeim
efnum.
Höfundur er eftirlaunaþegi.
Guðmundur
Jóhannsson
Eru námslán-
in ólögleg?
LÁNASJÓÐUR ís-
lenskra námsmanna
er framfærslusjóður
námsmanna á Islandi,
sjóður sem tryggja á
námsmönnum tæki-
færi til náms án tillits
til efnahags. Þetta
hlutverk sjóðsins er
mjög skýrt í lögunum
um sjóðinn. Það var
lögfest árið 1982 og í
kjölfarið hækkuðu
lánin í tveimur skref-
um enda nauðsynlegt
til að sjóðurinn upp-
fyllti þessa nýju laga-
skyldu sína. Sá skiln-
ingur var einnig lagð-
ur í þetta orðalag laganna að
nauðsynlegt væri að námslánin
fylgdu verðlagsbreytingum ætti
að tryggja að þau dygðu náms-
mönnum á hverjum tíma til fram-
færslu. Raunin hefur hins vegar
orðið önnur. Þegar stjórnvöldum
þessa lands hefur sýnst svo hefur
framfærslunni verið kippt úr sam-
bandi við verðlagsbreytingar
venjulega með þeim rökstuðningi
að lánin væru að hækka of mikið
miðað við launin í landinu. Nú
þegar laun hins vegar hækka
langt umfram verðlagsbreytingar
eru engin áform um að viðhafa
sanngirni í málinu, lánin standa í
stað. í dag eru lánin 16,7% lægri
en þau ættu að vera hefðu þau
fylgt verðlagsbreytingum frá ár-
inu 1982. Sanngirninni er ekki til
að dreifa, hvað þá því að laga-
skyldan sé í heiðri höfð. Náms-
menn búa í dag við 57.600 kr.
framfærslu á mánuði.
Tæpar 9.000 kr. í
húsaleigu!
Þótt undarlegt megi
virðast hafa stjórnvöld
aldrei séð ástæðu til
gera kannanir um
framfærsluþörf náms-
manna þegar náms-
lánin hafa verið skert
þótt það sé reyndar
einnig bundið í lög
sem eitt af hlutverk-
um sjóðsins. Stað-
reyndin er sú að sið-
asta raunverulega
framfærslukönnun
sem sjóðurinn fram-
kvæmdi var gerð snemma á átt-
unda áratugnum. Það þarf ekki að
fara mörgum orðum um tíma-
skekkju þess grunns. Samkvæmt
Námsmenn sem vinna í
þrjá mánuði yfír sum-
artímann á lágmarks-
launum eingöngu, segír
Asdís Magnúsdóttir,
eiga ekki kost á fullri
framfærslu frá LIN
yfír vetrartímann.
þeim grunni eru námsmönnum
áætlaðar í dag tæpar níu þúsund
krónur í húsaleigu á mánuði. Það
gefur augaleið að þessi staðreynd
Ásdís
Magnúsdóttir
ein ætti að vera stjórnvöldum
nægjanleg sönnun þess að mikið
vantar á að Lánasjóður íslenskra
námsmanna sinni mikilvægu og
lögbundnu hlutverki sínu.
Lágmarkslaun of há
fyrir námsmenn
Þrátt fyrir að námsmönnum séu
áætlaðar 57.600 krónur á mánuði
til framfærslu er það í raun blekk-
ing ein. Þar kemui' til umdeilt frí-
tekjumark sjóðsins. Sjóðurinn ger-
ir ráð fyrir því eins og eðlilegt er
að námsmenn sjái sér farborða yfir
sumartímann og þá í flestum tilfell-
um með eigin vinnu. Námsmenn
vinna oft á tíðum mikið yfir sumar-
tímann enda nauðsynlegt til að
rétta af fjárhag síðasta vetrar. Það
þarf hins vegar ekki mikið til að
Lánasjóður íslenskra námsmanna
telji tekjurnar of háar og skerði
þar af leiðandi námslánin. Lána-
sjóðurinn telur nægjanlegt að
námsmenn vinni sér inn 185.000 kr.
á ári án þess að lánin til þeirra
skerðist. Það er þó hægara sagt en
gert að halda sér innan þeirra
marka og í raun ómögulegt sam-
kvæmt lögum. Frá og með síðustu
áramótum vora lögbundin 70.000
kr. lágmarkslaun í landinu. Náms-
menn sem vinna í þrjá mánuði yfir
sumartímann á lágmarkslaunum
eingöngu eiga því ekki kost á fullri
framfærslu frá Lánasjóði íslenskra
námsmanna yfir vetrartímann.
Nám verður aukavinna
Stjórnvöld þessa lands verð-
leggja vinnu námsmanna ekki hátt.
Viðbrögð menntamálaráðherra við
kröfum námsmanna um hækkanir
á grunnframfærslu LÍN hafa þar
að auki verið þau að ekkert sé við
framfærsluna að athuga, náms-
menn geti aukið tekjur sínar með
vinnu. Líta stjórnvöld þessa lands
á nám sem aukavinnu?
Höfundur er fomiaður
Stúdentaráðs.