Morgunblaðið - 06.12.1998, Blaðsíða 32

32 SUNNUDAGUR 6. DESEMBER 1998
MORGUNBLAÐIÐ
MORGUNBLAÐIÐ
SUNNUDAGUR 6. DESEMBER 1998 33
IMtfgttitHiifeife
STOFNAÐ 1913
ÚTGEFANDI
FRAMKVÆMDASTJÓRI
RITSTJÓRAR
RYRKJABANDALAG
íslands sendi hinn 3. des-
ember sl, á alþjóðlegum degi
fatlaðra, frá sér ávarp, sem hef-
ur m.a. að geyma áskorun á Al-
þingi um að viðurkenna í reynd
sérstöðu öryrkja, m.a. með því
að hækka grunnlífeyri. Sérstök
áherzla er lögð á að bæta stöðu
þeirra sem urðu öryrkjar ungir
- og áttu þess aldrei kost að
tryggja afkomulegt öryggi sitt
með eigin húsnæði, aðild að líf-
eyi’issjóði o.s.frv.
Það er til vitnis um lágar
bætur almannatrygginga til ör-
yrkja, segh’ í ávarpinu, að
helmingur skjólstæðinga
Hjálparstofnunar kii’kjunnar
og Rauða krossins eru öryrkj-
ar, fólk sem vegna fótlunar hef-
ur vart til hnífs og skeiðar. Þar
segir og að ýmsar stjórnvalds-
aðgerðir „spoi*ni gegn atvinnu-
þátttöku öryrkja, menntun og
fjölskyldulífí. Hér er fyrst og
fí’emst um að ræða jaðarskatta
og tekjutengingar sem gagn-
vart öryrkjum nái út fyrir öll
réttlætis- og skynsemismörk.“
Öryrkjabandalagið höfðar og
til Mannréttindayfírlýsingar
Sameinuðu þjóðanna, sem nú
er fímmtug, og spyr, hvemig
Árvakur hf., Reykjavík.
Hallgrímur B. Geirsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
ísland hafi staðið við sinn hlut.
Hefur okkm’ tekizt að tryggja
sérhverjum einstaklingi tæki-
færi til fullrar þátttöku í menn-
ingar- og mannlífí? „¥811 þarf
að fara mörgum orðum um að
þeim öiyrkja sem einungis get-
ur reitt sig á bætur almanna-
trygginga er í reynd haldið frá
eðlilegri þátttöku í mannlífinu,“
segir í ávarpinu.
Stjómvöldum er vandi á
höndum í margs konar og við-
varandi kröfúgerð á hendm;
samfélaginu/skattborgumm. í
þeim eftium þarf að fara með
gát og forgangsraða bæði með
arðsemi framkvæmda og sann-
gimi í garð hinna ýmsu þjóðfé-
lagshópa í huga. Og í Ijósi rétt-
sýni og sanngimi er tímabært,
að ekki sé fastar að orði kveðið,
að endurskoða stöðu öiyrkja,
sérstaklega þen-ra sem m-ðu
•öryrkjai' ungir.
LÍTIL
HÆTTA Á
KREPPU
Um fátt hefur verið meira
rætt á Vesturlöndum und-
anfama mánuði en hættu á al-
þjóðlegri eftiahagskreppu í
kjölfarið á alvarlegum sam-
drætti í eftiahagsmálum í Suð-
austur-Asíu og efnahagslegu
stjómleysi í Rússlandi. Margir
séríræðingai' hafa talið, að
þetta kreppuástand gæti
breiðst út og mundi ná til Vest-
urlanda á næstu tveimur árum
eða svo.
Nú virðist, sem þessar
áhyggjur séu ekki jafnmiklar
og áður. Hans Tietmeyer, aðal-
bankastjóri þýzka Seðlabank-
ans, lýsti þeirri skoðun í gær,
að efnahagur Bandaríkjanna
og Evrópuríkja væri svo sterk-
ur, að lítil hætta væri á
heimskreppu.
Þegar þýzki Seðlabankinn
talar hlusta aðrir. Sú bjai-tsýni
sem fram kemur í ummælum
þýzka seðlabankastjórans hlýt-
m- að auka mönnum kjark á
Vesturlöndum og þar á meðal
hér á Islandi. Efnahagur okkai’
er nú sterkur og atvinnulífíð
kröftugt. Hið eina, sem hugs-
anlega hefði getað sett strik í
reikninginn em ákrif af sam-
drætti í helztu viðskiptalöndum
okkai'. Þótt dregið hafí úi' við-
skiptum bæði við Rússland og
Asíuríkin hefrn’ það ekki komið
að sök vegna þess hve aðrii’ út-
flutningsmai'kaðh' okkai' em
sterkh’ um þessar mundh’ og
fískverð hátt. Að vísu má sjá
merki þess, að fískverð fari
lækkandi á ný en þá er þess að
gæta, að það er svo hátt um
þessar mundir, að það veldur
engum stórvandamálum, þótt
einhver lækkun verði.
Þegai’ hoift er til ummæla
þýzka seðlabankastjórans og
okkar eigin stöðu virðist því
ekki ástæða til annars en bjart-
sýni um framtíðina á næsta ári.
SÉRSTAÐA ÖRYRKJA
• •
SAGAN OG hug-
•myndir Herders _
og þá ekki sízt reynsla
síðustu missera _ sýna
okkur að ólík samfélög
verða ekki brædd
saman í neinni Briis-
sel-deiglu nema það sé einlægur
vilji og ósk þeirra. En það veit eng-
inn. Framtíðin ein mun úr því
skera. Það er engin tilviljun að ESB
reynir að rækta sérkenni þjóða og
lyfta undir fjölbeytta menningu inn-
an bandalagsins, hvort sem það
nægir til að halda því saman eða
ekki.
Við sjáum hvernig Sovétríkin
hafa horfið af landabréfinu, sjáum
Júgóslavíu liðast í sundur, sjáum
Spánverja hálfráðalausa andspænis
Böskum (og jafnvel Katalóníumönn-
um), óttaslegna Breta andspænis
Irum og Skotar eiga sinn þjóðernis-
flokk þótt enn fari litlum sögum af
honum. Rúmenar hata Ungverja og
Ungverjum er illa við Tékka og
þannig mætti lengi telja. Italir, Pól-
verjar og gyðingar hafa eigin blöð,
bækur, tímarit og sjónvörp í Banda-
ríkjunum; Vesturíslendingar Lög-
berg-Heimskringla til skamms
tíma. Enginn veit í raun hvað kem-
ur úr þeirri deiglu. Sumir halda þvf
fram að Bandaríkin verði ekki endi-
lega þjóðfélag hvíti-a manna að
einni öld liðinni; aðrir að þau verði
einkum spænskumælandi samfélag.
Þar sem andstæður mætast
kvikna nýjar hugmyndir og af þeim
einatt ný mikilvæg ai-fleifð. Þannig
varð íslenzk menning til. Bandarík-
in eru einnig slík arfleifð. Og slíkt
nýskapandi andrúm var einnig ein-
kenni Vínar á sínum tíma; Mahler,
Wittgenstein, Schoenberg og Stef-
an Zweig voru áreiðanlega engin til-
viljun. En nazistar krömdu þetta
friðsamlega samfélag undir járn-
hælnum. Það var annar þjóðfélags-
andi sem þá kom til
sögunnar. En hann
heyrði til þúsund ára
ríkinu sem aldrei
varð. Samt er ástæða
til að vona að and-
stæður geti átt sam-
leið inní ókomna tíma þar sem fjöl-
breytni ríkir ofar hverri kröfu. Um-
burðarlyndi er forsenda þess. Við
megum ekki glata þeirri von þrátt
fyrir að þessi öld sé einhver hin
versta í sögunni, jafnvel verri en
þegar húnar og hundtyrkinn ásæld-
ust Evrópu.
Berlin kveðst vera sömu skoðun-
ar og Herder og segir það sé tóma-
hljóð í alþjóðahyggjunni. Fólk geti
ekki þroskazt nema það sé þáttur af
sérstæðri menningu; heyri ein-
hverju samfélagi til. Menn heyra til
einhverri ai-fleifð. Það er hægt að
bæta við hana, þróa hana og rækta.
En ekkert samfélag lifir af með því
að ganga af henni dauðri.
Það er þannig hlutverk okkar að
ávaxta arfleifðina, rækta hana;
bæta við hana og gera hana fjöl-
breyttari með allskyns áhrifum og
nýrri reynslu. En það er ekki nóg
að endurnýja hana með Tinu Turn-
er og Madonnu enda er það svo að
þær eru ekki eins í Tókíó, New
York eða Reykjavík. Menn horfa á
þær á myndböndum með ólíkum
gleraugum. En samt verða þær
aldrei annað en angi af alþjóðlegi-i
afþreyingu þótt hún sé auðvitað sér-
bandarískt fyrirbrigði og hefði ekki
getað sprottið úr öðrum jarðvegi.
(Ef fólk vill heldur Madonnu en
Keats eða Proust, segir bandaríski
heimspekingurinn óstýriláti, Ric-
hard Rorty, látið það afskiptalaust.
Að öðrum kosti fær einhver það
hluverk að segja fólki hvað það má
lesa og horfa á. Rorty segir heim-
spekinga hafa í 2400 ár eytt alltof
mikilum tíma í að leita endanlegs
sannleika, eða allsherjarsannleika, í
stað þess að snúa sér að sannleika á
afmörkuðum þröngum sviðum.
Hann hefur verið nefndur heim-
spekingur gegn heimspeki en það
samsvari bankamanni andsnúnum
peningum. En nú á tímum getur allt
gerzt og ekkert kemur á óvart.
Bankamenn eru miklu hrifnari af
greiðslukortum og tölvum en pen-
ingum svoað heimspekingar þurfa
varla á kenningum að halda ef lík-
ingunni er haldið til streitu. Skáld
hafa miklu meira að segja en heim-
spekingar, segir heimspekingurinn
Rorty sem er í aðra röndina and-
stæður heimspeki, en hefur blásið
lífi í hana, hefur verið sagt, með því
að semja grafskriftina yfir henni!
Að þessum gálgahúmor slepptum
gæti varla verið goðgá samkvæmt
ábendingu Rortys að benda mönn-
um á alvöruskáldskap sem mikil-
vægan þátt popparasamfélagsins,
svo dæmi sé tekið. Enda rembast
nú allir - einnig popparar - einsog
rjúpur við staur og telja sjálfum sér
og öðrum trú um að þeir séu að
yrkja poppaldarliljuna; sbr. allir
vildu Lilju kveðið hafa!!)
Á því andartaki sem alþjóða-
hyggjan legði undir sig öll samfélög
og ekkert væri til annað en eitt al-
þjóðatungumál, hvort sem væri í
listum, viðskiptum eða stjórnmál-
um, einn strengur sem ætti að lýsa
sálarlífi okkar, tilfinningum og arf-
leifð, þá yrði ekki til alþjóðleg
menning, heldm' dauð menning,
einsog Berlin kemst að orði. Ef allt
lyti sömu lögmálum og afþreyingin
og skemmtanaiðnaðurinn, þ.e. yrði
einshyggju alþjóðatungumálsins að
bráð, þá hyrfu öll sérkenni í samfé-
laginu inní eftiröpun og staðlaða
endurtekningu sem kæmi í stað
frjóvgandi, fjölbreyttrar og sér-
stæðrar menningar.
M.
HELGI
spjall
REYKJAVÍKURBRÉF
Laugardagur 5. desember
ÞAÐ ER EKKERT nýtt,
að hina virtustu lög-
fræðinga greini á um
túlkun á lögum eða
dómum. Um það eru
mörg dæmi og í sumum
tilvikum hefur slíkur
ágreiningur haft
stórpólitískar afleiðingar. Þess vegna þarf
engum að koma á óvart, þótt lögfræðingar
séu ekki sammála um, hvernig skilja beri
hinn umrædda dóm Hæstaréttar í máli
Valdimars Jóhannessonar gegn íslenzka
ríkinu.
Lykilþáttur í dómi Hæstaréttar er
svohljóðandi kafli: „Eins og áður getur taldi
löggjafinn brýnt að giípa til sérstakra úr-
ræða á árinu 1983 vegna þverrandi fiski-
stofna við Island. Var skipting hámarksafla
þá felld í þann fai-veg, sem hún hefur síðan
verið í, að úthlutun veiðiheimilda yrði bund-
in við skip. Er óhjákvæmilegt að líta svo á,
að þessi tilhögun feli í sér mismunun milli
þeirra, sem leiða rétt sinn til veiðiheimilda
til eignarhalds á skipum á tilteknum tíma
og hinna, sem hafa ekki átt og eiga þess
ekki kost að komast í slíka aðstöðu. Þótt
tímabundnar aðgerðir af þessu tagi til varn-
ar hruni fiskistofna kunni að hafa verið
réttlætanlegar, en um það er ekki dæmt í
málinu, verður ekki séð að rökbundin nauð-
syn hnígi til þess að lögbinda um ókomna
tíð þá mismunun, sem leiðir af reglu 5. gr.
laga nr. 38/1990 um úthlutun veiðiheimilda.
Stefndi hefur ekki sýnt fram á, að aðrar
leiðir séu ekki færar til að ná því lögmæta
markmiði að vernda fiskistofna við Island.
Með þessu lagaákvæði er lögð fyrirfarandi
tálmun við því, að drjúgur hluti landsmanna
geti, að öðrum skiiyrðum uppfylitum, notið
sama atvinnuréttar í sjávarútvegi eða sam-
bærilegrar hlutdeildar í þeirri sameign,
sem nytjastofnar á Islandsmiðum eru, og
þeir tiltölulega fáu einstaklingar eða lögað-
ilar, sem höfðu yfn- að ráða skipum við veið-
ar í upphafí umræddra takmarkana á físk-
veiðum.
Þegar allt er virt verður ekki fallizt á, að
til frambúðar sé heimilt að gera þann grein-
armun á mönnum, sem hér hefur verið lýst.
Hið umdeilda ákvæði 5. gr. laga nr. 38/1990
er því að þessu leyti í andstöðu við 1. mgr.
65. gr. stjórnarskrárinnar og þau sjónarmið
um jafnræði, sem gæta þarf við takmörkun
á atvinnufrelsi samkvæmt 1. mgr. 75. gr.
hennar. “
Þau sjónarmið Hæstaréttar, sem hér hef-
ur verið vitnað til hafa lögfræðingar túlkað
með mismunandi hætti. I frásögn Morgun-
blaðsins í dag, laugardag, af ummælum Sig-
urðar Líndals prófessors við lagadeild Há-
skóla Islands sem ekki hefur verið í hópi
helztu gagnrýnenda kvótakerfisins, segir
svo; „Sigurður sagði, að íslenzk fiskveiði-
stjórn bæri það megineinkenni að fiskveið-
arnar væru ekki eingöngu takmarkaðar
með aflakvótum heldur einnig með því, að
rétturinn til fiskveiða væri bundinn við til-
tekinn fjölda fiskiskipa eða skipa, sem komi
í þeirra stað. Málið, sem Hæstiréttur hefði
dæmt í snerist eingöngu um 5. gr. laganna
um stjórn fiskveiða, þar sem fjallað væri
um veitingu leyfa til veiða í atvinnuskyni og
þar væri nánar tiltekið hvaða skip kæmu til
greina í þeim efnum. I 7. gr. laganna væri
hins vegar kveðið á um sjálfar veiðiheimild-
irnar, en þar segði að veiðiheimildum á
þeim tegundum, þar sem heildarafli væri
takmarkaður skuli úthlutað til einstakra
skipa og hverju skipi úthlutað hlutdeild af
leyfðum heildarafla tegundarinnar. Þetta
væri kölluð aflahlutdeild og hún væri
óbreytt milli ára. Síðan réðist aflamark
skips á tilteknu veiðitímabili eða vertíð af
leyfðum heildarafla viðkomandi tegundar
og hlutdeild skipa í þeim heildarafla. Sig-
urður sagði að í dómi Hæstaréttar virtist
honum orðalagið svolítið villandi... réttara
hefði verið að tala um úthlutun veiðileyfa en
ekki veiðiheimilda. Um veiðiheimildir væri
íjallað í 7. grein og um þá grein væri ekkert
íjallað í dómnum og því væri alls ekki hægt
að segja að sjálft kerfið til að takmarka
veiðarnar væri hrunið. Ákvæðið um kvóta-
kerfið væri í 7. grein en ákvæði um veiði-
leyfin sjálf væra í 5. grein.
Sigurður sagði, að afleiðing dómsins væri
tvenns konar. Annars vegar væri hugsan-
legt að orða 5. grein laganna með öðrum
hætti þannig að hún samrýmdist þessum
jafnréttisákvæðum stjórnarskrárinnar. Það
væri leið, sem hann vissi ekki hvort væri
fær. Hinn möguleikinn væri sá, að allir
gætu fengið úthlutað veiðiheimOdum, þótt
þeir eigi ekki skip. Það þýddi náttúrlega að
menn yrðu að kaupa kvóta.“
Eins og sjá má af þessari umsögn Sig-
urðar Líndals bindur hann sig mjög við, að
Hæstiréttur hafi einungis fjallað um 5.
grein laganna frá 1990, sem fjalli um veiði-
leyfi en ekki veiðiheimildir. Ástæðan fyiTi’
því virðist þó liggja í augum uppi. I umfjöll-
un sinni tekur Hæstiréttur að sjálfsögðu
mið af kröfugerð málshefjanda en jafn-
framt er ekki fjarri lagi að ætla að með
dómsorðinu vilji Hæstiréttur gefa vísbend-
ingu um afstöðu réttarins til annarra þátta
málsins.
Rökrétt
ályktun
rn DAVIÐ ÞOR
Björgvinsson, pró-
fessor við lagadeild
Háskólans, er ann-
arrar skoðunar en
Sigurður Líndal um það hvernig skilja beri
dóm Hæstaréttar. í samtali við Dag, í dag
laugardag, segir Davíð Þór m.a.: „Það er
rétt, að í málinu var eingöngu deOt um veit-
ingu veiðileyfisins sem slíks. Það virðist þó
vera rökrétt ályktun af forsendum dómsins
að gera ráð fyrir því, að þau sjónarmið, sem
Hæstiréttur leggur til grandvallar eigi ekki
bara við um útgáfu á veiðileyfi heldur eigi
sambærileg sjónaimið við um úthlutun á
aflaheimildunum sjálfum. Þau gætu komið
til sjálfstæðrar skoðunar ef sá, sem hefur
fengið veiðileyfí, óskar í framhaldi af því
eftir heimildum til að veiða tegundir, sem
bundnar eru við kvóta. Úthlutun aflaheim-
ilda er reist á því að skip hafi áður fengið
veiðileyfi og ef það er ekki hægt að mis-
muna mönnum við útgáfu veiðileyfisins á
þeim forsendum, sem gert var er nærtæk
sú ályktun að sambærileg sjónarmið eigi
við um úthlutun veiðiheimilda. Hér verður
þó að hafa þann fyrirvara, að þessi sjónar-
mið um jafnræði og atvinnufrelsi þurfa ekki
nauðsynlega að leiða til þess að núverandi
kerfi „sé hranið“ eins og sumir hafa orðað
það. Þau sjónarmið að taka mið af veiði-
reynslu, fjárfestingu í útgerð o.fl. við
ákvörðun kvóta geta í sjálfu sér sami-ýmst
jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar í ein-
hverri mynd. Hvemig þetta á að útfæra ná-
kvæmlega er ílókið mál....“
Eins og sjá má af þessum tilvitnunum í
ummæli tveggja lagaprófessora í Morgun-
blaðinu og Degi í dag, laugardag, er viðhorf
þeirra til dóms Hæstaréttar töluvert ólíkt.
Þó má vera, að ekki sé jafn mikill munur á
afstöðu þeirra og virðist við fyrstu sýn.
Hvað á Sigurður Líndal við, þegar hann
segir um hugsanlegar afleiðingar dómsins:
„Hinn möguleikinn væri sá, að allir gætu
fengið úthlutað veiðiheimildum, þótt þeir
eigi ekki skip. Það þýddi náttúriega að
menn yrðu að kaupa kvóta.“
Sú ályktun Sigurðar Líndals, að dómur
Hæstaréttar gæti þýtt að allir gætu fengið
úthlutað veiðiheimOdum er nærtæk miðað
við allar forsendur dómsins og þá tOvitnun í
dóminn, sem birt var hér að framan. Og þá
er ekki langt á milli sjónarmiða prófessor-
anna tveggja. En hvaða „menn“ yrðu þá að
kaupa kvóta skv. skoðun Sigurðar Líndals?
Það liggur beinast við að skilja orð hans
þannig, að þá yi’ði veiðiheimildum úthlutað
til allra íslendinga og útgerðarmenn yrðu
að kaupa heimOdir af öðram landsmönnum.
Og þá eram við komin í heilan hring að því
lagaákvæði, sem sköpum skiptir þ.e.
ákvæðinu i lögunum nr. 38 frá 1990 þess
efnis, að fiskimiðin séu sameign þjóðarinn-
Lagadeilur
eða pólitísk
ákvörðun
legt er að fara aðra
EF HORFT ERTIL
þeiira umræðna,
sem orðið hafa í
kjölfar dóms
Hæstaréttar virðist
augljóst, að hugsan-
vora af tveimur leið-
Morgunblaðið/Kristinn
SPLÆSTI GRANDARA VIÐ REYKJAVIKURHÖFN
um. Ef meirihluti Alþingis kemst að þeirri
niðurstöðu, að skilja beri dóm Hæstaréttar
á hinn þrengri veg og tekur þann kost að
gera tilraun til að breyta 5. grein laganna
frá 1990, þannig að hún samiýmist sjónar-
miðum Hæstaréttar má ganga út frá því
sem vísu, að lagadeilur magnist og að ný
mál komi til kasta dómstólanna, þar sem
bæði verði tekizt á um þær hugsanlegu
breytingar en jafnframt látið á það reyna,
hvort dóm Hæstaréttar beri að skilja á
þann veg að sjónarmið dómsins eigi ekki
bara við um veiðileyfi heldur einnig um út-
hlutun veiðiheimilda.
Verði sú leið valin er nokkuð ljóst, að það
óvissuástand, sem nú hefur skapazt um
málefni sjávarútvegsins og leitt hefur til
lækkunar á verði hlutabréfa í allmörgum
sjávarútvegsfyrirtækjum heldur áfram. í
samtali við Morgunblaðið í dag, laugardag,
segir Stefán Halldórsson, framkvæmda-
stjóri Verðbréfaþings íslands m.a. að telji
markaðurinn, að ástandið skýrist ekki um
helgina, „á ég alveg eins von á því að verð
hlutabréfa haldi áfram að lækka“.
Ef kröfuharka markaðarins er svo mikil,
að mál sem þetta verði að skýrast um helg-
ina segir sig sjálft hverjar afleiðingarnar
verða, ef horft er fram á lagadeilur, dóms-
meðferð og önnur átök, sem geta staðið
mánuðum saman. Það yi’ði auðvitað óþol-
andi ástand fyrir útgerðarfyrirtækin sjálf,
sem líta svo á, að hendur þeirra séu bundn-
ar og að þau geti ekki tekið meiri háttar
ákvarðanir um fjárfestingar og annað á
meðan núverandi óvissa ríkir. Sjávarútveg-
urinn getur ekki verið í óvissu um það
mánuðum og jafnvel misserum saman við
hvaða rekstrarskilyrði hann býr. Útgerðar-
fyrirtækin mundu halda að sér höndum um
alla hluti, sem fljótlega mundi leiða til sam-
dráttaráhrifa í öðram atvinnugreinum.
I umræðum síðustu daga hefur töluverð
áherzla verið lögð á að fimm manna dómur
hafi kveðið upp þennan dóm en ekki sjö
manna dómur eins og ákvæði sé um í lög-
um, þegar um mikilvæg mál sé að ræða.
Davíð Þór Björgvinsson kemur með at-
hyglisverða ábendingu í þessu sambandi í
viðtalinu við Dag er hann segir: „... áður en
dómarar fara raunverulega að takast á við
mál liggur kannski ekki alltaf fyrir hversu
mikið stórmál það er. Þegar niðurstaðan
blasir við spyr maður eftir á, hvort ekki
hefði verið rétt að hafa sjö dómara, en
þetta er alltaf matsatriði og forsendurnar
fyrir því mati kannski aðrar þegar dómur-
inn er kominn. Meginatriðið er, að þýðing
dómsins og gildi er formlega það sama,
hvort sem sjö eða fimm dómarar sátu í
dómnum."
Öll rök mæla með því að stefnt verði að
því að taka pólitíska ákvörðun á næstu vik-
um eða einum til tveimur mánuðum, sem
taki bæði á þeim sjónarmiðum, sem fram
koma í dómi Hæstaréttar og þeirri óá-
nægju, sem orðið hefur til hjá öllum al-
menningi vegna kvótakerfisins í núverandi
mynd. Eins og bent er á í forystugrein
Morgunblaðsins í dag, laugardag, er ekkert
í dómi Hæstaréttar, sem mælir gegn því, að
kvótakerfi verði við lýði í stjórn fiskveiða.
Ágreiningur hefur snúizt um það hvernig
staðið er að úthlutun veiðiheimilda og nú
hefur Hæstiréttur að mati Morgunblaðsins
og fjölmargra annarra aðila kveðið upp
dóm sem þýðir, að núverandi kerfi við út-
hlutun veiðiheimilda gengur gegn ákvæð-
um stjórnarskrárinnar.
Verkefnið næstu vikur hlýtur því að vera
að taka nýjar ákvarðanir um það hvernig
veiðiheimildum er úthlutað, ákvarðanir sem
annars vegar taka mið af ákvæðum stjórn-
arskárinnar um jafnræði og atvinnufrelsi
og hins vegar af kröfu almennings um eðli-
lega hlutdeild í afrakstri auðlindar sem lög-
um samkvæmt er sameign þjóðarinnar.
1 því sambandi er ástæða til að benda á
orðalag í dómi Hæstaréttar, þar sem segir:
„Með þessu lagaákvæði er lögð fyrirfarandi
tálmun við því, að drjúgur hluti landsmanna
geti, að öðrum skilyrðum uppfylltum, notið
sama atvinnuréttar í sjávarátvegi eða sam-
bærilegrar hlutdeildar í þeirri sameign,
sem nytjastofnar á Islandsmiðum eru ..."
Það er sérstök ástæða til að vekja athygli
á þessum orðum: „... eða sambærilegi-ar
hlutdeildar í þeirri sameign, sem nytja-
stofnar á Islandsmiðum eru ..."
Um þetta grandvallaratriði hefur þetta
mál snúizt frá upphafi. Og það er ekkert
óljóst í dómi Hæstaréttar hvað þetta varðar
nema síður sé.
Þetta mál er sameiginlegt vandamál
stjórnmálaflokkanna allra. Þeir hafa allir
með einum eða öðram hætti komið að þeirri
lagasetningu, sem hér um ræðir. Það er
rétt, sem Þorsteinn Pálsson, sjávarátvegs-
ráðherra, benti á í umræðum á Alþingi í
gær, fóstudag, að sú löggjöf, sem Hæsti-
réttur telur, að gangi gegn ákvæðum
stjómarskrárinnar var sett af Alþingi í tíð
ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar,
sem að stóðu Framsóknarflokkur, Alþýðu-
bandalag, AJþýðuflokkur og Borgaraflokk-
urinn, sem þá var til. Þessfr flokkar bera
því ábyrgð á þessari lagasetningu alveg
með sama hætti og það er ljóst, að núver-
andi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Fram-
sóknarflokks hlýtur að hafa forystu um að
leiða þjóðina út úr þeim vanda, sem upp er
kominn.
Alþýðuflokkur og Alþýðubandalag bera
því ekkert síður ábyi-gð á þeirri stöðu, sem
nú er komin upp heldur en núverandi
stjórnarflokkar. Það er hins vegar mikil-
vægt, að flokkunum takist að hefja sig upp
yfir dægurþras í þessu máli. Hér er um svo
mikið hagsmunamál þjóðarinnar að ræða,
að það ætti að vera öllum stjórnmálaflokkum
kappsmál að leggja hönd á plóginn til þess að
finna hina sanngjörnu lausn.
„Sú ályktun Sigurðar
Líndals, að dómur
Hæstaréttar gæti þýtt
að aiiir gætu fengið út-
hlutað veiðiheimildum
er nærtæk miðað við
allar forsendur dómsins
og þá tilvitnun í dóm-
inn, sem birt var hér að
framan. Og þá er ekki
langt á milli sjónarmiða
prófessoranna tveggja.
En hvaða „menn“ yrðu
þá að kaupa kvóta skv.
skoðun Sigurðar
Líndals? Það liggur
beinast við að skilja orð
hans þannig, að þá yrði
veiðiheimildum úthlut-
að til allra Islendinga
og útgerðarmenn yrðu
að kaupa heimildir af
öðrum landsmönnuin.“