Morgunblaðið - 10.07.1999, Blaðsíða 26

Morgunblaðið - 10.07.1999, Blaðsíða 26
26 LAUGARDAGUR 10. JÚLÍ 1999 MORGUNBLAÐIÐ FRÓÐLEIKUR FISK ¦ hverp iskur hollur? Fiskur hefur verið mikilvæg fæða á Islandi frá upphafi byggðar og fáar þjóðir borða -------------------------------------------------------------------------------------------?¦----------------------------------------------------------------------------- jafnmikinn fisk og við Islendingar. Neysla okkar á físki hefur þó minnkað á undan- förnum áratugum. Samkvæmt upplýsing- ---------------------------------------7------------------------------------------------------ um frá Hagstofu Islands hef- ur fískneysla (magn á íbúa) minnkað á síðustu fjörutíu ár- um úr 63 kg niður í tæp 45 kg á ári. Þessi minnkun er óhagstæð þróun fyrir heilsu- farið í landinu. Fjórða grein af sex frá Rannsóknastofnun fískiðnaðarins um físk. Fi | ISKUR er ákjósanleg fæða ' fyrir margra hluta sakir. Það sem menn hafa verið hvað mest uppteknir af er fiskifitan, en fita sjávardýra er frá- bugðin fitu landdýra hvað varðar mýkt fitunnar. Fiskifita er einnig um margt frábrugðin mjúkri jurtafitu, því í fiskifitu er að finna langar ómettaðar fitusýrur, sem ekki er að finna í jurtaolíum, en þær eru gjarnan kallaðar EPA og DHA og tilheyra báðar ómega 3-fitusýru- fiokki. Ómega 3-fitusýrur lýsisins hafa töluvert verið rannsakaðar á íslandi og víðar og gefa niðurstóður þeirra rannsókna tilefni til að halda að lýsi geti styrkt ónæmiskerfi lík- amans og þannig aukið viðnám hans gegn utanaðkomandi sýkingum. Fleiri rannsóknir sem gerðar hafa verið á EPA og DHA benda margar til að áhrif þeirra á heilsufar sé mun víðtækara. Þannig geti þær haft já- kvæð áhrif á blóðfitu, samloðun blóðflagna, blóðþrýsting, liðagigt, sóríasis, ristilbólgu, asma, ónæmi og jafnvel þunglyndi. Fólk sem þjáist af þunglyndi hefur mælst með minna magn DHA í frumuhimnum en þeir sem ekki þjást af þunglyndi. DHA-fitusýran hefur einnig verið tengd gáfum, enda er hún sérlega mikilvæg á fósturskeiði þegar heili fósturs er að þróast. Mikilvægi próteina Prótein er aðal byggingarefni lík- amans. Það er því mikilvægt að fá prótein daglega úr fæðunni. Gæði próteina eru mjóg misjófn en það er háð amínósýrusamsetningu prótein- anna. Fiskur er próteinrík fæða og prótein hans gæðaprótein þar sem fiskprótein innihalda fjölmargar lífs- nauðsynlegar amínósýrur sem eru í hagstæðum hlutföllum hvað varðar þarfir mannslíkamans. Þurrkaður fiskur eins og t.d. harðfiskur er ein sú próteinríkasta afurð sem hægt er að fá. I honum er hlutur próteina um og yfir 70% af þyngd. Offita Hér áður fyrr gekk lífsbaráttan út á það að hafa nóg í sig og á. Við þurf- um ekki að líta lengra en á endur- minningar ömmu eða langömmu til að lesa um skort fólks á góðum mat. I dag hefur þetta snúist við. Daglega verðum við að gæta að okkur á að borða ekki of mikið. Offita er vaxandi vandamál á Islandi og víða annars staðar og er nauðsynlegt að gefa því meiri gaum. Eitt af lykilorðum við lausn offituvandans er að neyta mat- ar sem er næringarríkur en orkulítill og er það ágæt lýsing á fiski og þá ekki síst mögrum fiski. í þessu sam- hengi skiptir að sjálfsögðu máli hvernig matreiðslu er háttað. Til er fjöldinn allur af fiskuppskriftum þar sem bragðgæði eru mikil sem og næringargildi en orka í lágmarki. Fiskur - „ojbara" Það sem veldur hinsvegar áhyggj- um er viðhorf barna til fisks. Hér þarf að vinna mikla vinnu því viðhorf barna og unglinga gagnvart fiski er afar neikvætt Hverju um er að kenna er ekki gott að segja en í þessu samhengi skiptir viðhorf foreldra og uppalenda gífurlegu máli. Með auknu vinnuálagi á fjölskyldur minnkar sá tími sem fólk getur og vill eyða í mat- reiðslu sem aftur hefur í för með sér vaxandi kröfur á að matur sé fullbú- inn og einungis eftir að hita hann. Vegna þessa hefur hlutur skyndibita- fæðis aukist verulega en þar hafa pizzur og hamborgarar ráðið ríkjum. Ef fólk er að hugsa um tíma þá er það mikill misskilningur að það taki styttri tíma að panta pizzu en að elda sér góðan fiskrétt. Fisk þarf ekki að elda nema í 10 mínútur í suðu en 20 mínútur í ofni. Einhvern tíma tekur að undirbúa réttinn en þar geta börn- in verið þátttakendur og matseldin verið hin besta samverustund í stað þess að þau horfi á myndband/sjón- varp eða séu í tölvuleik. Bætiefni í fiski Fiskur er næringarrík fæða. Hann er t.d. auðugur af snefilefnun- um selen og joði. Joð er m.a. mikil- vægt efni fyrir eðlilega starfsemi skjaldkirtils. Afleiðingar joðskorts er stækkun skjaldkirtils en það er hörgulsjúkdómur sem enn er vel þekktur meðal nágrannaþjóða okk- ar. Afleiðingarnar eru ofvaxinn skjaldkirtill. Selen er mikilvægt varnarefni í líkamanum og vinnur Fróðleikspunktar: • neysla á fiski fer minnk- andi hér á landi • sjávarfang er ríkt af ómega 3-fitusýrum • ómega 3-fitusýrur draga úr líkum á hjarta- og æðasjúkdómum • borðum fisk a.m.k. þrisvar í viku • uppskriftir aö fiskréttum er að finna á heimasíðu Rf; www.rfisk.is náið með E-vítamíni sem einnig er mikilvægt varnarefni (andoxunar- efni). Þessi efni hamla þránun/öldr- un og geta þannig komið í veg fyrir óæskileg efnahvörf sem stuðla að myndun hvarfgjarnra efna og geta verið upphaf að myndun krabba- meinsvaldandi efna. I feitum fiski er einnig að finna töluvert af D- vítamíni. D-vítamín hefur mörgum mikilvægum hlutverkum að gegna í líkamanum en eitt af þeim er að stuðla að nýtingu kalks og draga þannig úr líkum á beinþynningu. Kalk er ekki í miklu magni í fiski nema þeim sem neytt er með bein- um eins og t.d. í og beinkröm barna. Kalk er ekki í miklu magni í fiski nema þeim sem neytt er með bein- um eins og t.d. sardínum, en úr þeim fáum við talsvert af kalki auk D- vítamíns svo framarlega sem bein- garðurinn er borðaður líka. Borðum meiri fisk Eins og fram hefur komið hér að ofan er fiskur tvímælalaust ein sú hollasta matvara sem völ er á. Raun- verulega er fiskur lúxusvara sem við eigum eftir að átta okkur betur á í framtíðinni. Fisk ættum við ekki að borða sjaldnar en 3 sinnum í viku. Matvælaframleiðendur og þá ekki síst fiskframleiðendur munu verða að stunda markvissa vöruþróun til að standa undir kröfum neytenda sem eru að verða; „Honan og góðan mat á stuttum tíma". 100 Draumstafir DRAUMSTAFIR Kristjáns Frímanns ÞETTA ER hundraðasti pistill Draumstafa og því langar mig að leita til dreymenda um drauma þá er birst hafa og ráðningar þeirra. Hvort þær hafi gengið eftir, hvernig ráðningarnar komi fyrir og hvort þær séu nægilega skýrar og skilmerkilegar. Hvað betur megi fara í framsetningu og svo framvegis. Þá fýsir mig að fá í safnið drauma fólks sem ekki hafa birst hér eða annars staðar, bæði drauma sem komið hafa fram og aðra drauma ásamt ráðningu draumfróðra. Þessir draumar geta verið af öllum toga og mismerki- legir að mati manna, en allir draumar eru áhugaverðir og gam- an væri að koma upp vísi að draumasafni sem hægt væri að hafa á netinu (veraldarvefnum) öll- um til afnota. Þessir draumar gætu orðið uppistaðan í vef um draumferðir manna fyrr og síðar, þetta yrði einskonar gagnabanki um innra líf landsmanna, það líf sem nóttin geymir. Draumar „Álfs" 1. Eg og sambýliskona mín vor- um á ferðalagi. Leiðin lá upp á heiði sem ekki sást upp á úr fjar- lægð. Við höfðum gert okkur ákveðnar hugmyndir um hvernig heiðin eða allar heiðar litu út, en hún reyndist miklu fallegri en við ætluðum og við vorum alveg dol- fallin er þarna opnaðist fallegur heimur. Á heiðinni var vatn og lit- urinn á því tær og fallegur - túrk- isblár og ísjakar flutu á vatninu. Allt var stillt og kyrrt. 3. Ég er einn staddur á sviði, eins og á útihátíð. Ég sit rólegur þarna á meðan grasflötin fyllist af fólki og þar á meðal er sambýlis- kona mín. Inn á sviðið kemur hljómsveitin „Kolrassa krókríð- andi", fjórar stelpur og tveir strákar. 011 voru þau látlaust klædd, flest í þykkum peysum. Þarna fannst mér kominn annar maðurinn í draumi 2. Hann segir mér að ég verði að fara og tala við Gísla Magnússon píanóleikara (hann kenndi mér í æsku) en pass- aðu þig á í hvaða peysu þú ert, því Gísli er viðkvæmur fyrir því. Sambýliskona mín kemur þá og tekur í höndina á mér og leiðir mig í burtu eins og við séum að fara heim. Við göngum með fólkinu sem var á sviðinu fram hjá heið- inni. Við lítum hvort á annað og í þöglu samþykki ákyeðin að segja ekki frá heiðinni. Ég er að vand- ræðast yfir þessu með peysuna og sambýliskona mín segir að ég skuli hringja í Gísla og spyrja um þetta. Eg hringi og sonur hans svarar og segir að það megi ekki trufla Gísla því hann sé orðinn svo gamall, ég skil soninn samt þannig að ég megi heimsækja hann. Ég kem að húsi Gísla og er enn að grufla yfir þessu með peysuna sem er blá og svört og finn að ég er kominn í Mynd/Kristján Kristjánsson DRAUMUR mætir nýjum I íma. tímaþröng að taka ákvörðun. Ég tek skyndiákvörðun að fara úr peysunni og vera nakinn að ofan. Ég er inni í íbúðinni og horfi aftan á kollinn á Gísla, hann snýr sér við og er jafn ungur að sjá og þegar hann kenndi mér fyrir 37 árum. 2. Við vorum komin niður af heið- inni og göngum á gangstétt, sonur minn (16 ára í dag) 3-4 ára er með okkur. Það ganga tveir menn hin- um megin á götunni í gagnstæða átt. Annar er rónalegur útlits og heldur á hárbandi hippa. Hinn er bara venjulegur, mér finnst ég þekkja hann (annar tónlistarmaður- inn af sviðinu). Sonur minn bendir á mennina og segir „maðurinn kyssti mig". Mér verður illa við og spyr hvor þeirra af ótta við að það hafi verið róninn en létti þegar hann segir að það hafi verið hinn maður- inn og ég skildi að maðurinn hafði bara verið að sýna honum blíðuhót. Ráðning Draumarnir lýsa þér sem manni sem hingað til hefur farið á léttu nótunum gegnum lífið og ekki haft miklar áhyggjur af morgundegin- um eða stefnu í lífinu (hugmyndin um að allar heiðar væru eins). Þessi léttleiki tilveru þinnar virðist hafa dregið úr stefnufestu og því að marka hæfileikum þínum ákveðinn farveg. Draumarnir gefa í skyn að þú og undirvitund þín séuð orðin nokkuð sammála að nú sé nóg komið af guth og best sé að herða beislið. Fyrsti draumurinn lýsir ákveðinni hæð, fegurri en orð fá lýst eða með öðrum orðum hæfi- leikum þínum sem þú hefur pakk- að niður um skeið en sem þú vakn- ar nú upp fyrir. Draumar tvö og þrjú lýsa svo erfiðleikum þínum við að ákveða hvernig þú takir af skarið og berir þig að við að láta drauminn og draumana rætast. I draumi þrjú sem þú setur fyrr en draum tvö, ertu að marka þér rétta leið. Þar kemur fram að það sé ekki feimni sem hafi aftrað þér, heldur kannski að finna sátt (nafn- ið Gísli merkir sátt) við menning- arheima, þér virðist nefnilega hafa verið í nöp við ytri birtingarmynd hæfileika þinna. í draumi tvö ertu kominn að niðurstöðu og sáttur við það sem áður var ósættanlegt (maðurinn var bara að sýna hon- um blíðuhót). •í>eír lesendur sem vifja fá drauma sína birta og ráðna sendi þá með fullu nafni, fæðingardegi og ári ásamt heimilisfangi og dul- nefni til birtingar til: Draumstafír Morgunblaði Kringlunni 1 103 Reykjavík Einnig má senda bréfin á netfang: krifri@xnet.is
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.